Morgunblaðið - 17.09.1994, Blaðsíða 34

Morgunblaðið - 17.09.1994, Blaðsíða 34
34 LAUGARDAGUR 17. SEPTEMBER 1994 MORGUNBLAÐIÐ STIKILSBER - Ribes uva crispa. STIKILSBER Það er tekið að hausta og góðu sumri lýkur senn. Víðast um landið hefur blómgróður verið óvenju fagur og vöxtur trjáa með ólíkindum. Berja- spretta er víða með mesta móti og ein- mitt þessa dagana keppast margir við að búa til saft og sultu eðasetja ber í frysti. í görðum má sjá runna svarta af sólberjum eða rauða af rifsberjum og greinarn- ar svo þungar af berjum að nem- ur við jörð. En hvar sérðu runna græna af stikilsberjum? BLOM VIKUNNAR 301. páttur Umsjón Ajiúsla Björnsdóttir Stikilsber - Ribes uva crispa (áður Ribes glossularia) vaxa villt í skógum víða á norðurhveli jarðar. Þetta er runni sem fljótt á litið líkist rifsi eða sólberjum, enda náskyldur þeim, en það er auðvelt að sjá - eða réttara sagt finna - mun þar á, því að hjá stikilsberjum situr hvass þyrnir, einn eða fleiri, við hvert brum. Blöðin eru stakstæð, á stilk, handstrengjótt, sepótt og dálítið hærð, 3-6 cm í þvermál. Blómin eru lítil og grænleit og ber geta myndast strax á ársgömlum viði. Berin eru venjulega ljósgræn, en þó eru til gul, rauð, og jafn- vel hvít afbrigði. Vaxtarlag stik- ilsberjarunna er nokkuð breyti- legt. Sum afbrigði hafa allstífar, uppréttar greinar, en greinar annarra afbrigða sveigjast niður. Klipping stikilsberjarunna er fyrst og fremst fólgin í að fjar- lægja jarðlægar greinar og grisja síðan hæfilega til að ung- ar greinar fái loft og birtu til að þroska ber. Eins og hjá öðrum Ribes-berjarunnum bera ungar greinar mestan ávöxt og því best að fjarlægja 4-5 ára grein- ar til að runninn endurnýist smátt og smátt. Auðvelt er að fjölga stikilsberjarunnum með stiklingum, annað hvort mjúkum greinum sem teknar eru oí móð- urplöntunni fyrri hluta sumars, eða trékenndum greinum sem eru teknar síðari hluta vetrar. Erlendis er unnt að kaupa „ág- rædd" stikilsber, þar sem stikils- berjaplantan er grædd á 50-75 cm háan grunnstofn. Þá þarf ekkí að bogra við berjatínsiuna. Fyrstu kynni mín af stikils- berjum stöfuðu þó ekki af áhuga á uppskerunni, síður en svo. Upphaflega fékk ég stikilsberj- arunna til að hefta för óboðinna sporlatra vegfarenda, sem vildu mynda gönguleiðir í gegnum garðinn minn. Við hjónin vorum ekki á þvf að setja upp girðingu og völdum því „þyrnaaðferðina". Við settum hjónarós í annað gatið og stikilsber í hitt. Og nú var bara að sjá hvort þetta gengi upp, sem það auðvitað gerði. Stikilsberjarunninn var þéttvax- inn og með uppstæðar greinar og á þeim voru stórir þyrnar, sem sleppa helst ekki flík, sem í þeim festist. Ekki gerði ég ráð fyrir berjum, enda var tilgangurinn með runnanum ekki beint berja- rækt. En eftir að hafa dafnað vel í þrjú ár og skilað sínu hlut- verki með sóma þá urðu eftir stór ber þegar lauf- ið féll það haustið. Þetta reyndust mJög góð ber og síðan þá hef ég fengið ágætis upp- skeru af runnanum. Nú þegar þessar línur eru skrifaðar, er fyrsta frostnótt- in liðin. Þá reyna margir að vera handfljótir að bjarga sem mestu af berjum í hús áður en skemmist. Stikilsberin hafa hins vegar þá náttúru að vera mun betri eftir dálítið næturfrost og því dreg ég að tína þau fram yfir fyrstu frostnætur. í Mat- jurtabókinni segir meðal annars svo um stikilsber: Stikilsber eru nægjusöm með jarðveg en þurfa hagstæðari veðurskilyrði en bæði rifs og sólber, einkum gera þau meiri kröfur til hita bæði í" lofti og jörð. Hérlendis vaxa stik- ilsber I stöku görðum og reynsl- an hefur sýnt að á skýldum og sólríkum stöðum standa þau sig tiltölulega vel og skila jafnvel mjög góðri uppskeru í bestu árum. Nokkuð ber samt á toppk- ali á veturna. Stikilsber lifna og biómgast fyrr en aðrir