Morgunblaðið - 29.06.1993, Blaðsíða 21

Morgunblaðið - 29.06.1993, Blaðsíða 21
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 29. JUNI 1993 21 til að mæta aflasamdrætti Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra um aflasamdráttinn Veigamikið skref til að byggja upp þorskstofninn 4 milljarða lántaka svo Þróunarsjóður geti hafið starfsemi ÞORSTEINN Pálsson sjávarút- vegsráðherra segir að hraðað verði töku fjögurra miUjarða króna láns sem Þróunarsjóður sjávarútvegsins eigi að fá til rað- stöfunar og afgreiðsla frumvarps um stofnun sjóðsins verði for- gangsmál við upphaf þings i haust svo sjóðurinn geti tekið sem fyrst til starfa til að létta byrðar fyrir- tækja sem sitji uppi með of mikla fjárfestingu í veiðiskipum eða fisk- vinnsluhúsum. „Við væntum þess að geta afgreitt þróunarsjóðs- frumvarpið strax í byrjun þings og þá á lántakan að verða tilbúin svo sjóðurinn geti byrjað að starfa um leið og lagasetningin hefur verið afgreidd frá Alþingi," segir Þorsteinn. Þorsteinn sagði að niðurstaða ríkis- stjórnar um heildarafla á næsta fisk- veiðiári væri í fullu samræmi við þær tillögur sem hann hefði lagt fyrir rík- isstjórnina. „Ég tel að þetta sé mjög veigamikið skref til þess að mæta erfiðum aðstæðum sem þjóni þeim tilgangi að byggja þorskstofninn upp á ný, sem hlýtur að vera meginmark- mið okkar," sagði hann. Afli smábáta takmarkaður Aðspurður hvort gerðar verði sér- stakar ráðstafanir til þess að aflinn færi ekki fram úr settu marki sagði Þorsteinn að gert væri ráð fyrir að byggt verði á þeim frumvörpum sem legið hefðu fyrir I vor og ríkisstjórnin Þorsteinn Pálsson segir að mik- ilvægast sé að byggja þorskstofn- inn upp. hafði samþykkt varðandi afla smábát- anna. „Sú aflaaukning sem gert er ráð fyrir að smábátarnir fái miðað við núgildandi lög mun lúta þeim tak- mörkunum sem frumvarpið frá í vor gerði ráð fyrir. Ella þarf að koma til meiri skerðingar á aðra báta og tog- ara," sagði hann. Sjávarútvegsráðherra sagði að til lengri tíma litið hefðu ákvarðanir út- gerða að geyma kvóta á milli fiskveið- iára ekki áhrif á aflamarksheimildirn- ar. „Þar er um að ræða svipaða tölu frá einu ári til annars að jafnaði. Til lengri tíma litið á þessi geymsluréttur ekki að skekkja myndina eða hafa áhrif á fiskverndunina," sagði hann. Jöfnunaraðgerðir Þorsteinn sagði að hliðarráðstafan- irnar sem ákveðnar hefðu verið vegna aflasamdráttarins fela í sér annars vegar jöfnunaraðgerðir til að mæta niðurskurðinum og hins vegar væri þeim ætlað að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsfyrirtækjanna. „Ég gerði tillögu um að Hagræð- ingarsjóðurinn yrði allur notaður til jöfnunar, sem felur í sér að engin ein útgerð á að verða fyrir meiri skerð- ingu en sem nemur rúmlega 9% á milli ára. Ég tel nauðsynlegt að beita slíkum jöfnunaraðgerðum þegar við stöndum frammi fyrir svo miklum niðurskurði sem enginn sá fyrir þegar menn lögðu af stað með fiskveiði- stjórnunarkerfið," sagði hann. Þorsteinn sagði einnig að gengis- breytingin styrkti rekstrarstöðu sjáv- arútvegsins talsvert. Þá sagði hann að skuldbreytingar hjá Atvinnutrygg- ingadeild Byggðastofnunar og hjá Fiskveiðasjóði fælu í sér mikla hag- ræðingu að því er greiðslustöðu sjáv- arútvegsfyrirtækjanna