Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 06.03.1996, Blaðsíða 24
24 MIÐVIKUDAGUR 6. MARZ 1996 MORGUNBLAÐIÐ fltojpmÞIftfrlfe STOFNAÐ 1913 ÚTGEFANDI FRAMKVÆMDASTJÓRI RITSTJÓRAR Árvakur hf., Reykjavík. Hallgrímur B. Geirsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. VARASAMT DAÐ- UR VIÐ OFSATRÚ FRAMKVÆMD Dayton-samkomulagsins um frið í fyrrver- andi Júgóslavíu gengur að mörgu leyti vonum framar. Blóðsúthellingunum hefur linnt, Sarajevo er ekki lengur umset- in borg og líf stríðshrjáðra íbúa í Bosníu er hægt og hægt að færast í eðlilegri skorður samhliða því sem enduruppbygging landsins er að hefjast. Vonandi verður friðurinn varanlegur. Margar vísbendingar má þó sjá um að friðurinn gæti reynst brothættur og jafnvel skammvinnur. Þannig virðist ekki ætla að takast að sameina þjóðir Bosníu á ný. Serbar hafa flúið hverfi sín í Sarajevo og svo virðist sem landið sé að skiptast upp í einingar er byggjast á hinum ólíku þjóðarbrotum. Það eykur hættuna á endanlegum klofningi Bosníu og átökum samfara því. Ekki síður uggvekjandi eru fregnir af samvinnu Bosníustjórn- ar og klerkastjórnarinnar í íran. Framan af átökunum var í gangi þrálátur orðrómur um að sveitir heittrúaðra mujaheddin- skæruliða berðust með bosnískum múslimum. Þær hafa nú verið staðfestar og sveitir Atlantshafsbandalagsins í Bosníu meðal annars afhjúpað hryðjuverkahreiður, þar sem hermenn voru þjálfaðir í hermdarverkum gegn óbreyttum borgurum. Um helgina greindi svo bandaríska dagblaðið The New York Times frá því að hundruð bosnískra hermanna hefðu verið send til Jþjálfunar í íran. 011 trúarbrögð geta tekið á sig misfagrar myndir og mörg af helstu grimmdarverkum mannkynssögunnar má rekja til trúarofstækis af einhverju tagi. Ofsafengið afbrigði af múham- eðstrú hefur á síðustu árum verið að ryðja sér til rúms í Norð- ur-Afríku og Mið-Austurlöndum. Tugir þúsunda hafa látið lífið í borgarastyrjöld í Alsír og klerkastjórnin í íran hefur ekki einungis kúgað þegna sína heldur sömuleiðis ýtt undir heittrúar- menn og hryðjuverkahópa í öðrum ríkjum. Bosnískir múslimar hafa ávallt státað sig af því að vera frjálslyndir og lausir við öfgar. Að vissu leyti er skiljanlegt að þeir hafi þegið alla þá hernaðarlegu aðstoð er þeim bauðst meðan allar aðrar bjargir voru bannaðar. Daður við ofsatrú getur hins vegar reynst afdrifaríkt. Blóðvöllur á borð við Bosn- íu síðustu ára er kjörin gróðrarstía fyrir öfgastefnur er nærast á hatri og heift. Nái íslömsk ofsatrú að valda brúarsporð í Evrópu gæti það reynst hættulegt til lengri tíma litið. SPÆNSKT LÝÐRÆÐI AF NIÐURSTÖÐU kosninganna á Spáni, sem fram fóru um seinustu helgi, má draga ýmsa lærdóma um þær miklu breytingar, sem hafa orðið á Spáni á þeim tveimur áratugum, sem liðnir eru frá andláti Francos einræðisherra. í fyrsta lagi eru úrslitin athyglisverð fyrir þær sakir að þetta er í fyrsta sinn frá því að línur tóku að skýrast í spænskum stjórnmálum eftir ringulreiðina, sem ríkti eftir fall Francos, að hægrimenn vinna sigur í þingkosningum á Spáni. Þjóðar- flokknum, sem á meðal annars rætur á meðal gamalla stuðn- ingsmanna Francos, hefur tekizt að standa undir nafni og vinna hylli almennings. í öðru lagi bera viðbrögð í öðrum vestrænum ríkjum því vitni að Felipe Gonzalez, fráfarandi forsætisráðherra, nýtur mikillar virðingar á alþjóðavettvangi. Undir stjórn Gonzalez hefur Spánn fest rætur í samfélagi vestrænna lýðræðisríkja og gerzt aðildar- ríki bæði Evrópusambandsins og NATO. Á síðari hluta sein- asta árs stýrðu Spánverjar ESB með góðum árangri og Spán- verji situr nú í stóli framkvæmdastjóra NATO. Enginn efast lengur um að Spánn eigi