Morgunblaðið - 19.02.1993, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 19.02.1993, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÖIÐ FÖSTUDAGUR 19. FEBRÚAR 1993 Upphaf Akranessögu Bókmenntir Sigurjón Björnsson Jón Böðvarsson: Akranes Frá landnámi til 1885 Útg.: Prentverk Akraness hf. 1992, 335 bls. Sú bók sem hér kemur á prent er fyrsta bindi af fyrirhuguðu þriggja binda verki. Fyrrum var Akraneshreppur einn og náði næst- um umhverfis Akrafjall eða frá Grafargili (Skammt frá Grundar- tanga) að Berjadalsá. Árið 1885 var Akraneshreppi skipt í tvo hreppa, Innri- og Ytri-Akranes- hrepp og nær umfjöllun þessa fyrsta bindis fram að þeirri skipt- ingu. I öðru bindi verður svo rakin saga Ytra-Akraneshrepps og hins vaxandi kauptúns í Skipaskaga. Þeirri sögu lýkur er Akranes fékk kaupstaðarréttindi árið 1942 og mun síðasta bíndíð verða hálfrar aldar saga kaupstaðarins. Hér er því stórt ritverk í uppsigl- ingu. Verkið er unnið. að forlagi bæjarstjórnar Akraness, sem skip- aði ritnefnd til að starfa með höf- undi. I þeirri ritnefnd hafa setið Gísli Gíslason bæjarstjóri, formað- ur, Valdimar Indriðason, Hrönn Ríkharðsdóttir, Gunnlaugur Hall- dórsson ( síðar Leó Jóhannesson) og Halldór Jörgensson ( síðar Ólaf- ur J. Þórðarson). Bókin hefst á landlýsingu sem nær yfir fyrstu 74 blaðsíðurnar og fylgja þeim kafla ágæt kort og skýringarmyndir. Landlýsingu ber hér að skilja í rúmri merkingu því að víða er komið við. Auk jarð- fræði, lýsinga á staðháttum, land- kostum og jarðarnytjum er t.a.m. fjallað um samgöngur bæði á sjó og landi, fornminjar, örnefni, þjóð- trú og þjóðsögur. Er þetta afar fróðlegur og efnismikill kafli sem kynnir sögusviðið vel fyrir lesanda. Síðan er stuttur kafli um upphaf byggðar á Akranesi. Þar er grein frá landnámi Ketils Bresasonar og afkomenda hans og Þormóðs Bresasonar. Þá kemur kafli er nefnist Garðahöfðingjar. Hefst hann með Þórði Skúlasyni afkom- anda Egils Skallagrímssonar. Þórð- ur þessi er fyrsti prestur sem vitað er um að setið hafi í Görðum. Þá er það Böðvar Þórðarson og Þorleif- ur Þórðarson. Koma þessir menn mjög við sögu á Sturlungaöld og er frásögnin mjög á Sturlungu byggð. Eftir þetta tekur Garðastað mjög að hnigna og valdamiðjan færist annað. Kafli er næst um félagsskipan fyrir siðaskipti. Greint er frá almennum högum manna, hreppaskipan og kirkjumálum. Lögmannaætt á Hólmum tveim er yfirskrift kafla er greinir frá setu einnar mikillar valdaættar er sat á Innra- og Ytra-Hólmi frá því á 16. öld og þar til á ofanverðri 18. öld. Var mikill vegur þeirrar ættar. Fróðlegur er kaflinn Skipaska- gaumsvif Brynjólfs biskups. En Brynjólfur átti mikinn hluta Skipa- skaga um skeið og lagði mikið kapp á útgerð þar. Hann lagði þar grunn að þéttbýlismyndun og má ef til vill kalla föður Akraneskaup- staðar ef einhver á að hljóta þá nafngift. Þá er greint frá klerkum Garðasóknar frá siðaskiptum og uns Garðakirkja var flutt niður í Skaga um síðustu aldamót. Frá helstu dómsmálum er greint og ber þar Jón Hreggviðsson hátt. Og nú fer að koma að Stephanungum sem svo mjög komu við landsmál og voru bæði voldugir og ríkir. Valda- skeið þeirra var tæp öld (1780- 1856), hófst með Ólafi Stefánssyni og endaði með síra Hannesi Steph- ensen. Innri- og Ytri-Hólmur voru höfuðból þeirra. Loks kemur svo nítjánda öldin og er í síðasta kafla gerð grein fyrir mannlífi, atvinnu- háttum, verslun o.fl. til ársins 1885. Aftan við aðaltexta er Atburða- annáll á rúmum fímm smáleturssíð- um. Skrár yfir