varðaði sem gæti létt af þeim um tveimur milljörð- um kr. á hvoru ári. i 1994 og 1995 frestað og lánstími verður lengdur slubyrði talin geta kað um 4 milljarða hefur ákveðið er að færa aliar afborg- ldar Byggðastofnunar til sjávarútvegs- i aftur fyrir aðrar afborganir og láns- ögur ár. Eru þær upphæðir áætlaðar kissljórnin inuti beina þeim tilmælum na verði færður til á hliðstæðan hátt. eyta helmingi afborgana af lánum hjá en það er talið kosta sjóðinn 1.200 til sig. Samkvæmt upplýsingum Morgun- eirrar fjárhæðar með erlendri lántöku þar sem innborgunum til sjóðsins er skulduðu hjá Atvinnutryggingadeild- inni og myndu nema 700-800 millj. kr. á ári. „Þessar afborganir eru ekki farnar að falla á fyrirtækin nema í mjög litl- um mæli og þannig séð breytir þetta ósköp litlu," sagði Guðmundur að- spurður um áhrif þessara ráðstafana fyrir sjóðinn. Friðrik Sophusson fjármálaráð- herra segir að skuldbreytingar hjá Atvinnutryggingadeildinni hafi áhrif á getu sjóðsins til að takast á við ný verkefni en honum er ætlað að renna inn í Þróunarsjóð sjávarutvegsins við stofnun hans. „Það má búast við því að þessar skuldbreytingar geti að ein- hverju marki tafið fyrir hinu nýja hlut- verki í Þróunarsjóðnum sem er að liðka til fyrir úreldingu fiskvinnslu- húsa og fiskiskipa. Hins vegar verður engin breyting á gagnvart ríkissjóði því gert er ráð fyrir því í samningnum um Þróunarsjóðinn að ríkissjóður yfir- taki um 900 milljónir af skuldbinding- um sjóðsins en höfuðstóll hans er tal- inn vera neikvæður um 1.500 til 1.800 milljónir," sagði Friðrik. Hann sagði að hins vegar ætti eftir að skoða sér- staklega þá fjögurra milljarða lántöku til Þróunarsjóðsins sem rætt hafi ver- ið um í ríkisstjórn í vetur en það mál sé ekki frágengið. Sértækar aðgerðir í Byggðastofnun Byggðastofnun er stór kröfuhafi gagnvart sjávarútveginum og sagði Guðmundur að stöðugt væri verið að vinna að skuldamálum viðskiptavina í stofnuninni. Sagði hann að engin ákvörðun hefði verið tekin um skuld- breytingar hjá Byggðastofnun í tengslum við ákvarðanir ríkisstjórnar- innar. Þar væru aðgerðirnar sértækar og sagðist hann eiga von á að farið yrði að skoða þau mál með haustinu. „Það yrði aldrei farið út í að fresta öllum afborgunum hjá Byggðastofn- un. Það verður hvert mál fyrir sig tekið fyrir," sagði hann. 2,8 milljarðar hjá Fiskveiðasjóði Stjórnarfundur verður haldinn í Fiskveiðasjóði í dag þar sem taka á ákvörðun um hvort farið verður að tilmælum ríkisstjórnarinnar. Að sögn Þorsteins Pálssonar sjávarútvegsráð- herra er reiknað með að fyrirtæki sem skulda sjóðnum geti sótt um skuld- breytingu með þessum hætti fyrir helmingi afborgana lána sjóðsins. Um er að ræða rúmlega 1.400 milljónir króna á hvoru árinu um sig, að sögn Kristjáns Ragnarssonar, formanns LIÚ en hann á sæti í stjórn sjóðsins. Alls yrði því um að ræða heimild til skuldbreytinga fyrir allt að 2,8 millj- örðum kr. á næstu tveimur árum hjá sjóðnum Samkvæmt upplýsingum Morgun- blaðsins á FiskVeiðasjóður í vanda vegna fjármögnunar slíkra aðgerða. Er talið útilokað að fjármagna slíka aðgerð með öðrum hætti en lántöku sem gæti numið ullt að 20 milljónum dollara (um 1.400 millj. ísl. kr.) á hvoru ári um sig en sjóðurinn mun ekki sækjast