heima í hópi hinna frjálslyndu lýðræð- isríkja. Þó eru ekki öll vandamál S.pánar leyst. Ekki hefur til að mynda verið bundinn endi á þjóðernisátökin innan spænska ríkisins. Reynslan sýnir að hefðbundin lýðræðisþróun slær ekki á þjóðernistilfinningar, þar verður meira að koma til. Sjálf- stjórn minnihlutaþjóðanna þriggja á Spáni, Katalóna, Baska og Galisíumanna, sem var staðfest með stjórnarskránni 1978, hefur farið vaxandi með árunum en þessar þjóðir telja þó ekki nóg að gert. Margir hafa talið hættu á að þróuninni í átt til spænsks sambandsríkis yrði snúið við, kæmist Þjóðarflokkurinn til valda. Hugsanlegt stjórnarsamstarf Þjóðarflokksins og flokks katalónskra þjóðernissinna, sem á margt sameiginlegt með þjóð- arflokksmönnum í efnahagsmálum, getur orðið til mótvægis við tilhneigingar Þjóðarflokksins til að viðhalda kastilískri mið- stýringu á Spáni. Nýrrar ríkisstjórnar á Spáni bíða mörg erfið verkefni, til dæmis niðurskurður í ríkisfjármálum, sem er óhjákvæmilegur til þess að uppfylla skilyrði Maastricht-sáttmálans fyrir þátt- töku í myntbandalagi Evrópuríkja. Sennilegt er að næstu ár einkennist af tíðum samningaviðræðum og málamiðlunum milli stjórnmálaflokkanna og óvíst er hversu lengi ný ríkisstjórn getur stjórnað við þær aðstæður. Kjósendur í Ástralíu víkja Verkamannaflokknu KOSNINGABANDALAG hægri flokkanna vann stórsigur í kosningunum í Ástralíu á laugardag og sagði eitt ástralskt dagblað að hér væri um „söguleg úrslit" að ræða. Verkamannaflokkurinn hefur verið hrakinn frá eftir 13 ára setu við völd og má búast við að hann verði minnst sex ár í stjórnarandstöðu. Hægri flokkarnir tveir, Frjálslyndi flokkur- inn og Þjóðarflokkurinn, hafa drjúg- an meirihluta í fulltrúadeild þingsins, en þeir náðu ekki meirihluta í öld- ungadeildinni og verða að fara var- lega í að framfylgja stefnu sinni í vinnumarkaðsmálum því að stéttar- félög eru í vígahug. Howard hyggst leggja mikla áherslu á fyrstu hundrað dagana í embætti. Fyrir honum vakir að bæta samskipti í iðnaði, draga úr atvinnu- leysi ungs fólks og minnka skriffínnsku, sem ríkið leggur á lítil fyrirtæki, um helming. Búist er við að hann muni auka markaðsfrelsi, draga úr höftum á erlend- um fjárfestingum, endurskoða lög um eign á fjölmiðlum og bönkum og einka- væða ríkisfyrirtækí af krafti. Efnahagur á uppleið Howard mun njóta góðs af því að efnahagurinn er á uppleið, þjóðarfram- leiðsla eykst um rúma þrjá af hundr- aði á ársvísu og at- vinnuleysi er að minnka. Enn er ekki komið í ljós hversu mikið svigrúm hin nýja stjórn, sem þarf að skila sínum fyrstu fjárlögum í ágúst, mun hafa í fjármál- um. Fráfarandi stjórn hélt því fram í kosningabaráttunni að það yrði 3,4 millj- arða ástralskra doll- ara (um 170 millj- arða íslenskra króna) afgangur á fjárlögum þessa árs, en hagfræðingar halda því fram að hin nýja stjórn muni þurfa að glíma við milli þriggja og sex milljarða dollara (milli 150 og 300 milljarða íslenskra króna) halla. Howard er þeirrar hyggju að hrindi hann stefnu sinni í framkvæmd með hraði muni kjósendur sýna gagnger- um umbótum meira umburðarlyndi en ella. Howard birti á mánudag grein undir fyrirsögninni „Framtíðarsýn fyrir Ástralíu" og sagði þar að aðal hinnar nýju stjórnar yrði að ráðast á „raunveruleg vandamál landsins og setja skýr markmið, sem hægt verður að nota ti! að meta frammi- stöðu stjórnarinnar eftir þrjú ár". „Áhrifaríkt umboð" Þótt Howard hafi lagt áherslu á að hann myndi hafa hraðar hendur eftir að hann tæki við var greinilegt á sigurræðu hans á laug- ardagskvóld að hann hyggst gefa gaum að því með hvaða hætti stefnu hans verður framfylgt. Hann sagði að hægri flokkarnir