Alþýðublaðið - 10.12.1933, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 10.12.1933, Blaðsíða 1
SUNNUDAGWN 10. DEZ. 1933. AIÞÝÐUBLAÐIÐ XV, ARGANGUR. 31, TÖLUBkAS LESBÓK ALÞÝÐU Ritstjóri: Þórbergur Þórðarson. Þýzku réttarhöldin. Goering, foTsætisTáðherra Piussr lands, var smemma í növeimber fyrir réttinum út af rikisþingsr brunanum. Háttalag hans framimi fyrir réttvísinni var með þeim ósköpum, að talið er einsdæmi í réttarsögu siðmentaðra þjóða. Hann bókstaftega talað hoppaði upp viti sínu fjær, steytti hnef- ana framran í Dimitrof og helti úr sér heiM flóði af óbótaskömm- um um andstæðdnga sína, kall- aði kommúnista glæpaímenn og þar fram eftir götunum. Þá spyr Dimitrof og lítur háðsr lega á Goering: „Veit ráðherrann, að þetta 'fólk, sem hann kallar gilæpamenn, stjórmar sjötta hluta jarðarinnair, Rússlandi, stærsta landi heimsims?" Goering öskrar: „Mig varðar ekkert um Rú&sland. Hvað varð- ar mig um útlenda kommúndstar glæpamenn, sem komu tilÞýzka- iamds og kvedktju í Ríkisþingdmu? Dimjitrof! Ég harðbanna yður að boða kommúnisma frammi fyrir þessum rétti." Dimitrof: „Gott og vel. En ráð- herrann hefir boðað hér nalzlsma." Þá ber Dimitrof upp nokkrar spurndngar, sem settu ráðherrann í slæma klípu. Hann spurðl til dæmis: „Hvers vegna fór lög- reglan, sem er undir stjórn ráð- herrans, á fund blaðahna til þess að láta pau birta pær fréttir dag- inn eftir rífósþingisbrunanm, að kommúndstiskt félagsskirtedhi hafi fundist á Van der Lubbe? Síðan hefir það sannaist, að þetta var ósatt.*"**" Goering komst auðsæilega í vanda við þessár spurniingiar, anýr sér að hinum áfcærða, vítir hann með óstjórnlegum iofsa og gargar óður af redði: „Éger.ekki kominn hingab til þess að vera akæTður. Þér eruð fantur, sem ætti að vera hengdur fyrir löngu." Þá spyr Ddmitrof: „Er ráðherr- ann hræddur við spurnilngair mín- ar?" Þessu svarar Gœring: „Nei. Ég er ekki hræddur. En þér hafdð sannartega ástæðu til að verða hræddur, þegar þessi dómstóll hættir að vernda yðiuv" Þá grenj- aði hann í ofsalegri vitfirringu: „Þér eruð einn af þeim, sem kveiktu í rifcisþinginu." Til dóm- stjórans: „Farið þér burt með þennan kommúnistaisvik'ara!" Þá sikipaði dómstjórinn tveim- uT lögregluþióhum að fara með Dimitrof. En ráðherrann hélt á- fram mumnsöfnuði síhumi. Og á áheyrendapöllunum sátu hersveitSr nazista, sem standa upp úr sætum sínum skríkjandi, æp- andi og lemjandi af f ögnuði viili- dýrsdns. Á þessa teið segja'útlend borg- arablöð, t. d. The Manchester Guardian, Temps og Matin, frá vdðskiftum þieirra Dimitrofs og Goerings fyrir æðsta dómstóli Þýzkalands. ÞvíMkt' sjónarspii af einu rétt- arhalidd! Hefcnsbltöðin, ekki að eins blöð sóisíaldemokrata og kommúnista, heldur og málgögn íhaldsmanina og frjál&lyndra, standa alveg for- viða yfir, að slíkt rétta,rfai* skuli geta átt sér stað meðal' þjóðair, siem hingað til hefir verið taíin til sáðaðira kynBtofna. Sem dæmi um afsttöðu