Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 8
8 MIÐVIKUDAGUR 6. MARZ 1996 MORGUNBLAÐIÐ FRETTIR KROSSFESTUM hann, krossfestum hann. Sýknaður af ákæru um fiskveiðibrot HÉRAÐSDÓMUR Norðuriands, eystra hefur sýknað skipstjóra og útgerðarmann tveggja vélbáta á Raufarhöfn af ákæru ríkissaksókn- ara um fiskveiðibrot. Maðurinn var sakaður um að hafa á um hálfs mánaðar tímabili sumarið 1993, sem skipstjóri vélbátanna Brimrúnar ÞH og Sigrúnar ÞH við netaveiðar frá Raufarhöfn, lagt með sömu þriggja manna áhöfn samtals 120 net í sjó eða 66 net umfram leyfílegan neta- fjölda. Einnig fyrir að vanrækja að merkja belgi og netabaujur bátanna grejnilega. Ákærði bar fyrir dómi að hann hafi byrjað netaveiðar á Sigrúnu ÞH í kringum 20. febrúar 1993 en vegna bilana -á þeim báti hafi hann farið nokkrum sinnum á Brimrúnu ÞH og vitjað um netin. í maímánuði bilaði vél Sigrúnar ÞH og þá hafi hann farið að róa á Brimrúnu ÞH og skipt- um flögg á baujum. 22. maí hefði aftur verið farið að róa á Sigrúnu ÞH og flögg hennar þá aftur verið sett á baujurnar. Með 108 net í sjó Um þetta leyti var ákærði farinn að íhuga að fjölga netum og leggja út leyfílegan netafjölda fyrir báða bátana og róa þeim á víxl. Kvaðst ákærði fyrir dómi telja að það hafí verið gert um 5. og 6. júní. Hefði hann því haft 108 net í sjó, 54 net fyrir hvorn bát, þegar veiðieftirlits- menn komu. Hann neitaði því að hafa verið með fleiri trossur en níu fyrir hvorn bát, sex net í hverri trossu. Ákærði kvaðst ekki hafa van- rækt að merkja belgi og netabaujur greinilega og tók fram að hann hefði lítið verið með belgi heldur frekar verið með korka í stað þeirra. Hann kvaðst ekki hafa sinnt því nægilega vel að hafa tölusett flögg með núm- eri netatrossu en þess í stað verið með lituð flögg til að tákna saman endabaujur á trossum. Tveir veiðieftirlitsmenn Fiskistofu komu til Raufarhafnar 7. júní til að athiíga með netafjölda í sjó vegna kvartana sem borist höfðu. Fyrir dómi sagði annar þeirra að þeir hefðu farið á sjó sama dag með kunnugum manni og talið á tiltöiulega litlum bletti 20 trossur merktar á víxl Sig- rúnu eða Brimrúnu. Stundum hefði jafnvel annar endinn verið merktur Sigrúnu en hinn Brimrúnu, eða jafn- vel ekkert merkt. Allar merkíngar í skötulíki Engar merkingar hefðu verið á belgjum og lélegar á baujum og sagði vitnið allar merkingar hafa verið í skötulíki. Nánar aðspurt um talning- una sagði vitnið að þeir hefðu ekki talið 40 baujur en talið alveg pott- þétt 20 trossur og þar á staðnum hefðu verið skrifaðar niður staðsetn- ingar á 20 baujum sem voru við grunnenda trossanna. í dóminum kemur einnig fram, að í punktum sem lagðir voru fram í þinghaldinu, þess efnis að veiðieft- irlitsmenn töldu 8 trossur fyrir Brimrúnu ÞH og 12 trossur fyrir Sigrúnu ÞH, þykir verða að taka til- lit til þess að eftirlitsmennirnir hafa borið að merkingar hafi verið mjög erfiðar og illlæsilegar. Samkvæmt framburði skipstjórans sem fór með þeim umrædda ferð til talningar, áttu eftirlitsmennirnir í nokkrum erf- iðieikum með að iesa úr merkingum og voru stundum í vafa um hvort þeir væru að tvítelja trossu. Með þetta í huga, segir í dóminum, verð- ur að meta vafa um þetta ákærða í hag og verður ekki á því byggt gegn neitun hans að h*ann hafi verið með fleiri en 108 net í sjó þegar umrædd talning fór fram. Ákærði ekki brotið nein ákvæði í dóminum segir m.a. að verjandi ákærða hafi haldið því fram að ákærði hafí ekki brotið nein ákvæði með því að haida báðum bátum sín- um til netaveiða. Ákærði hafi haft