Morgunblaðið - 16.10.1996, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 16.10.1996, Blaðsíða 22
22 MIÐVIKUDAGUR 16. OKTÓBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ fttotQmffliMb STOFNAÐ Í913 UTGEFANDI FRAMKVÆMDASTJÓRI RITSTJÓRAR Árvakur hf., Reykjavík. Hallgrímur B. Geirsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. RANNSOKNAR- STOFA í GIGT- SJÚKDÓMUM RANNSÓKNARSTOFA í gigtsjúkdómum tók til starfa á Landspítala í síðustu viku og mun þar verða unn- ið að vísindarannsóknum á sviði gigtsjúkdóma, einkum með tilliti til faralds- og erfðafræði. Fagna ber þessari nýju rannsóknarstofu, sem Vísinda- ráð og Gigtarfélag íslands hafa stofhað og verður hún starfrækt í samvinnu Gigtarfélagsins, Landspítala og Háskóla íslands. Ýmsir hafa lagt verkefninu lið, svo sem hreyfing Lions-manna, og þá vænta aðstandendur stuðn- ings opinberra aðila. Gigt er samheiti yfir þá sjúkdóma er einkennum valda frá stoðkerfi líkamans. Fólk á öllum aldri fær gigt og hér á landi eru þessir sjúkdómar meðal algengustu ástæðna heimsókna til lækna. Flestir gigtsjúkdómar eru í eðli sínu langæir. Einkenni þeirra eru fjölbreytileg og misjafn- lega alvarleg allt frá því að vera væg yfir í það að vera lífshættuleg. Algengustu einkenni gigtar eru stirðleiki, yerkir og bólga í liðum, vöðvum, sinum og sinafestum. í mörgum tilfellum eru sjúkdómseinkennin staðbundin en í öðrum útbreiddari. Þannig geta sumir gigtsjúkdóm- ar t.d. iktsýki, rauðir úlfar og gigtaræðabólgur, haft í för með sér einkenni frá flestum líffærakerfum. í „Landsáætlun um gigtarvarnir", sem unnin var á vegum heilbrigðis- og tryggingaráðuneytisins á síðasta ári, kemur fram, að um það bil 20% íslenskra öryrkja eru það vegna gigtar og útgjöld hins opinbera vegna gigtarsjúkdóma eru áætluð 7-8 milljarðar árlega. Yfir 50.000 íslendingar þjást af gigt og er það nærri fimmt- ungur þjóðarinnar. Hins vegar er talið að aðeins 1,2% mannkyns þjáist af gigt. Af framansögðu virðist því ljóst, að gigt er mun algeng- ari sjúkdómur meðal íslendinga en almennt gerist meðal þjóða og því hljóta íslendingar að leggja mikla áherzlu á rannsóknir á þessum vágesti. íslendingar eiga að vera einkar vel í stakk búnir til þess að stunda rannsóknir á þessu sviði, einkum er varðar arfgengi sjúkdómsins, þar sem erfðafræðirannsókir hér eru mun hagnýtari en ann- ars staðar m.a. vegna þekkingar manna á skyldleika aftur í ættir. TIL FYRIRMYNDAR? KÖNNUN, sem Slysavarnafélag íslands gerði fyrir stuttu á búnaði fullorðinna hjólreiðamanna í Reykja- vík, leiðir í ljós, að öryggisbúnaði þeirra er oftast áfátt, auk þess sem mikið er um, að þeir virði ekki umferðar- reglur. Af þeim 118 fullorðnu hjólreiðamönnum, sem könnun- in beindist að, notaði aðeins 41 öryggishjálm og aðeins þrír voru með ljos bæði að framan og aftan, eins og kveðið er á um í reglugerð um gerð og búnað reiðhjóla. Samkvæmt því, sem Herdís Storgaard, barnaslysavarna- fulltrúi SVFÍ, segir í samtali við Morgunblaðið sl. sunnu- dag kann lélegur ljósabúnaður að stafa af því, að flest reiðhjól