Morgunblaðið - 11.06.1994, Blaðsíða 2

MORGUNBLAÐIÐ
2 C LAUGARDAGUR 11. JÚNÍ 1994
Maríu Gísladóttur langaði að semja sumarlegan
ballett. Hún var búin að fá nóg af skamm-
degi, vor komið í loftið og viðeigandi stemmning
hjá franska málaranum Monet. í málverkum hans
reika gjarna konur með sólhlífar um blómskrýdda
garða og ljósklæddir menn teygja úr sér í grasinu.
Kjólarnir, birtan í laufinu og kæruleysið varð
kveikjan að ballettinum.
Hann heitir SUMARMYNDIR og segir af hópi
fólks sem hittist í garðveislu eitt ljúft og sólríkt
síðdegi. „Þarna eru nokkrir táningar og þrenn
hjón,“ segir María, „ein nýgift og ástfangin og
önnur mun þroskaðri. Þriðja parið á síðan í ein-
hverjum vanda, þannig er lífíð líka þótt ætlunin
sé aðeins að njóta stundarinnar.
Ég gat ekki tjáð mig eins mikið með líkamanum
og venjulega þegar ég var að vinna með dönsurun-
um, varð í staðinn að færa allt í orð og gefa þeim
frekar útfærsluna eftir. Það reyndi á og var góður
skóli. En erfíðast fannst mér að fínna tónlistina í
upphafí, ef til vill af því hugmyndin kom á undan.
Eftir mikla leit meðal líklegra íslenskra verka sem
ýmist voru of löng eða stutt eða í ófullnægjandi
upptöku fór ég út í allt aðra og fjarlasgari sálma.
Allt kom fyrir ekki þar til Ríkarður Öm Pálsson
benti mér á Svíann Lars Erik Larsson. Mér leist vel
á tvö verk hans, fallega tónlist með ofurlítið döprum
undirtóni og gat farið að setja saman sporin með
ellefu dönsuram á sviðinu. Þar vil ég helst vera.“
María var enda aðaldansari virtra ballettflokka
í Þýskalandi og Bandaríkjunum nærri tuttugu ár.
Hún fór til London í framhaldsnám sautján ára
gömul og hóf tveim áram seinna störf hjá þýsku
óperunni í Berlín. Þar hófst sólóferill sem síðar
hélt áfram í Wiesbaden og svo New York og loks
við Richmond-ballettinn í Virginíu.
Fyrir ijórum áram sneri María heim og hefur nú
í tvö ár verið listdansstjóri íslenska dansflokksins,
sem tekið hefur gagngerum breytingum. Þetta er
þriðji ballett Maríu fyrir flokkinn.
Þótt hún beini kröftum sínum inn á við frá degi
til dags með dönsurunum þrettán í flokknum segir
hún ekki síður þörf á að leita markvisst út, eftir
fjárstuðningi fyrirtækja og einkaaðila. Fjárveiting
ríkisins dugi aðeins fyrir launum og einni upp-
færslu á ári. Reynt hafí verið að hafa þær samt
að minnsta kosti tvær, enda snúist allt líf dansara
um sýningar. „Við þurfum að bæta við uppfærslum
og sýna oftar og okkur vantar fast húsnæði. Nú
fáum við inni með þjálfun í Engjateigi gitt aukaár
og þurfum að betla um sýningakvöld hjá stóru leik-
húsunum. Ég held það sé góð hugmynd að færa
nær hvert öðra starf dansflokksins, óperunnar og
sinfóníunnar. Af því hefðist fjárhagslegur sparnað-
ur og listrænn ávinningur. Lykilorðið er metnaður.“
Hh'f Svavarsdóttir hefur fylgst með æfíngum
íslenska dansflokksins um síma frá Hollandi
þar sem hún er önnum kafín við uppbyggingu dans-
akademíu í Arnheim, listrænn stjórnandi í rúm tvö
ár. Hún vill hafa klassíkina lifandi og láta hana
blandast nútímatækni. í skólanum era 300 nemend-
ur og 40 kennarar og Hlíf segir mikilvægt að inn-
ræting klassíska ballettsins víki fyrir sjálfstæðri
og skapandi hugsun dansara.
Lengst af sínum listferli hefur Hlíf búið og starf-
að í Hollandi. Hún dansaði meðal annars við þjóðar-
ballettinn í Amsterdam og fór að semja þar dansa
síðustu tvö árin. Frá 1980 hefur hún svo unnið sem
danshöfundur hjá mörgum hollenskum flokkum.
Árin 1987-90 var hún listdansstjóri hér heima og
samdi þá Af mönnum, er hlaut fyrstu verðlaun í
norrænni samkeppni.