veiðileyfi og aflaheimiidir fyrir báða. Á bátana hafi hvorki verið heimilt né skylt að lögskrá þar sem þeir séu báðir undir 12 rúmlestum brúttó. Alþekkt sé að útgerðarmenn hafi jöfnum höndum kvótabáta svo og krókaleyfísbáta og sé það látið átölu- laust. Sama rétt hafí ákærði til að nota aflamarksbáta sína og sé það alfarið hans mál að manna þá. Á þessi sjónarmið féllst dómurinn. Auk þess sem ákærði var sýknað- ur af öllum kröfum ákæruvaldsins, var ríkissjóður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað, svo og málsvarn- arlaun skipaðs verjanda ákærða. Ásgeir Pétur Ásgeirsson héraðsdóm- ari kvað upp dóminn. Norrænu fjárlögin 1997 Överulegur niðurskurður Kaupmannahðfn. Morgunblaðið. Á FUNDI samstarfsráðherra Norð- urlanda í Kaupmannahöfn í fyrradag var ákveðið að norrænu fjárlögin fyrir næsta ár næmu 687,4 millj- ónum danskra króna, eða um sjö milljörðum íslenskra króna. Svíar höfðu farið fram á niður- skurð sem næmi 50 milljónum danskra króna, en niðurstaðan varð að fjárlögin lækka um 20 milljónir eða rúm tvö prósent. Halldór Ás- grimsson utanríkisráðherra undir- strikaði að mikilvægur hluti af nor- rænu samstarfi á grannsvæðunum væri fjármagnaður á annan hátt en með fjárlögunum. Einnig benti hann á að þrátt fyrir niðurskurðinn væri nú veitt fé til samstarfs á heim- skautssvæðunum. Þótt lögð sé áhersla á gildi og mikilvægi norræns samstarfs voru ráðherrarnir sammála um að krónu- talan skipti ekki öllu máli, heldur að samstarfið væri virkt. Þeim bar sam- an um að niðurskurðurinn hefði ekki umtalsverð áhrif á norræna starf- semi, því samhiiða henni færi fram endurskoðun og endurskipulagning. Ekki væri um að ræða að eíngöngu væri skorið niður, heldur væri einnig tekin upp ný starfsemi fyrir það sem sparaðist með hagræðingu. Endurmenntunarnámskeið Ornefni, saga og bókmenntir AVEGUM Endur- menntunarstofnunar Háskóla íslands heldur Þórhallur Vilmund- arson prófessor, forstöðu- maður Örnefnastofnunar Þjóðminjasafns, námskeið um örnefni, sögu og bók- menntir fjögur mánudags- kvöld frá 11. marz -1. apríl. - Hvað ætlarðu að kynna á námskeiðinu? „Ég mun einkum kynna örnefnarannsóknir, sem ég hef unnið að á síðustu árum, og gera grein fyrir aðferð- um, sem beitt er við rann- sóknirnar. Til skýringar verða sýndar margar lit- skyggnur, uppdrættir og töflur. - Um hvaða örnefni verður helzt fjallað? „Meðal annars einfalda nafnliði eins og holt, hraun, lækur og melur, en ég hef veitt því athygli, að margir hafa ekki velt fyrir sér uppruna og merkingu slíkra nafn- liða. Einnig verður minnzt á forna orðstofna í örnefnum eihs og Málmey og Tjörnes. Þá mun verða drepið á innfiutning nokkurra þekktra erlendra Örnefna að fornu, eins og Björk, Sigtún, Upp- salir og Þelamörk, og leitað svars við spurningunni um, hvort þau voru flutt inn án tillits til merking- ar nafnanna, líkt og menn gerðu á síðari öldum í Vesturheimi, þeg- ar Englendingar nefndu bæ í Nýja-Englandi Boston og íslend- ingar smábæ á sléttum Kanada Reykjavík. Þegar grafizt er fyrir um merkingu nafnsins Þelamörk á íslandi og í Noregi hygg ég, að fínna megi sameiginlega skýringu á nafninu í báðum löndum." - Kemur náttúrunafnakenn- ingin eitthvað við sögu? „Hún verður víða á vegi. Síðan ég varpaði þeirri Ieíðsögukenn- ingu fram fyrir tæpum þremur áratugum, að fjöldi örnefna, sem talin hafa verið dregin af nöfnum manna, goða og annarra persóna eða af sögulegum atburðum, séu f rauninni upphaflega dregin af landslagi, þjóðháttum eða at- vinnulífi, hef ég undrazt æ meir, hve víða þessar