tilvísanir fyrir hvern kafla fyrir sig, Skrá yfir heimildir prentaðar sem óprentaðar og heim- ildamenn og Nafnaskrá sem nær bæði til manna- og staðanafna. Mikill fjöldi allskyns mynda er í bókinni: af stöðum, húsum, hlutum, mönnum, skýringarmyndir og kort. Talsvert er um sérstakar frásagnir í innfelldum römmum, sem gefa frásögninni líf og lit. Prófarkir virð- ast hafa verið ágætavel lesnar. Allmargar sögur kaupstaða og einstakra byggðarlaga hafa verið ritaðar á undanförnum áratugum, venjulega þegar viðkomandi staðir hafa viljað marka þáttaskil í sögu sinni. Akranessaga er ein þeirra. Ég hef líklega lesið flestar þessar sögur og yfirleitt haft mikla ánægju af, því að vissulega er það ánægjuefni að kynnast landi sínu Nýjar bækur Draumur eða veruleiki - heimspeki f yrir börn UT ER komin bókin Draumur eða veruleiki eftir Sigurð Björns- son. í frétt frá útgefanda segir að hér sé á ferðinni ævintýri sem velgi barnið til heimspekilegra íhugana. Höfundurinn hefur lok- m5 framhaldsnámi í heimspeki fyrir börn og stundar kennslu við Heimspekiskólann. í bókinni er fléttað saman heim- spekilegum viðfangsefnum og verk- efnum við hæfi 6-9 ára barna. Bókin er skreytt myndum eftir Erlu Sigurðardóttur. „I sögunni kynn- umst við Jóa og undarlegum draum- um hans, þar sem dís úr öðrum heimi fer með hann yfír í heim sinn og kynnir hann fyrir hinum ótrúleg- ustu persónum sem þar búa. í heimi dísarinnar er flest á annan veg en í heimi Jóa og fær draumurinn hann til að velta fyrir sér ýmsu sem fram fer S hans eigin heimi. Vinátta, feg- urð og réttlæti er meðal viðfangs- efna í bókinni," segir í fréttinni frá forlaginu. Útgefandi er Almenna bókafé- Jón Böðvarsson og þjóð á þennan hátt. Oftar en hitt er vel vandað til þessara rita og lagður í þau metnaður. En þau eru jafn ólík og höfundarnir eru margir. Ræðst það vitaskuld af þekkingarsviði þeirra, áhugaefnum og ritleikni. Þessi saga er líka með sérstökum blæ. Enda þótt Jón Böð- varsson geri skilmerkilega grein fyrir jarðfræði, landsháttum, at- vinnu- og verslunarmálum er það engu að síður mannfólkið sem setti svip sinn á þetta byggðarlag í frá- sögn hans og heldur einatt huga hans föngnum. Enginn velkist held- ur í vafa um að fornsögunum er hann næsta handgenginn og hann á því ekki erfítt með að rekja meg- inþræði Sturlungaaldar i skýru og aðgengilegu máli. Ýmislegt athygl- isvert hygg ég og að liggi á milli steina í sögu hans. Ég minnist þess t.a.m. ekki að hafa séð hlutdeild Þorleifs Þórðarsonar í Görðum gerð jafngóð skil. Jón er einnig góður og skemmtilegur sögumaður eins og margir vita. Stíll hans er léttur og lipur, glaðlegur og hressandi og án allrar tilgerðar. Auk þess leynir sér ekki að hann ber hlýjan hug til þessa byggðarlags. Gaman verð- ur að fá framhald Akranessögu. Bróðir minn Ljónshjarta Leiklist Hávar Sigurjónsson Leikfélag Hveragerðis sýnir: Bróðir minn Ljónshjarta. Eftir Astrid Lindgren. Þýðing Anna Jórunn Stefánsdóttir (Þorleif- ur Hauksson). Leikgerð, leik- mynd, lýsing og leikstjórn Guðjón Sigvaldason. Leikfélag Hveragerðis fetar í fótspor þeirra leikfélaga sem gera út á barnaleikrit þennan veturinn. Sagan um bræðurna Ljónshjarta er sannarlega þess virði að segjast eins oft og á eins fjölbreyttan hátt og mögulegt er; þar sem heiðarleika, hreinskilni og góðvild er stillt upp andspæn- is illsku, fláttskap og undirferli. Það er leitun að betri skáldskap fyrir börn og unglinga en í þess- ari sögu. Um leið er líklega leitun að erfiðara verki til sviðsetningar