berja- runnar á vorin, þeim er því hætta búin af seinum vorfrostum og næðingi, sem auðveldlega getur skemmt blómin." Mér finnst helst til vægt til orða tekið í Matjurtabókinni um þol stikils- berja, en munur milli afbrigða er ótrúlega mikill. Ég hef séð hlið við hlið í sólríkum garði tvo runna af mismunandi uppruna, á öðrum voru örfá ber, á stærð við lítil rifsber, en hinn var al- þakinn berjum sem voru nær 2 cm í þvermál. Kristinn Guð- steinsson garðyrkjufræðingur prófaði ýmis afbrigði stikilsberja á árunum 1960-70, einkum af finnskum uppruna. Best reyndist honum abrigðið K.F. Packalen, en Hinnomaki var líka nokkuð gott. Við þetta er rétt að bæta reynslu rninni úr tveimur görð- um. Anriar er rakur garður á berangri, sem hallast móti norðri, hinn pskjólsæll og þurr móti suðri. Báðir garðarnir hafa gefíst ágætlega, í fyrri garðinum var jarðvegur rakur og djúpur en í þeim síðari standa runnarn- ir nánast á klöpp, þar sem þeir eru í skjóli og fá sól frá hádegi. Ekki þori ég að fara með hvaða afbrigði þetta er sem ég á, en það gæti verið May Duke, ef ekki þá er það bara bróðir hans. Og í lokin ein „garðyrkju"upp- skrift af stikilsberjasultu: 1 kg þroskuð ber, hreinsuð (helst blóm og stilkur fjarlægð) soðið í örlitlu vatni þartil berin springa 750 g púðursykur 1 stöng kanill eða 1 klofin van- illustöng Soðið með sprungnum berjum í 10 mínútur. Kryddstöngin tekin upp úr og sultan sett á tandur- hreinar krukkur. Verði ykkur að góðu. Ingibjörg Steingrímsdóttir. IDAG SKAK II in s j » ii Margeir Pétursson ÞESSI staða kom upp í opna flokknum á minningarmót- inu um Donner í Amsterdam í viðureign tveggja stór- meistara. Julian Hodgson (2.580), Englandi hafði hvítt og átti leik gegn Loek Van Wely (2.560), Hollandi. 30. Hxh7+! - Dxh7 31. Re7+ og svartur gafst upp því hann tapar drottning- unni. Huzman frá ísrael sigraði fremur óvænt í opna flokknum með Vk v. af 9 mögulegum, en með þessum sigri krækti Hodgson sér í annað sætið með 7 v. Úrslit í efsta flokknum urðu þessi: 1—3. Piket, Ad- ams og Jusupov 5 lh v. af 9 mögulegum, 4—5.1. Sokolov og Timman 5 v. 6—7. Lauti- er og Xie Jun, heimsmeistari kvenna frá Kína, 4lh v. 8. Lobron 3'A v. 9-10. Benj- amin og Van der Sterren 3 v. VELVAKANDI Svarar í síma 691100 frá 10-12 og 14-16 frá mánudegi til föstudags 111 meðferð á sauðfé ÉG VERÐ að koma á framfæri ábendingu til allra þeirra sem vinna við smölun og réttir, að um- gangast sauðféð eins og lifandi dýr en ekki spýtukubba. Ég fór í réttir fyrir nokkru og mér of- bauð gjörsamlega með- ferðin sem dýrin fengu, það var sparkað í kindurn- ar, þær rifnar upp á ull- inni, traðkað á þeim og farið illa með þær á allan annan hugsanlegan máta. Einnig sá ég að búið var að brjóta horn af nokkrum kindum og ítrekað sá ég mann sparka á milli augna einnar kindar sem var eitt- hvað fyrir honum. Því vil ég biðja alla þá sem hafa með málið að gera að hugsa sig um áður en þeir láta reiði eða hugs- unarleysi bitna á sauð- fénu. Þetta eru lifandi ver- ur eins og við. G.A. Tapað/fundið Töskur töpuðust SVÖRT stór taska með skólabókum og glósum, gleraugum og hönskum í, og leðurhandtaska eins og bakpoki í laginu hurfu úr bíl sem var staddur fyrir utan Skeifuna 17 á milli kl. 18 og 20 s!. mánudag. Viti einhver hvað orðið hefur af þessum töskum er hann vinsamlega beð- inn að hringja í síma 667548 eða hafa samband við óskilamunadeild lög- reglunnar. Myndavél tapaðist LITIL Minoita-myndavél í svörtu hulstri tapaðist á leiðinni á milli Nesjavalla og Þingvalla. Finnandi vinsamlega hringi 671625. Sigríður. síma Hringur tapaðist FREKAR stór módel- hringur tapaðist á Kaffí- barnum sl. laugardags- kvöld. Finnandi er beðinn að hringja í síma 621938. Fundarlaun. Skartgripaöskjur töpuðust TVÆR skartgripaöskjur