fjölda borgaralegra blaða til þessa regin- hneykslis birtd ég þýðdngu á leið- aránum í Dagbladet norska frá 7. nóviember. Dagbladet er borg- aralegt vinistrablað og málgagn Mowinckelrstjórnarinina'r, siem nú fer með völdin í Norögi. f réttinum. t . - Atburðirn&r í réttaTsalnum í Pesrlin í máldnu út af ríkisþingsr brunanum hafa þessa síðustu daga afhjúpað fyrir augum hims undrandd miannhedms hlutd, sem enginn hefði trúað, að gætu átt sér sitað. I þessU máli hafa eimnig áður komdð fram binir kynlegustu atburðiir og atvik, sem gerir þáð ólíkt öllium öðrum sakamálum. Hdn óeðliliega sljóa framkoma brennuvargsins, sem sta&dlnn er að sök, hiwir ilLskeyttu árekstraT Dimitrofs og réttarforsetans hafa varpað hneykslishlæ á mieðferð málsinis. En þetta hverfur þó al- veg í skuggann, þegar það er boirið saman við hina dæmalausu framkomu Goerings forsætisráð- herra við svokailaða vitnaleiðslu hans. Áheyrendur þeir, sem venjulega höfðu herdð vdðstaddir réttar- höldin, verða þennan dag aðrýma sæti sin fyrir nazistahersveitum, er koma til þess að æpa fagnað- aróp og klappa liof í lófa, þegar einn af fori'ngjum þeirra — mað- ur, sem í augum mikils hluta. mannkynsinis er sekur — kemur til þess að bera vitni. Vér beyr- um prússnieska forsætisráðherr- ann haldai þrumuræðu á móti póldtískum andstæðingum sinum iqg munnhöggvast og. hafa í frammi bullandi skammaryrði vdð einn af hinum ákærðu, og hann ógnar honum með því, að hver siem niðurstaðan verði af réttar- höldunum, skuli hann áreiðainlega sjá um að refsa andstæðingUtm sínum. Þetta gerist við æðsta dómstót þýzka ríkisins.! Hinn á- kærði Dimitrof er nekinn út,, en fyrir Goiering er lostið upp fagnr aðarópum og klappað lof í lófa, auðsæilega með fullu salmþyklíi réttarins. Halda þedr, sem nú fara með völdin i Þýzkalandi, að slikar sennur efli tiltrú umheimsins á^ þeirri réttvísd, sem þama situr é dómstóli? Þegar æðsti trúnaðar- maður landsins sýnáír ' hiinum virðulega réttá slíka fyrirlitningu og storkar tonum með þvi að görta af sínu ruddalegu valdii,. þá| erum vér komnir út úr því andrúmsliofti, sem ætti að ein- kenna saninarlegt réttarsamfélaig. Fréttaritaralr réttaídns segja, að ræða Goerings fbrsætisráðherra hafi virzt verka mjög á réttimn. Það er einmitt hið raunalega við þýzku þjóðina, að hún skiiur alls ekki, hvernig orð hennar og gerðdr verka á annað fólk. Síðan naz- istarkomUst tii valdá fyrir bráðum einiu ári hafa aðrar þjóðir átt toost á, að hlUsta á útvarpið og heyra ræður þýzku foringjanna. Sérstak- lega hlustuðum vér á herra Goer- dng fyrstu stormviðrisdagana eftir rdkdsþingsbriuuann, og þessi rama viilidýrsrödd, hvæsandi af hatri, með ruddalegu oTðbragðd haf ði ó- afmaahleg og skelfahdi áhrif. Nú" hafa þau verið Tötfest með fram- ferbi forsætdsráðherrans í réttin- um. Þjóðverjar kvarta yfiT því, að aðraír þjóðir skdlji þá ekki. Nei, við skiljum ekki þjóð, sem getur haft slika forystuimenn. Sigurður