Ballettinn sem Hlíf samdi á íslandi í vor og lét
flokknum eftir ásamt Lauren Hauser æfíngastjóra
heitir FRAM, AFTUR, TIL HLIÐAR - OG HEIM.
„Hann varð til í huganum á löngum tíma,“ segir
hún, „og fjallar eins og öll mín verk um samskipti
fólks. Auðvitað er ég líka alltaf að yrkja um land-
ið; fyöllin og mosann og hafíð og fuglana; þar eru
ræturnar.”
Hlíf setur í dansinum fram hrif en ekki sögur
og henni er þvert um geð að skýra verkin sín.
„Mér fínnst ég segja mikið í þeim en vil gefa áhorf-
endum frið til að sjá. Sjálf get ég skipt oft um
skoðun á merkingunni." En tónlistin, þijóskast ég
við að spyija Hlíf. Hún segir Hymni Snorra Sigfús-
ar Birgissonar afar tæra tóna, síðan komi ævintýri
og uppbrot hjá Jóni Leifs í Valse lento og Island
farsælda frón í lokin. „Er annars ekki lífíð eins og
heiti þessa balletts," spyr hún svo. „Hann byijar
rólega en brýst síðan fram í villimennsku og firr-
ingu. Endirinn er kannski ekki alltof bjartsýnn -
og þó - hann felur eins og allur endir í sér nýtt
upphaf. Einhveija von.“
Nanna Ólafsdóttir samdi óvenjulegt verk fyrir
Lýðveldisdansa, ekki við tónlist heldur ljóð
sem lesið er á sviðinu. TÍMINN OG VATNIÐ eft-
ir Stein Steinarr verður því ekki einungis tónskájdi
að efnivið á þessari listahátíð. Hjalti Rögnvaldsson
leikari flytur ljóðið og upphaflega ætluðu þau
Nanna ekki að hafa annað með dansinum. „Það
var afskaplega gaman að sjá þessar listgreinar
mætast,“ segir hún. „Ég fann þó fljótt að þagnirn-
ar yrðu of miklar og ákvað að bæta við hljóðum
úr náttúrunni, árnið og brimi og vængjaþyt fugla.
Fékk meðal annars að sitja fyrir dúfum nágranna
míns til að ná þeim á band. Steingrímur Guðmunds-
son hljóðmaður hjálpaði mér að setja þetta saman
og útlit verksins sá Karl Aspelund um ásamt Birni
B. Guðmundssyni ljósamanni. Ailt verður þetta að
heild í leikhúsinu og aðrir meta þegar upp er stað-
ið hvemig til hefur tekist.“
Nanna hélt eins og hinir höfundar Lýðveldisdans-
anna utan eftir grannnám í dansi hér heima. Hún
fór til London og Leníngrad en kom síðan aftur
til íslands. Hér hefur hún unnið síðan; dansað og
samið og kennt. Hún var einn af stofnendum ís-
lenska dansflokksins og listdansstjóri hans frá 1980
til 1987. Flokkurinn hefur sýnt fjölda balletta
Nönnu, bæði heils kvölds og styttri verk. Hún er
nú formaður Félags íslenskra listdansara og kenn-
ari í listdansskólanum. Hér vill hún vera þótt dans-
höfundar hafi annars staðar meiri möguleika.
En hvernig verður dans til við Ijóð, hveiju er
gengið út frá?
„Tilfinningu,“ svarar Nanna, „tilfinning hvers
ljóðs er eins og hvati að hreyfingu. Spor liggja
milli lína og kveðast frekar á heldur en mynd-
skreyta. Tíminn og vatnið er óhlutlægt ljóð og
gefur frelsi í túlkun. Ég tel það í senn vera ástar-
ljóð og ljóð um ævi skáldsins. Mikill brannur.“
Þórunn Þórsdóttir
Borgarpemba -
dreifbýlistöm
Slagsíðan á menningunni og missirinn
sem í henni felst.
Aferð sinni um landið undraðist
útvarpsmaðurinn stöðugt
það sem fyrir augu bar.
Hugsa sér, að maður skuli fá
svona gott í gogginn utan Reykja-
víkur! gall hvað eftir annað í við-
tækinu. Maður lifandi!
Það var engu líkara en borg-
arbúinn færi með fjarlægum þjóð-
um, slíkar voru lýsingarnar.
Þó var honum vorkunn. Þessi
undrun hans birtir nefnilega sam-
hengið í menningarlífi íslendinga.