töpuðust í Reykjavík þann 16. ágúst sl. I annarri var hálsfesti gerð úr fersk- vatnsperlum og postulíns- næla með áletruninni Steinunn. I hinni öskjunni var armband ofíð úr tin- þræði. Finnandi vinsam- lega hringi í síma 98-34223 eða 98-34100 (vinnusími). Steinunn. COSPER Farsi Þetta er besti veitingastaður sem ég hef borðað á. Hér er boðið upp á magadans um miðjan dag. UJAIS6tASS/o>OirrHAlíT // '/Ittu e./e/ti eittht/exb smaemxJ" Víkverji skrifar... Þótt Víkverji sé enginn sérstakur áhugamaður um mat skýst hann stundum inn á veitingahús með vinum og fjölskyldu til að ræða heimsmálin og önnur tilfallandi smámál. Því skiptir það ekki svo litlu máli að sæmilegt bil sé á milli borða svo aðsamræður geti verið óþvingaðar. Á nokkrum veitinga- stöðum hér í borg er staðsetning borða með þeim hætti að það er greinilega ekki gert ráð fyrir því að gestir opni munninn nema rétt til að matast. Við eitt slíkt borð sat Víkverji ásamt_ vini sínum á veit- ingastaðnum ítalíu um daginn. Þremur tveggja manna borðum var raðað svo þétt saman að gestir er við borðin sátu áttu aðeins um tvo kosti að velja. Borða matinn sinn steinþegjandi og hypja sig síðan út þar sem þeir gætu rætt saman, eða upplýsa menn er til hægri og vinstri sátu um persónulega hagi sína, skoðanir og viðhorf. Víkverji og vinur hans völdu fyrri kostinn, og einnig gestir til hægri og vinstri, þannig að úr varð ein allsherjar þögn, og heldur pínleg. Víkverji tímir auðvitað ekki að fara inn á veitingastaði þar sem hann getur ekki talað, og óskar eftir því að veitingahúsaeigendur fari gaum- gæfílega yfír borðmál sín með end- uruppröðun í huga. Ieinstöku tilfelli hafa einstakling- ar hér á landi tekið sig til og á eigin spýtur komið upp söfnum af ýmsu tagi sem almenningur fær að njóta. Gptt dæmi um þetta er Jósa- fat Hinriksson athafnamaður í Reykjavík sem hefur byggt upp myndarlegt safn tengt sjávarút- vegi. Annað er steinasafn Petru Sveinsdóttur í Sunnuhlíð á Stöðvar- firði. Að ógleymdu minjasafni Egils Ólafssonar á Hnjóti í Orlygshöfn á Vestfjörðum, þar sem kominn er vísir að íslensku flugminjasafni. Þar má til tíðinda telja að safnið hefur nú eignast stærstu einshreyfils flutningaflugvél sem smíðuð hefur verið. Vélin er af Antonov-gerð og ber ennþá áletrun Aeroflot-flugfé- lagsins með vængjuðum hamri og sigð. Vel kann að vera að fleiri einkasöfn af þessu tagi leynist víðar um landið. Erlendis er ekki óal- gengt að auðmenn og milljónamær- ingar komi upp einkasöfnum af ýmsu tagi, en Víkverja er næst að halda að það sé séríslenskt fyrir- brigði að venjulegt alþýðufólk fínni hjá sér hvöt að safna munum af margvíslegu tagi og veiti samferða- mönnum aðgang að þeim fremur til að fræða en græða. xxx Víkverji kynntist því af eigin raun um síðustu helgi hversu mikilli röskun fámennir starfs- mannahópar geta valdið hjá stórum fyrirtækjum í kjaradeilum. Þá lögðu flugvirkjar hjá SAS á Kaupmanna- hafnarflugvelli niður störf með þeim afleiðingum að ýmist varð að seinka eða aflýsa flugi innanlands og utan og þúsundir farþega komust ekki leiðar sinnar. Víkverji átti pantað far á sunnudagsmorgun en mátti dúsa á flugvellinum í um sjö klukku- stundir eða allt þar til fluginu var endanlega aflýst þennan dag. Mynduðust langar biðraðir við af- greiðsluborð félagsins og spurning- um rigndi yfir starfsmenn frá óþreyjufullum farþegum. Frammi- staða starfsfólksins var að mati Víkverja aðdáunarverð við þessar erfiðu aðstæður því það lagði allt kapp á að leysa úr vandamálum viðskiptavinanna. Félagið útvegaði t.d. strandaglópum gistingu á glæsihótelum sínum ef á þurfti að halda, akstur fram og til baka og bauð til kvöldverðar á hótelinu, fólki að kostnaðarlausu. .>S

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.