landsskrifari. Sigurður Magnússon lamdskrif- ari bjó á átjánjdu öld að Hnappa- jvöllum1 í* öfsefum og sibaíni í Holtr um á Mýfum i Hornafir'ði. Við- urnefnið landsskrifari hlaut hann af því, hann vaf sískrifandi og ritaði fallega hönd. Hann skrif- aði fádæmdn öll af sálmabókum, hugvekjum, bænakverum og rit- um u!m veraldleg efni Sigurður þótti mjög einkenni- llegur í háttum sinum, og ganga margar sögur um hann enn þá í Austur-Skaftafellssýslu. Hugiir hans virtist allur vera búmdinto, við skriftir, og fél'l honum aldrei svo verk úr hendi, að hann væri ekki búimn að gfípa skriffærin- Sagt er, að þegar hann fór á mdlli með heylest, hafi hamn alt af RITDÓMAR ALÞÝÐUBLAÐSINS. Hákarlalegur og hákarlámenn, eftir Theodór Friðriksson, Ég heid, að Theódór Frdðriks- son hafi verið reifur, er hainn rit- aði ýmsa kafla bókar þessarar. Ffásögnin ber það víða með sér, að höf. hefir veri'ð glaðuí, þegar hann sagði frá. Og það er mikii kostur bókarinmaf, að höf- undurimn er nákunnugur efninú, hefir gaman af að segja frá, skrif- ar kaflana eins og fréttákafla til kunningja sins, blátt áfram og eðlilega og á karlmannamáli, þieirra, er sjó stUrtda. Bók þessi er í 10 köflum, er lýsa hákaflavedðum, útbúnáðd á skipum, daglegu lífi á hákafla- skdpum, svaðdiförum, stórvdðrum og skdptöpum. Þar eru einnig sögur af einstökum mönnum. 1 formálá segSr Freysteinn Gunnarsson svo m. a.: „Bókadeild Mienningarsjóbs hefir í hyggju ab gef a út smátt og smátit saf n smá- rita og ritgerða undir nafninu Aldahvöff, Eins og nafnið ber með sér, verður efni rlta þessara lýsingar á liðnum og liðamdi tím- um> atvinnuvegum og þjóðar- háttum, sem eru ýmist horfnir eða eru að hverfa fyrir öötu nýrra." Bók Theódórs er hin fyrsta í safni þessu. Er þar sagt frá norð- lenzkum hakarlamönmum, eiinkum Eyjafirði og SiglUfdrðd. Og þó að margt sé þar sagt alment ffá hákarlaveiðumi og hákaflaútbún- aði, verður frásögnin all vlða staðbundin, en ekki alhliða lýs- ing á hákaflaveiðum Isleijddmga á þessu tímabili En vdtanlega vofU slíkar vedðar stundaðatf frá Vestfjöfðum, Breiðafirðd og víðar. Ég sakna lýsinga á hákaTlalegum: á oprtum skipum. En þar hefir Jakob Thor. skáld fyjlíti í eyðurnajr með ágætu kvæði um hákaflalleg- ur á opnum skipum, kvæði, sem annar hver Ijóðelskur sjáma'öui: kann utan að. Ég geri ráð fyrir, að malrgiT hafi gaman af að lesa frásagndf Theódórs. Hann lýsir ýmsu atf m'ikllu fjöri, svo ab þeir sem eitt- hvað þekkja til sjávar og vinnur hátta á sjónum. fylgjast moð næsta eftirtektaraamir. Ég set hér tvo kafla, er sýna fráSögn Theó- dórs: — „Þegar um mikinn hákarl var að ræða, espalist heldur skap- ið, og óðu þá margir blóðugir og slorugir aftur og fram urn þilfardð með blikandi skálmar í höndum og voru þá „drepirniir" leinndg hafðÍT á loftiL Þegar svo bar undir, voru margir hakaTÍar menn ekkd árenndlegir, en alt skalf og| gnötraði undir hdmum skelfi- lega þungu áttökum. Hróp