Þar endurspeglast engan veginn
efnalegar staðreyndir, samsetning
þjóðarbúsins. Listsköpun helst
ekki í hendur við aðra verðmæta-
sköpun í þessu landi, slor rímar
ekki við fagurfræði. Sá sem leggur
sig eftir listsköpun úti á landi verð-
ur að sanna sig sérstaklega til að
vera tekinn alvarlega, það vita
allir, hann þarf jafnvel að vera
meiri bógur en borgarbarnið eigi
hann að vera gjaldgengur. Það er
meginreglan, enda „dreifarinn“
mosavaxinn og slorgróinn í augum
borgarbúans. Landsbyggðin er í
stöðu konunnar í þessu tilliti, henni
er samkvæmt óskrifaðri skilgrein-
ingu „karlveldisins" ábótavant,
hún er vanþroskað barn.
Höfóinginn og þrællinn
íslenskur Listamaður, með
stóru L-i já, verður helst að vera
búsettur í hinum löggilta rokrassi
við Sundin til að vera liðtækur,
annars fyllir hann sjálfkrafa flokk
alþýðulistamanna, í besta falli, en
líklegra er að hann verði einfald-
lega eyrnamerktur dútlari eða
fúskari. Listamönnum utan af
landi hefur iðulega verið bent á
að bendla sig ekki við sjávarpláss-
ið sitt. Ljótt að segja það, hljómar
eins og klisja, en svona er sam-
hengið í menningunni: hún er full
með karlrembu, eða eigum við
bara að kalla það Reykjavíkur-
rembu? Höfuðborgin hefur leyst
Kaupmannahöfn af hólmi, þaðan
koma nú viðmiðin, reglugerðimar
og fjárveitingarnar, hún er „herra-
þjóðin“ illræmda, karlpungurinn
prílandi, gerandinn sjálfumglaði.
Nietzsche hafði kallað þetta höfð-
ingjasiðferði. Landsbyggðar-
maðurinn er þá þrællinn, sífellt
óánægður með kjör sín og aðbún-
að, hann er píslarvotturinn aumk-
unarverði, þol-
andinn þraut-
píndi, röflarinn
raunamæddi.
Þessi óopin-
bera slagsíða á
menningunni er
hvorki ný af nál-
inni né bundin við
ísland. Sambæri-
lega flokkadrætti
má sjá víða um
heim. Bretar'
horfa til Lundúna, Frakkar til
Parísar, Bandaríkjamenn til New
York eða Hollywood. Ekki vantar
heldur ríginn milli landa, eins og
glöggt má sjá í samskiptum ný-
lendna eða nýfrjálsra ríkja við
herraþjóðjna. Ástralar skríða fyrir
Bretum, íslendingar fyrir Dönum
og Könum. Valdahlutföllin leika
ekki á tvennu, það er óopinber
staðreynd, þar ekki síður en hér;
Dieter Roth í
Nýlistasafninu
Sýning á verkum Dieters Roth
verður á morgun opnuð í Ný-
listasafninu við Vatnsstíg. Hún er
hluti Listahátíðar í Reykjavík og
stendur í fjórar vikur, fram til 10.
júlí. í fréttatilkynningu segir að
sýningin sé fjórskipt: Strangílatar-
verk og myndljóð, hreyfi- og sjón-
hverfilist, litskyggnuverk af húsum
í Reykjavík, og endurvinnsla hluta
sem leiðir til innri hreyfingar efnis-
ins. Litprentuð bók fylgir sýning-
unni með viðtali við listamanninn,
skrá yfir verk hans í eigu Nýlista-
safnsins og grein um „væntingu,
viðbragð og hreyfingu" í myndlist.
Sýningin er opin daglega frá 14 til
18.
Dieter Roth er af þýzku og sviss-
nesku foreldri, fæddur 1930 í
Hannover í Þýzka-landi en búsettur
frá 13 ára aldri í Zurich í Sviss.
Hann nam við hönnunar- og grafík-
deildir ýmissa skóla, kynntist fljót-
lega mörgum mikilhæfum lista-
mönnum, gerði tilraunir og vann
tilfallandi störf á sínu sviði vestan
hafs og austan.
Af mörgum hefur Roth verið við- •
urkenndur sem einn frumlegasti og
afkastamesti listamaður þessarar
aldar. Hann var í hópi frumheija
hreyfilistar og bókverkagerðar og
tilraunamaður með óvenjuleg efni
eins og osta, súrmjólk, súkkulaði
og kjöt. Á síðari árum hafa verk
hans stækkað í nokkurs konar safn-
myndir þar sem vitnað er í eyðslu
menningarsamfélags og endur-
vinnslu verðmæta.
Dieter Roth er ljóðskáld og rithöf-
undur, kvikmyndaleikstjóri og gem-