Morgunblaðið - 11.06.1994, Blaðsíða 7

MORGUNBLAÐIÐ
listarsögu sinni, að myndir hans
séu „byggðar upp af sterkum,
markandi línum, líkustum blý-
greipingum steinglers, litirnir sem
oftast dimmir og hið huglæga gildi
myndefnisins leitt þannig fram, að
þar er oftar hið ósagða, leyndar-
dómurinn á bak við athöfn fólks
eða dramatískt svipmót landslags,
sem er hinn eiginlegi kjarni.“ Og
í formála sýningarskrár kallar K.
Torben Rasmussen, forstöðumaður
Norræna hússins, Jón „íslenskan
módemista vegna þess, að hann
leitar stöðugt marka listarinnar í
lífi sínu og verkum, lætur reyna á
þau mörk og reynir að btjótast yfír
þau.“
Hin „horfna“ vorgleði
Sýningin í Norræna húsinu
snýst að nokkru leyti í kringum
verkið Vorgleði sem Jón Engilberts
var fenginn til að mála árið 1949
og skyldi það sett upp í afgreiðs-
lusal Búnaðarbankans við Austur-
stræti. I grein sem Hannes Lárus-
son myndlistarmaður skrifaði í
tímaritið Heimsmynd í mars árið
1989 og birtist í sýningarskrá er
saga þessarar myndar sögð og lagt
út af henni. Jón átti að mála mynd-
ina í ákveðinni stærð og fékk hann
fijálsar hendur með efnisval að svo
miklu leyti sem eitthvað á mynd-
fletinum vísaði til þjóðlífsins. Það
tók hann þrjú ár að ljúka við mál-
verkið en þegar til kom þótti mynd-
in of djörf með glóandi litanotkun,
nöktum kvenlíkömum, fola sem
bíður færis, tístandi fuglum, útspr-
ungnum tijám og ketti sem er við
öllu búinn svo nokkuð sé nefnt.
Allt iðar af vorgreddu en þjóðlífs-
minnin sem Jón vísaði til voru
uppgróin bunga með glugga sem
gat minnt á þjóðlega byggingarl-
ist, kollótt kind, alklæddur bóndi
og húsdýr á víð og dreif svo nokk-
uð sé nefnt. Málverkið var aldrei
sett upp á vegg í óbreyttri mynd
og var Jón á endanum neyddur til
að breyta málverkinu og búa til
úr því aðra mynd. Hann málaði
því konurnar í föt því „náttúrufar
manna átti ekkert erindi inn í
banka“ eins og Hannes orðar það
svo skemmtilega. Ennfremur segir
Hannes:
„í þessari mynd er lýst mismun-
andi tilbrigðum ástarinnar, fjar-
lægri þrá, samdrætti, ástarbrögð-
um, ögrun, tilhugalífi, ástareldi,
söknuði og aftur þrá. Fyrir miðri
mynd hefur sífrjó konan kastað
aftur af sér klæðunum í sigurvímu
ástarinnar og hefur ekkert að fela
frekar en dýrin. í skugganum til
hægri er nakin kona í þann veginn
að sökkva sér í faðm mannsins.
En til vinstri í myndfletinum gýtur
önnur kona, sem er eins og fjötruð
í eign fötum, bláum augum ská-
hallt til áhorfandans. Ástarsinfóní-
an er í þann mund að hefjast. Eros
c’est la vie! Ástin er lífið. Jón Engil-
berts hafði málað sína bestu, ein-
lægustu og margbrotnustu mynd.
Nýr tónn hafði verið sleginn í ís-
lenskri myndlist. Ástinni hafði ver-
ið vísað til sætis á myndfletinum
á stórbrotinn hátt.