eru seld ljóslaus og kaupa þarf ljósin sérstaklega. Miðað við þann umfangsmikla áróður, sem rekinn hefur verið fyrir því að börn noti reiðhjólahjálma og hafi réttan búnað á hjólunum sínum, verður að teljast mesta furða að ástandið hjá fullorðnum hjólreiðamönnum sé eins og raun ber vitni. Hinar mörgu fréttir af því, hvernig öryggishjálmar hafa bjargað hjólreiðafólki, sem verður fyrir slysum, ættu að hafa nægt til að færa mönn- um heim sanninn um gagnsemi þeirra. Fullorðnir þurfa, ekki síður en börn, að tryggja að þeir sjáist í umferðinni og höfuðbein fullorðins fólks eru jafnbrothætt og þeirra yngri. Síðast en ekki sízt eru hinir fullorðnu fyrirmynd yngra fólksins, og það er von- lítið að börn fáist til að gæta að eigin öryggi, ef þau horfa á fullorðna fólkið hegða sér'með ábyrgðarlausum hætti. Ráðstefna um heilasjúkdóma aldraðra, sem eru vaxa Erfðarannsóknir lyk þekkingu um heilasjúl Heilasjúkdómar aldraðra eru vaxandi vandi, eink- um vegna þess að hlut- fall aldraðra af heildar- fólksfjölda vex hratt. Nýlega var haldin alþjóð- leg ráðstefna um þetta efni í Reykjavík og sat Hildur Einarsdóttir ráðstefnuna. I þessari samantekt er m.a. sagt frá mikilvægum rann- sóknum í erfðafræði og athugunum sem benda til þess að estrogen geti haft áhríf á heilasjúk- dóma. RÁÐSTEFNUNA sótti fjöldi íslenskra og erlendra gesta, þar á meðal þekktir. fræðimenn á þessu sviði, sem kynntu rannsóknir sínar. Að ráðstefnunni stóðu NorAge, sem er norrænt félag sem starfar að rann- sóknum á heilabilun hjá óldruðum og IPA sem er alþjóðlegur félags- skapur um sama efni. A ráðstefnunni voru veitt verðlaun fyrir áhugaverðustu rannsóknirnar á heilasjúkdómum gamals fólks, verð- launin veitti NorAge og lyfjafyrir- tækin Pharmacia og Upjohn. Fyrstu verðlaun hlaut Pia Davids- son fyrir að uppgötva efni í mænu- vökva sem segir fyrir um það hvort einstaklingur er með Alzheimersjúk- dóminn. Önnur verðlaun komu í hlut Ólafs Ævarssonar og Ingmar Skoog fyrir faraldsfræðilegar rannsóknir á heilabilun hjá fólki á aldrinum 85-88 ára. Rannsóknin fór fram í Svíþjóð. Hverjir eiga eftir að fá hrörnunarsjúkdóma í heila? í erindi sínu fjallaði Diane M. Jacobs, aðstoðarprófessor í taugasál- fræði við Colombia-háskóla í New York, meðal annars um hvernig hæfileikar heilbrigðs fólks til að til- einka sér nýja þekkingu breytast með árunum. Þeir minnkuðu eftir því sem fólk yrði eldra, en það ætti að geta munað þá þekkingu sem það hefði aflað sér. Því væri ekki þannig háttað með Alzhei- mersjúklinga. Þeir ættu ekki aðeins í erfiðleikum TIL hægri er Diane M. Jacobs sem segir rannsóknir benda til þess að ki en eftir breytingaskeiðið séu síður liklegar til að fá Alzheimer-sjúkdói Þuríður J. Jónsdóttir, sem stjórnaði umræðum eftir fyr Morgunblaðið/Jón Svavarsson PETER McGuffin, prófessor, er leiðandi í alþjóðlegu samstarfi á sviði sameindaerfðafræði geðsjúkdóma, þar á meðal öldrunargeð- sjúkdóma eins og Alzheimer. Estrogen notaö gegn Alzheimer með að læra heldur gleymdu þeir fljótt því sem þeir hefðu lært. Jacobs greindi einnig