eftir breytingum á er- lendum lánssamningum sjóðsins. Skv. upplýsingum blaðsins en nokkur óvissa sögð á um hvort tækist að afla alls þessa lánsfjár á árunum 1994 og 1995 því lánsþol lítils sjóðs sé tak- mörkunum háð í augum erlendra lána- stofnana. Dregið úr útlánum til skipakaupa Aðspurður hvort sjóðurinn þyrfti að fjármagna skuldbreytingarnar með er- lendum lántökum svaraði Kristján Ragnarsson að eiginfjárstaða Fisk- veiðasjóðs væri traust en hann yrði að bregðast við með því að draga saman seglin i útlánum, taka upp strangari útlánareglur og draga úr starfseminni. „Við munum ekki kaupa ný skip við þessar aðstæður eða byggja ný fisk- vinnsluhús. Sjóðurinn þarf að beina orku sinni að því að láta þessa grein lifa. Hagsmunir hans byggjast á að viðskiptamenn hans geti lifað þessa erfiðleika," sagði hann. Benti Kristján pó á, að stór hluti útgerðarinnar væri skuldlaus við Fiskveiðasjóð og þar yrði því ekki hægt að hafa nein afskipti til skuldbreytinga. AFINNLENDUM VETTVANGI ÓLAFUR Þ. STEPHENSEN Er Þróunarsjóður orðinn margnota efnahagsaðgerð? AKVORÐUN um að koma Þróun- arsjóði sjávarútvegsins á laggirn- ar var þáttur í efnahagsaðgerð- um ríkisstjórnarinnar í nóvember á síðasta ári. Stofnun sjóðsins átti að stuðla að úreldingu skipa og fiskvinnsluhúsa í því skyni að draga úr umframafkastagetu í sjávarútvegi. Þrátt fyrir yfirlýs- ingar ráðherra ríkisstjórnarinn- ar á þeim tíma var ekkert frum- varp um sjóðinn lagt fyrir Al- þingi og sjóðurinn er óstofnaður. Nú grípur ríkissljórnin á ný til efnahagsaðgerða vegna niður- skurðar þorskafla. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjóriiariimar er hluti af aðgerðunum að leggja áherzlu á að koma frumvarpinu um Þróunarsjóð í gegnum Al- þingi strax og það kemur saman í október. Menn spyrja kannski hvort Þróunarsjóðurinn — eða loforð um stofnun hans — sé orð- inn margnota efnahagsaðgerð, sem nota megi í hvert skipti sem gengið er fellt. Ef betur er að gáð, er þó um það að ræða í þetta sinn að verið er að bjarga Þróun- arsjóðnum úr þeirri sjálfheldu, sem hann var kominn í með því að Þorsteinn Pálsson sjávarút- vegsráðherra tengdi frumvarpið um hann við frumvarp um stjórn- un fiskveiða. Stofnun Þróunarsjóðs var sú af efnahagsaðgerðunum í nóvember, sem margir bundu mestar vonir við, enda á sjóðurinn að taka á þeim aðkallandi vanda, sem er offjárfest- ing og alltof mikil afkastageta í sjávarútveginum. Flestir bjuggust við að sjóðurinn yrði stofnaður fljót- lega, endatjallaði yfirlýsing sú, sem ríkisstjórnin hafði gefið, um „að- gerðir" sem hefðu verið „ákveðnar" en ekki áform eða hugmyndir um aðgerðir. „Án ástæðulausrar tafar" Þorsteinn Pálsson sjávarútvegs- ráðherra sagði á Alþingi í nóvember að efnahagsaðgerðir stjórnarinnar, að meðtöldum þeim árangri, sem ætti að nást með stofnun Þróunar- sjóðsins, ættu að bæta stöðu sjávar- útvegsins um 6%. Á þeim tíma var varla hægt að skilja ráðherrann öðru vísi en svo að stofna ætti sjóð- inn fljótlega. Davíð Oddsson forsætisráðherra lét einnig í það skína að stutt væri í að Þróunarsjóðurinn hæfi starf- semi og sagði í þingræðu í nóvem- ber: „Frumvarpið um Þróunarsjóð- inn mun koma fram á eðlilegum tíma og án ástæðulausrar tafar." Þráttað um þróunargjald Vonir um að