Þetta upprunalega málverk kom
því aldrei fyrir augu áhorfenda en
á veggjum Norræna hússins er til
sýnis lítil mynd sem Jón málaði
árið 1944, í eigu Birgittu Engil-
berts, sem sú stærri er sögð byggj-
ast á að einhveiju leyti, einnig eru
þar skissur af sumum hlutum
verksins og krítarteikningar en eitt
af markmiðum þessarar sýningar
er að draga fram í dagsljósið þau
verk Jóns sem tengjast þessari
„horfnu“ mynd.
í fremri sal Norræna hússins
eru sýnd olíumálverk sem mörg
hafa ekki verið sýnd áður. í innri
salnum eru sýndar vatnslitamynd-
ir, ýmsar erótískar myndir, þar á
meðal myndskreytingar við smá-
sagnasafnið Hitabylgju eftir Bald-
ur Óskarsson skáld. Sú hefð-
bundna leið var farin í vali mynda,
að auglýsa eftir verkum í einkaeign
fólks og var síðan valið úr aðsend-
um verkum. Samtals er sextíu og
ein mynd á veggjum Norræna
hússins.
í FÍM-salnum við Garðastræti
eru valin þijátíu grafíkverk, aðal-
lega tréristur úr dánarbúi Jóns.
Verkin eru ekki flokkuð eftir tíma-
bilum en þó má skipta grafíkverk-
um Jóns í tvö meginviðfangsefni,
þar sem annars vegar er um að
ræða myndir helgaðar lífsbaráttu
verkafólks en hins vegar myndir
þar sem erótík og náttúrufar
mynda sterk einkenni.
Eins og áður sagði verða þessar
sýningar á verkum Jóns Engilberts
opnar daglega frá kl. 14-19 en
þeim lýkur sunnudaginn 3. júlí og
ætti enginn áhugamaður um
myndlist að láta þær fram hjá sér
fara.
Jón Özur Snorrason.
Námskeið í
kvikmyndagerð
HÉR á landi verður haldið nám-
skeið í kvikmyndagerð dagana 14
og 15. júní. Kvikmyndaframleið-
andinn James Schamus verður
fyrirlesari á námskeiðinu og
megináhersla verður lögð á að
fjalla um aðferðir til að framleiða
vandaðar kvikmyndir með lág-
markskostnaði fyrir alheimsmark-
að. Rætt verður um möguleika
íslenskrar kvikmyndagerðar á
þessum mörkuðum.
James Schamus á fyrirtækið
Good Machine í New York og hef-
ur þrisvar unnið fyrstu verðlaun á
Sundance-kvikmyndahátíðinni.
Hann framleiddi myndina Brúð-
kaupsveislan (The Wedding Ban-
quet) sem vann Gullna björninn í
Berlín 1993 og var tilnefnd til
Óskarsverðlauna sem besta er-
lenda myndin í ár.
í tilefni af komu James Scha-
mus til landsins mun Háskólabíó
hefja sýningar á kvikmyndinni.
Skráning á námskeiðið fer fram
hjá Kvikmyndasjóði íslands,
Laugavegi 24, dagana 8.-10. júní.
Motettukór
Hallgrímskirkju
Opin æfing og fónleikaferó
MÖTETTUKÓR Hallgrímskirkju
verður með opna æfíngu þriðju-
dagskvöldið 14. júní kl. 21.30-
22.30 í Hallgrímskirkju.
Kórinn mun syngja a capella
tónlist, Singet dem Herrn, eftir
Bach, móttettur eftir Schútz,
Bruckner, Messiaen og Poulenc
auk íslenskra laga. Verk þessi eru
á efnisskrá sem kórinn heldur með
í tónleikaför til Mið-Evrópu dag-
ana 16.-30. júní nk. Kórinn mun
sækja heim Þýskaland, Austurríki,
Sviss, Lichtenstein, Slóvakíu og
Ungveijaland. Haldnir verða tón-
leikar við fjölbreyttar aðstæður, á
| lýðveldisfagnaði 17. júní í Bonn
mikið frelsi, sem maður uppgötvar
ekki fyrr en það stendur til boða.“
Þú ert bæði kennari og spilar
sjálfur. Hvemig fer það saman?