frá því að hægt væri að finna út með ýmsum taugasálfræðilegum prófunum hverjir eigi eftir að fá hrörnunarsjúk- dóma í heila. Það væri meðal annars gert með minnisprófunum og athug- unum þar sem kannaður væri hæfi- leikinn til að leysa ákveðin verkefni. Jacobs sagðist hafa borið saman hóp kvenna sem komnar voru yfir sextíu og fímm ára aldurinn og höfðu fengið Alzheimer og konur sem ekki höfðu fengið sjúkdóminn. Niðurstað- an varð sú að konur sem tekið höfðu inn hormónið estrogen eftir breyting- arskeiðið voru síður líklegar til að fá Alzheimer-sjúkdðminn. Þær stóðu sig Iíka betur á taugasálfræðiprófinu sem þýddi að þær væru betur á sig komnar andlega. Sagði hún þetta áhugaverðar vísbendingar sem þyrfti að rannsaka nánar. Líf í samræmi við eigin getu og gildismat Virðingin fyrir sjúklingnum sem manneskju, sjálfræði hans og vel- ferð, var umræðuefni Vilhjálms Árnasqnar dósents við Há- skóla íslands. Sagði hann að virða ætti sjálfræði sjúklingsins meðan hann væri hæfur til að taka ákvarðanir og ógnaði ekki öðrum með framferði sínu. Þegar verið væri að meta hæfí þyrfti að hafa tvennt í huga: Að vernda vanhæfan einstakling fyrir afleiðingum eigin gerða og að vernda hæfan mann fyrir óréttmætum af- skiptum. Vilhjálmur ræddi einnig hvers þyrfti að gæta þegar hæfismat væri framkvæmt. Sagði hann að það þyrfti að leiða til þess að sjúklingur- inn fengi hjálp því það gæti verið mikið áfall þegar hæfi hans væri dregið í efa. Hæfismatið beindist einnig að tilteknum athöfnum sem sjúklingurinn gæti framkvæmt. Þyrfti það líka að taka raunhæft mið af þeirri hættu sem sjúklingurinn er í. í þessu sambandi lagði Vilhjálm- ur áherslu á að hæfismatið tryggði að sjúklingurinn fengi að lifa í sam- ræmi við eigin getu og gildismat. Heilabilaðir væru í sérstakri hættu Alzheii sjúkdón greindu fyrir forræðishyggju og ræddi Vil- hjálmur hvernig hún birtist og hvern- ig mætti varast hana. Sagði hann að í öllu þessu ferli yrði að miða við hagsmuni sjúklingsins sjalfs þó að sjálfsögðu yrði að taka tillit til að- stæðna fjölskyldunnar. Vilhjálmur endaði fyrirlestur sinn á því að færa rök fyrir því að besta leiðin til að takast á við - þennan vanda væri sam- ræðan. Aðstandendur og fagfólk ættu að ræða við sjúklinginn að svo miklu leyti sem það væri mögu- legt. Sagði hann persónuleg samtöl auðvitað tímafrek og ekki vel liðin í stofnanaumhverfi, því þau féllu ekki alltaf vel að daglegri rútínu. Erfðarannsóknir leiða til sértækari meðferðar Peter McGuffin er prófessor í geð- læknisfræði við Háskólann í Cardiff í Wales. Hann stjórnar rannsókna- stofu í sameindaerfðafræði geðsjúk- dóma, þar á meðal öldrunargeðsjúk- dómum eins og Alzheimer. McGuffin er leiðandi í alþjóðlegu samstarfi á þessu sviði. í fyrirlestri sínum sagði hann að tveir algengustu sjúkdóm- arnir sem læknar meðhöndluðu hjá öldruðum væru þunglyndi og ell- iglöp. Hann sagði að svo virtist sem báðir þessir sjúkdómar væru arf- gengir og að flestar gerðir elliglapa væru af Alzheimer-gerð.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.