frumvarpið kæmi fram fyrir áramót urðu hins vegar að engu. Annars vegar var ágrein- ingur milli stjórnvalda og fulltrúa sjávarútvegsins um hvort veita ætti vaxtaafslátt af lánum til sjóðsins og hins vegar þráttuðu þeir Þor- steinn Pálsson og Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra mánuðum saman um fyrirkomulag þróunargjaldsins, sem á að leggja á aflakvóta til þess að afla sjóðnum tekna. Sjávarútvegsráðherra vildi að um hámarksgjald yrði að ræða, en utanríkisráðherra vildi ákveða lágmarksgjald, til þess að hægt yrði að auka gjaldtöku þegar fram liðu stundir og standa þannig undir miklum skuldbindingum, sem sjóð- urinn myndi fyrirsjáanlega takast á hendur vegna stórfelldrar úrelding- ar. Deilum ráðherranna lyktaði loks undir vorið með samkomulagi um 1.000 króna lágmarksgjald á hvert tonn þorskígilda. Drög að frumvarpi um Þróunarsjóðinn voru samþykkt í ríkisstjórninni 2. apríl. Tenging við fiskveiðistjórnun Þrátt fyrir að samkomulag væri um Þróunarsjóðinn í ríkisstjórn og að ekki heyrðust mótmælaraddir úr stjórnarliðinu, var frumvarpið ekki lagt fyrir Alþingi. Þorsteinn Pálsson sjávarútvegsráðherra ákvað að tengja saman framlagningu þriggja frumvarpa um sjávarútvegsmál; um fiskveiðistjórnun, afnám Verð- jöfnunarsjóðs og um Þróunarsjóð- inn. Þegar upp kom ágreiningur um ákvæði varðandi veiðar smábáta í fiskveiðistjórnunarfrumvarpinu, lét Þorsteinn frumvarpið um Þróunar- sjóð því stranda á þeim ágreiningi. Sú ákvörðun var pólitísk fremur en efnisleg, því að smábátaveiðar tengjast lítið eða ekkert hlutverki Þróunarsjóðsins. Á ríkisstjórnarfundinum á sunnu- dag, þar sem ákvarðanir voru tekn- ar um aflaheimildir, gengisfellingu og fleira, var ákveðið að losa Þró- unarsjóðinn úr viðjum ágreinings um stjórnun smábátaveiða, og sam- þykkt að afgreiða frumvarpið um sjóðinn „sem sjálfstætt þingmál og forgangsmál". Jafnframt ákvað ríkisstjórnin að gera nú þegar ráð- stafanir til að afla fjár til sjóðsins, þannig að hann geti hafið starfsemi þegar og hann hefur lagaheimild til. Davíð Oddsson forsætisráðherra orðaði það svo í samtali við Morgun- blaðið í gær að með þessu hefði verið „samið upp á nýtt" milli stjórn- arflokkanna um að „flýta" Þróunar- sjóði. í raun er þó aðeins verið að koma í veg fyrir að málið tefjist í mikið meira en ár vegna deilna stjórnarliða um önnur málefni. Alþýðuflokksmenn vildu bráðabirgðalög Alþýðuflokksmenn hafa talið að vegna ástandsins í sjávarútvegi beri brýna nauðsyn til að koma Þróunar- sjóðnum á laggirnar þegar í stað. Jón Baldvin Hannibalsson utanríkis- ráðherra segir á öðrum stað i Morg- unblaðinu í dag að hann hafi verið tilbúinn að setja bráðabirgðalög um sjóðinn og hafa gengisfellinguna minni en ella. Hann hafi hins vegar orðið að lúta í lægra haldi fyrir andstæðum sjónarmiðum. Þróunarsjóðurinn kemst því 5 fyrsta lagi á laggirnar í október og hefst handa við að kaupa skip og hús af illa stöddum fyrirtækjum. Margir munu telja það vonum seinna, að sjóður sem ákveðið var að stofna í nóvember, taki til starfa ellefu mánuðum síðar. Og hver veit nema Þróunarsjóðurinn verði inn- lyksa í einni deilu enn í stjórnarlið- inu og verði partur af næstu efna- hagsaðgerðum.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.