„Það væri fátæklegt að vera án
nemenda og öfugt væri erfitt að
vera án þess að spila sjálfur. í
kennslunni þarf maður sífellt að
vera að taka afstöðu til listrænna
og tæknilegra atriða og það er
örvandi. Spilamennska mín væri
önnur, ef ég hefði ekki kennsluna
með.
Ég get ekki neitað því að þó til
séu margir góðir kennarar, þá held
ég að það sé kostur fyrir nemand-
ann að læra af kennara sem kem-
ur sjálfur fram. Reynsla hans af
því að standa á sviði getur nýst
nemandanum. Á skólanum eru
tímar sem fara fram á sviði í litlum
sölum, þar sem nemandinn lærir
að koma fram, án þess að þurfa
að hafa áhyggjur af gagnrýnend-
um. Þegar allt kemur til alls er
það á sviðinu sem þú þarft að koma
efni þínu til skila og þar er enga
hjálp að fá. Þetta er kannski það,
sem er nemendunum lærdómsrík-
ast.“
Tíminn er eini réttláti
dómarinn
í Reykjavík spilar þú þijár selló-
svítur og verk, sem Atli Heimir
Sveinsson samdi h,anda þér fyrir
fímm árum. Nálgast þú klassíska
tónlist öðruvísi en samtímatónlist?
„Það fer kannski eftir því hversu
vandspiluð tónlistin er. Mikið af
nýrri tónlist er tæknilega séð afar
torspiluð, því það þykir gefið að
tæknikunnáttan sé fyrir hendi og
þannig á það líka að vera. Hvað
verk Atla Heimis varðar þá finnst
mér það afar fallegt og hef ánægju
af að spila það.
Mér finnst að sem tónlistar-
manni beri mér skylda til að flytja
tónlistina, þegar hún liggur fyrir.
Tíminn er einasti réttláti dómarinn,
en ég spila ekki samtímaverk bara
af því þau eru ný, heldur af því
mér finnst þau góð. Ég gef mig
að fullu í það sem ég flyt, hvort
sem það eru ný eða
gömul verk og geri
sömu kröfur til þeirra,
óháð aldri. En það er
óneitanlega hressandi
að þurfa ekki alltaf að
spila gömlu, góðu
verkin.
Það er erfitt að
greina orsök og afleið-
ingu, en tæknikunn-
átta sellóleikara hefur
vaxið með árunum og
um leið verða verkin,
sem skrifuð eru, æ erf-
iðari. En það er þó
engin ástæða til að ein-
blína á nútímaverk
sem erfið. Kannski er
ekkert sellóverk tækni-
lega erfíðara en D-dúr
konsert Haydns. Vax-
andi og vandspiluð efn-
isskrá fyrir selló hefur
áhrif á nemendurna,
sem eflast af og góðir
nemendur verða góðir
kennarar fyrir næstu
kynslóð. Það er mér
mikil ánægja að sjá nú „barna-
börn“ mín meðal sellóleikara,
nefnilega kynslóðina sem hefur
lært hjá nemendum mínum. Þar
ijölgar óspart. Líklega hefur áhug-
inn á sellóleik aldrei verið meiri.“
„Bach-svíturnar eru
fjörefnagjafi"
Verkefnaskrá þín sýnir að þú
ert býsna fjölhæfur tónlistarmað-
ur, en áttu þér einhveija uppá-
haldstónlist?
LAUGARDAGUR 11. JÚNÍ 1994 C 7
og við opnun Sumarlistahátíðar í
Vín, hjá vinakórum og á kirkju-
listahátíð í Slóvakíu. Einsöngvarar
á tónleikaferðalagi Mótettukórsins
verða Rannveig Fríða Bragadóttir,
Michael Jón Clark og einleikarar
verða Inga Rós Ingólfsdóttir, selló,
og Hannfried Lucke, orgel. Stjórn-
andi kórsins er Hörður Áskelsson.