en þessu, og það útheimtir greini- lega annað af tvennu; mjög flókna og íburðarmikla sýningu eða sýningu sem byggir allt sitt á einfaldleika sem er þaulhugs- aður niður í smæsta atriði. Sýn- ing Leikfélagsins í Hveragerði í sal grunnskólans er hvorugt og fyrri möguleikinn er vafalaust sjálfkrafa útilokaður vegna að- stöðu- og peningaleysis, en skortinn á þeim síðarnefnda er líklega hægt að skrifa á leikstjór- ann að miklu leyti. Af leikstjór- ans hálfu hefði mátt vinna mun meira og nákvæmar með út- færslu hvers einstaks atriðis og fínpússa atriðaskiptingar, heimta meiri nákvæmni í hreyfingum af leikendum, velta betur fyrir sér áhersluatriðum í texta, huga bet- ur að því hvar þagnir eru áhrifa- ríkastar o.s.frv. Allt grundvallar- atriði sem ekki má gleyma hversu frumleg og nýstárleg sem sýningin annars á að vera. Nú má ekki skilja þessi orð þannig að hér sé um leiðinlega sýningu að ræða. Alls ekki, enda státar hún af tvennu sem margir gera sig vafalaust hæstánægða með; framúrskarandi sögu og ljómandi skemmtilegum aðalleik- ara, Höskuldi Eiríkssyni, í hlut- verki Snúðs Ljónshjarta. Hösk- uldur hefur skýra og sterka framsögn, hann er óþvingaður og kann ýmislegt fyrir sér í leik þótt ungur sé. Og Rósant Guð- mundsson stóð sig vel í hlutverki Jónatans þó að heiðarlegir sóma- menn með sanna hetjulund séu ávallt vanþakklátust hlutverka. Þá voru og skemmtilegir nokkuð Gunnþór Guðfinnsson og Elías Óskarsson í hlutverkum Kaders og Veders. Umgjörð Guðjóns Sigvalda- sonar að þessari sýningu er af- skaplega einföld í sniðum. Nán- ast svo að tæpast er hægt að tala um leikmynd í þessu sam- hengi og finnst mér sem þarna hafí Guðjón ætlað sér um of og líklega farið betur að einhver annar hefði tekið að sér leik- myndina; þótt fjármunir séu ekki miklir er hægt að gera ýmis galdraverk með málningu og pensli. Þessi sýning þarf á slíku að halda, galdraverki með litum. Verkið gerir nánast slíka kröfu til að kvikna og Wómstra. En viljann ber að taka fyrir verkið og Astrid Lindgren stendur ávallt fyrir sínu svo það er í góðu lagi að fara með krakkana á þessa sýningu. Þeim leiðist ekki á með- Sigurður Björnsson lagið hf. Umbrot, prentun og bókband var unnið í Prentsmiðj- unni Odda hf. og hönnun bók- arkápu í Hvíta húsinu. Bókin kostar 1.295 krónur. UM HELGINA Myndlist Sigríður Hrafnkelsdóttir í Nýlistasafninu Sigríður Hrafn- kelsdóttir opnar á morgun fyrstu einkasýningu sína í neðri sölum Ný- listasafnsins í Reykjavík. Sigríður stundaði nám við Myndlista- og handíðaskólann frá 1986-89 og við Listaakademíuna í Dusseldorf 1989-92. Verkin á sýningunni eru þrív- íð, unnin með blandaðri tækni á þessu og síðasta ári. Sýningin opnar klukkan 16 á morgun laugardag og henni lýkur 7. mars. Safníð er opíð daglega frá 14-18. Teikningar og málverk Samúels Samúel Jóhannsson frá Akureyri opnar sýningu á málverkum og teikn- ingum í Listgalleríi Listhússins í Laug- ardal á morgun klukkan 14. Þetta er tíunda einkasýning Samúels og hann hefur tekið þátt í mörgum samsýning- um. í Listhúsinu sýnir hann málverk og teikningar í akrýl og bleki. Sýning- unni lýkur 7. mars, hún er opin frá 10-18 alla daga nema sunnudaga, frá 14-18. Bragi áfram í Listhúsinu Sýning Braga Ásgeirssonar í mið- rými Listhússins í Laugardal hefur verið framlengd til mánaðamóta. Síðasta sýningarhelgi Péturs Pétur Halldórsson sýnir málverk og vatnslitamyndir í Hafnarborg og nú fer síðasta sýningarhelgi í hönd. Pétur lagði stund á myndlistarnám í Reykja- vík, London og New