skýringar virðast eiga við. Ég mun sýna gömul og ný dæmi af þessu tagi á námskeið- inu." - Hvernig tengist saga og bók- menntir þessum nafnskýringum? „Niðurstöður þessara rann- sókna eru að minni hyggju mikil- vægar fyrir íslenzka sögu og ekki sízt íslenzka bokmenntasögu. Til örnefnanna sóttu fornir sagnarit- arar augljóslega fjölmargar sögu- persónur, og þeir lásu einnig at- burði út úr örnefnum. í Landnámu eru nöfn margra landnámsmanna tengd örnefnum, sem að öllum lík- indum eru ekkí dregin af manna- nöfnum. Ég nefni sem dæmi Sölva á Sólvahamri í Breiðu- ________ vík á Snæfellsnesi og Dýra í Dýrafírði. Og höfundur Egils sögu, einnar hinna elztu Is- lendingasagna, vísaði ~~~~~" öðrum sagnahöfundum veginn, þegar hann las nöfnin á fylgdarl- iði Skalla-Gríms og öðrum auka- persónum út úr borgfirzkum bæjanöfnum, þ.á m. KvígáKvígs- stöðum og Hegg á Heggsstöðum. Ég tel, að örnefni gegni svo mikil- vægu hlutverki í sagnmyndun í íslenzkum fornsögum, að miklu meira tillit verði að taka til ör- nefnarannsókna við útgáfu sagn- anna í frajntíðinni en almennt hefur verið gert til þessa. - Verður eitthvað fíeira tekið fyrir á námskeiðinu? Þórhallur Vilmundarson ? Þórhallur Vilmundarson prófessor hefur verið for- stöðumaður Örnefnastofnun- ar Þjóðminjasafns frá 1969. Hann er cand.mag. í íslensk- um fræðum frá Háskóla ís- lands og hefur ritað margt um íslensk örnefni, t.d. í Grímni, riti Örnefnastofnunar, og Les- bók Morgunblaðsins. Einnig hefur hann flutt marga fyrir- lestra um örnefni. Kona hans er Ragnheiður Torfadóttir, rektor Menntaskólans í Reykjavík. Helguvík hét Helgavík, hin heilaga vík „Kirkjuleg örnefni eru athyglis- vert viðfangsefni. íslendingar voru rómversk-kaþólskrar trúar í hálfa sjöttu öld. í öllum kaþólskum löndum er urmull örnefna dreginn af nöfnum dýrlinga, oftast með Sankt, Saint, San o.s.frv. framan við dýrlingsnafnið. Hér á landi var sá nafnliður ekki notaður, en þeg- ar að er gáð, kemur í ljós, að dýrlingaörnefni eru mikiu fleíri hér en talið hefur verið. Þannig eru á landinu þrjú Pétursleiti við þjóðleið, á Selvogsheiði, Hafna- heiði og Þverárfjalli í Húnaþingi, og frá þeim öllum sást til kirkju, sem helguð var Pétri postula. Mörg dæmi eru um örnefnið Helguvík við sjó hér á landi, og mun þar yfirleitt um að ræða kirkjuítök. Víkin hefur þá í upp- hafi heitið Helgavík „hin heilaga vík". Nefnifallið Helgavík hefur síðan breytzt í Helguvík fyrir áhrif frá aukaföllunum alveg eins og Djúpavík varð Djúpuvík og Breiði- fjörður varð Breiðafjörður. Heill heimur opnast, þegar hug- að er að þessum örnefnaflokki, og það er menningarheimur, sem Islendingar ættu að sýna sóma, nú þegar 1000 ára afmæli kristni- tökunnar er í nánd. Þannig ætti t.d. að merkja Pétursleitin og bjarga þeim á þann hátt frá spjöll- um og hlynna að Marteinslauginni í Haukadal, sem kennd mun vera ------------- við heilagan Martein biskup frá Tours, þjóð- ardýrling Frakka, sem uppi var á 4. öld. Stað- inn mætti prýða með ~~~~~~ listaverki, þar sem efni yrði sótt í altarisklæðið frá Grenj- aðarstað, sem sýnir ævi heilags Marteins, en klæðið er nú í Lo- uvresafninu í París. Með þessum hætti mætti ekki aðeins gleðja hjörtu franskra ferðamanna, held- ur væri þar með einnig minnzt ágætismannsins Halls Teitssonar, fóstra Ara fróða, en Hallur andað- ist 94 ára á Marteinsmessu 11. nóvember 1089, að því er Ari seg- ir í íslendingabók. Þess vegna hefur heilagur Marteinn orðið verndardýrlingur kirkjunnar í Haukadal."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.