Allir eru velkomnir.
Sýning Sigur-
borgar lýkur
SÝNINGU Sigurborgar Jóhanns-
dóttur í Hlaðvarpanum lýkur
þriðjudaginn 14. júní.
Á sýningunni eru 22 grafík-
myndir unnar á þessu ári og því
síðasta. Sýningin er opin frá kl.
14-18 um helgina, en frá kl.
12-18 virka daga.
Fyrirlestur um
finnska
myndlist
BENGT von Bonsdorff, forstjóri
Amos Anderson listasafnsins í
Helsinki, heldur fyrirlestur með
litskyggnum í fundarsal Norræna
hússins, mánudaginn 13. júní kl.
20.30.
í fyrirlestrinum verður einkum
fjallað um nútímalist og listamenn
af yngri kynslóðinni, en einnig lit-
ið til eldri kynslóðarinnar, m.a.
sagt frá myndhöggvaranum Wa-
inö Aaltonen, en aldarafmælis
hans er nú minnst með stórri sýn-
ingu á verkum hans í Ateneum,
listasafni ríkisins í Helsingfors.
Bengt von Bonsdorff mun enn-
fremur sýna litskyggnur af nýja
óperuhúsinu og skreytingum sem
gerðar voru innanhúss, en óperu-
húsið var vígt 1993.
Fyrirlesturinn er haldinn á
sænsku, allir eru velkomnir og
enginn aðgangseyrir.
„Já, þá tónlist sem maður þreyt-
ist aldrei á að glíma við. Ég spila
Bach á hveijum degi. En mér
fínnst skipta miklu að fást við fjöl-
breytt viðfangsefni og vera heima
í öllum tónlistargreinum, þó ein-
hveijir geti kannski byggt feril sinn
upp á að spila aðeins eina grein
tónlistarinnar.
Bach-svíturnar eru fjörefnagjafi
og í þeim er að finna allt sem skipt-
ir máli, bæði tærleika og tækni,
einfaldlega allt. Ég þarf ekki stór-
an skammt á dag, bara eins og
fimmtán mínútur og þá líður mér
vel. Það er makalaust hve mikið
liggur í svítunum og það er hreint
stórkostlegt, þegar maður hugsar
til þess að þær skuli skrifaðar fyr-
ir 300 árum. Það má segja að
grundvöllurinn að allri sellótónlist
liggi í svítunum.
1 svítunum er einfaldleiki, sem
er samt ekkert einfaldur og þær
eru gegnsýrðar af tæknilegum
takti. Svo má ekki gleyma að þær
eru einleiksverk. Þarna situr mað-
ur, aleinn og allt verður að spretta
frá manni sjálfum og maður er
einn um að bera alla listræna
ábyrgð. í sónötunum skiptist á að
gefa og taka, ekki í svítunum.
Það er einfaldlega ævistarf að
spila svíturnar og ég get ekki ann-
að en verið þakklátur fyrir að það
skuli hafa komið í minn hlut. En
reyndar vil ég miklu frekar spila
þær heldur en að tala um þær því
þeim verður ekki lýst með orðum.
Þær eru handan við orðin, þau ná
ekki yfir þær.
Sigrún Davíðsdóttir.
MENNING/LISTIR
NÆSTU VIKU
MYNDLIST
Norræna húsið
Sýn. á verkum Jóns Engilberts til
3. júlí og sex ungir gullsmiðir sýna
til 26. júní.
FÍM-salurinn
Sýn. á verkum Jóns Engilberts til
3. júlí.
Kjarvalsstaðir
Skúlptúr - ísl. samtímalist til 24.
júlí.
Ásmundarsafn
Samsýn. Ásmundar Sveinssonar og
Kristins E. Hrafnssonar.
Listasafn íslands
Sumarsýn. á myndum Ásgríms Jóns-
sonar yfir sumarmánuðina.
Listasafn ÁSÍ
Helgi Þorgils Friðjónsson sýnir til
12. júní.