York. Á sýning- unni eru myndir unnar í olíu eða olíu, vax og blandað efni á striga auk vatns- litamynda. Sýningin stendur til 22. febrúar og er opin frá 12-18 alla daga nema þriðjudaga. Samruni, áttir og gáttir Kristrún Gunnarsdóttir opnar sýn- ingu á efri hæðum Nýlistasafnisins á morgun klukkan 16. Verkin eru stækk- aðir rammar úr sértilgerðu mynd- bandi, hugleiðingar um samruna, áttir og alls kyns gáttir. Þetta er þriðja einskasýning Kristrúnar hérlendis, en hún hefur sýnt ein og með öðrum í Kaliforníu undanfarin 'ár. Sýningin stendur í tvær vikur og safnið er opið daglega frá 14-18. . Breytingar í Gallerí Borg Eigendaskipti urðu á Gallerí Borg um áramótin, þá keypti Pétur Þ. Gunn- arsson fyrirtækið ásamt konu sinni Ernu Flygenring. Helstu breytingar sem gerðar verða á rekstri Gallerísins eru aukin áhersla á starfsemi í kjallara við Pósthússtræti, þar sem seldir verða antíkmunir, og meiri áhersla á sölu verka eftir yngri listamenn. Galleríið mun áfram standa fyrir listaverkaupp- boðum og annast jafnframt sölu á verk- um gömlu meistaranna. Af sýningum sem fyrirhugaðar eru á árinu má nefna verk Braga Hannessonar, Sverris 01- afssonar og Færeyingsins Zachariasar Heinesen. Gallerí Borg er opið frá 12-18 virka daga og sýningarhelgar. Gestasýning í FÍM-salnum OPNUÐ verður gestasýning FÍM laug- ardaginn 20. febrúar kl. 14 á verkum Margrétar Jónsdóttur listmálara í FÍM- salnum, Garðastræti 6. Sýningin er kynning Félags íslenskra myndlistar- manna á einum félagsmanna sinna. Margrét Jónsdóttir á fjölbreyttan náms- og listaferil að baki. Hún hefur haldið fjölmargar sýningar hér heima, en einnig í Bandaríkjunum, Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Póllandi og á Italíu. Hún var einn af stofnendum og eigendum Gallerí Suðurgötu 7 sem starfaði árin 1977-1981 og einn af eigendum Gallerí Gangskör 1988- 1989. Hún stundaði myndmennta- kennslu í fimm ár og hefur setið í stjórn SÍM, er félagi í Grafíkfélaginu og Nýlistsafninu og er nú í stjórn FÍM. Ekki eru send út boðskort á sýning- una, en allir eru veltfbmnir. Sýningin verður opin alla daga frá kl. 14-18. CaféMílanó Sýning stendur yfir á verkum Titu Heydecker. Á sýningunni eru olíumál- verk og teikningar og stenddur sýning- in til loka mars. Tita Heydecker er fædd í Þýska- landi en ólst að mestu upp í Brasiliu. Hún stundaði nám í Grafí og auglýsin- gateiknun við Akademie f.d. grafische Gewerbe í Munchen. Tónlist Píanótónleikar Richards Simm BRESKI píanóleikarinn Richard Simm kemur fram á þriðju EPTA-tónleikum vetrarins. Fyrri tónleikarnir verða í Norræna húsinu mánudaginn 22. febr- úar klukkan 20.30 og þeir sfðari á sama tíma miðvikudaginn 24. í Kirkju- hvoli í Garðabæ. Á efnisskrá Simms verða verk eftir Scarlatti, Hróðmar Sigurbjörnsson, Chopin, Liszt, Grieg, Rakhmaninoff, Ravel og Rosenthal. Simm hefur frá unglingsárum sér- hæft sig í „virtúósa" verkum tónskálda eins og Chopin, Liszt og Rakhmanin- off. Hann vakti almenna athygli á tón- leikum sextán ára gamall og frammi- staða hans leiddi ti! fimm ára náms við Royal College of Music undir leið- sögn Bernards Roberts. Síðar lærði hann tónsmíðar hjá Joseph Horovitz og hefur unnið til fjölda verðlauna fyr- ir píanóleik. Simm hefur starfað við tónlistarkennslu í Bretlandi og Banda- ríkjunum en flutti til íslands árið 1989 og hefur kennt við Tónlistarskólann á Akureyri frá 1991. Aðgöngumiðar á tónleika Richards Simms verða seldir við innganginn.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.