hefðu fengið „áhrifaríkt umboð" og ——— bætti við: „Þótt ég muni ætíð leita eftir einingu og málamiðlun höfum við ekki verið kosnir til að vera að- eins daufur endurómur af stjórninni, sem við leysum af hólmi." Stjórn Verkamannaflokksins gerði sáttmála við forystu stéttarfélaga um að þau myndu sætta sig við aðhald í launamálum og stuðla að stöð- ugleika á vinnumarkaði. Margir gagnrýndu þetta á þeirri forsendu Röðin er ko að hægrimöi Bandalag tveggja hægri flokka undir forystu Jc -----------------------------------------------------------------------------------------------------------y,--------------------------------------------------------------------------------- stórsigur í kosningunum í Astralíu um helgina. K frá því hvað hin nýja stjórn hyggst fyrir og hverja ur Verkamannaflokksins, sem hafði verið v JOHN Howard, verðandi forsætisráðherra Ástralíu, greinir frá stefnu sinni á fyrsta b Frjálslynda flokksins og Þjóðarflokksins í kosningunum, sem hal Verkamanna- flokkurinn minnst tvö kjörtímabil f rá völdum að stéttarfélög, sem aðeins höfðu helming vinnuafls á sínum snærum þegar Verkamannaflokkurinn komst til valda og þriðjung nú, skyldu fá slík völd. Sáttmáli ekki framlengdur Howard hyggst ekki reyna að framlengja sáttmálann, en hann hef- ur lýst yfir því að hann muni hafa samráð við stéttarfélögin og sagt að forystumenn þeirra verði að starfa með þeim, sem haldi um valdataum- ana. Honum er mjög í mun að sýna forystumönnum stéttarfélaga fram á að það gæti steypt efnahagslífí þjóð- arinnar í voða að segja nú skilið við hefð hófsemi. Það er hins vegar ekki útlit fyrir að stéttarfélögin verði Howard leiðitöm. Einn helsti leiðtogi þeirra, Bill Kelty, sagði á mánudag af sér sæti í stjórn Seðlabanka Ástralíu á þeirri forsendu að vaxta- stefna hinnar nýju stjórnar myndi ekki samræmast ¦ þeirri ábyrgð, sem hann hefði axlað í forystu verkamanna. Stjórnmálaskýrendur sögðu að afsögn Keltys bæri því vitni að stéttarfélögin hygðust ekki aðeins beita sér gegn umbótum Howards, heldur einnig hefja baráttu fyrir hærri launum þeg- ar sáttmálinn er allur. Sigur Howards er áfall fyrir þá, sem vilja skera á tengslin við bresku krúnuna og taka þess í stað upp embætti forseta. Paul Keating, frá- farandi forsætisráðherra, lýsti yfír því þegar hann kom úr opinberri heimsókn til Bretlands árið 1993 að hann hygðist gera Ástralíu að lýð- veldi árið 2001 og hefði flokkur hans sigraði hefði verið haldin þjóðarat- kvæðagreiðsla um það hvort Ástralar vildu forseta innan tólf mánaða. Howard er drottningarsinni og vill halda „þjóðarráðstefnu" til að kanna vilja Ástrala til breytinga. Afgerandi meirihluti í fulltrúadeild Howard verður með að minnsta kosti 36 sæta og jafnvel rúmlega 40 sæta meirihluta í fulltrúadeild ástr- alska þingsins eftir kosningarnar. Flokkurinn hafði tryggt sér minnst 92 sæti af 148 í deildinni, en hafði 66 áður. Verkamannaflokkurinn get- ur mest fengið 46 sæti, en hafði áður 79. Fimm óháðir verða á þingi og ekki er ljóst um fimm sæti. Það er því ljóst að hægri flokkarn- ir verða með tögl og hagldir í fulltrúa- deildinni. Róðurinn verður hins vegar þyngri í öldungadeildinni, sem getur átt frumkvæði að, staðið í vegi fyrir og hafnað lagasetningu. Þar er taln- ingu ekki lokið, en búist er við að kosningabandalagið fái 37 sæti í öld- ungadeildinni, Verkamannaflokkur- inn 29, flokkur ástralskra demókrata sjö eða átta og aðrir tvö til þrjú sæti. Hægri flokkana vantar tvö sæti til að ná hreinum meirihluta, en 76 sæti eru í deildinni. Demó- kratar yrðu þvl í oddastöðu og þeir u h e n e v u u k n þ f á

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.