Nýlistasafnið
Sýn. á verkum Dieters Roths til 10.
júlí.
Onnur hæð
Verk Ilfas Kabakovs til 31. ágúst.
Gallerí Sævars Karls
Kristján Guðmundsson sýnir til 23.
júlí.
Ráðhús Reylg'avikur
Finnsk glerlist til 3. júlí.
Sncgla listhús
Sýning á slæðum til 20. júní.
Stöðlakot
Leifur Kaldal sýnir til 3. júlí.
Listmunahús Ofeigs
Gunnar Kristinsson sýnir til 19. júní.
Gallerí Greip
Ragna Sigrúnardóttir sýnir til 15.
júní.
Galleri Úmbra
Rudy Autio sýnir til 22. júní.
Kaffi 17
Harpa Karlsdóttir sýnir til 4. júlí.
Gallerí 11
John Greer sýnir til 26. júní.
Gallerí Borg
Myndir fyrir börn eftir Tryggva
Ólafsson til 21. júní.
Gallerí Gangur
Stepanes og Maslin sýna til 12. júní.
Gallerí Regnbogans
Tolli sýnir fram yfir miðjan júlí.
Portið Hafnarfirði
Samsýn. nemenda af hönnunarbraut
Iðnskólans í Hf. tii 12. júní.
Sólon íslandus
Sigurður Guðmundsson sýnir til 27.
júní.
Kaffi Mílanó
Björg ísaksdóttir sýnir til 1. ágúst.
Mokka
Joel-Peter Witkins sýnir til 15. júlí.
Hlaðvarpinn
Sigurborg Jóhannsd. sýnir til 14. júní.
SPRON, Álfabakka
Þorbjörg Þórðard. sýnir til 26. ágúst.
Slunkaríki Isafirði
Sigrún Eldjám sýnir til 12. júní.
Deiglan Akureyri
Kristín Geirsdóttir og Bryndís Jóns-
dóttir sýna til 12. júnf.
Staður Eyrarbakka
Jón Ingi Sigmundsson sýnir til 12.
júní.
Eden Hveragerði
Pétur Pétursson sýnir til 18. júní.
Listahornið — Akranesi
Sigríður Jónsdótir sýnir til 15. junf.
Þjóöminjasafn Islands
Sýn. Þjóðminjasafns ísl. og Þjóð-
skjalasafns ísl. Leiðin til lýðveldis,
Aðalstræti 6. Opið alla daga nema
mán. kl. 11-17.
TONLIST
Laugardagur 11. júni
Karlakórinn Heimir í Víðistaðakirkju
kl. 15 og í Félagsheimilinu Flúðum
Hrunam.hreppi kl. 21. Homaflokkur
frá Fjóni með tónleika f göngugöt-
unni á Akureyri kl. 11.30 og í Akur-
eyrarkirkju kl. 17. „Einslags stórt
hrúgald af gijóti“ eftir Tómas R.
Einarsson í íslensku óperanni kl. 21.
Sunnudagur 12. júní
Kaldalónstónleikar í Árbæjarsafni
kl. 15. Homaflokkur frá Fjóni með
tónleika á Skrúðgarðstorginu í
Keflavík kl. 20. Dzintars, kvennakór
frá Lettlandi í Víðistaðakirkju kl.
17. „Tíltiinn og vatnið" eftir Atla
Heimi Sveinsson f Langholtskirkju
kl. 20.
Mánudagur 13. júní
Vladimir Ashkenasy f Háskólabíói
kl. 20.
Þriðjudagur 14. júní
Mótettukór Hallgrímskirkju með
opna æfingu kl. 21.30. Tónleikar
Ny Dansk saxofonkv. í Norræna
húsinu kl. 20. Dzintars kvennakór
frá Lettlandi í Fella- og Hólakirkju
kl. 20.
Miðvikuagur 15. júni
Erling Bl. Bengtsson í íslensku óper-
unni kl. 20.
Sjá næstu síðu.