og há- reysti, bölv og íbrmælingar, þeg- ar þvi var að skifta. Hver eggj- jaði annan í orrahriðdinni, og miklir menn og sterkdr gengu þá edms og berserksgang i hinum miklu há- kafliahTotum — drukku sjálfrunn- ið hákarlalýsd og brennivin; vaa* þab ekkd gott fyrir kjarklitla ungl- inga að tenda; í höndunium á kor]- unum, þegar mest gékk á —." þvi, er rómsterkur karl var látinn lesa JónsbökaTlestur uppi á þil- ífari á páskadaginn, en mienn voru látnir halda í vaðina. Fyfst krupu aliir þegjandi, en er framj í lest- urinn fcom fór skipstjóri að ókyrr- ast. Svo segir Theódór frá: „Því skyldum vér þá ekki alls- hugar fegniT verða syndugir orm- ar?, sem vorum dauðans menn, h©fð iekki Drottinn uppiiedð o*s til réttlætis." „Haltu vel vdð got- dð strákur!" Vér erum jarðaðdr með Kristd fyrir skimdna tdl dauð- ans" — — „Vertu fljótuT, Páll, og náðu 1 dreplnn!" — — „Vér vdtum ekkd hvað nálæg er vor endurlausn, eður nær höfuðeng- dlsins; kveður við í skýjum him- ins ,og þar vort páskalömb, Krist- ur,.er fyrir oss fórnaður, þá höld' um hátíðina ekki i hinu gamla gamla súTdegi illskunnar og prett- vísinnar, heldur í ósýrðu braubi hhreinlyndisins og sannleikanis —" „Haltu við!, Lifrin er að detta í sjóinn! TunnuhákaTl!-------" Hróp og köll um alt skipdð, og busil i þáköTlunum vdð borðið. En yfir alt kyrjar karUnn: Amen! — Og testrinum er lokið." Víða er lýst hinu erfiða, volksama og hættutega sjómannalífi og skip- töpum ömuTlegum. Er hörmulegt að heyra um blóðtöku þá úr sum- um sveitum, þ,ar sem því nær var kairlimannalaust eftir sum slys- in. Bókdn er mjög læslleg, og þyrftu sem flestiT að kynnast þessum þætti ístenzkrar sjó- mennsku. Bókin er 135.síður að stærð. G. M. M. skroppið irtn til að skrifa, þegar hann hafði tekið ofan af hestun- um. Það er jafnvel i frásöguir fært, að hann hafi stundum setið skrifandi á hestbaki fyrir aftan klyfberarm. Haínn var oft svo önn- um kafinh við skrdftirnar, að hairtn gaf sér ekkd tima tdl áð standa upp tU þess að kasta af sér þvagi. Þegar honum varð mál, kallaði hamn til Guðnýjar dóttur sinnair: „Guðný, Guðný! Komdu me'ó koppinh!" Setti Guðný þá kopp- inn á milli fóta honum, ©n hann lét bununa remlna niðuff í hanin og hélt áfram að skrifa. Sagt er, að Sigurður hafd skrdfað upp allar bækur.sem hann gat náð tdl,niema . Bibliuna. Hainn áræddd aldred tdl við hana Þar á mótd taldi hann ekki eftir sér að hrdpa upp alla Vídalínsrpostdllu. Sigurður var stundum svo við- utan, að hanm virtist alveg gleyma sjálfum sér tímunum sam- an. Eitt simn, þegar hann bjó á Hnappavöilum, var hamn að hdrða bey í svonefndu Vest- asta skiftd á Hnappavallaengj- ium. í skdftdnu er mjög blaut kelda. ill yfirferðar, enda er hún kölluð íllakelda Sigurður fór sjálfur á milila. Einu sinni, er hann fer heim með lestina, sér fólk það af engj- um á Hnappavölluni, að hestarn- ir liggja ndðri í Illukeldu. Sltja þeir fastiT í feninu, en Sig- urðuT heldur leiðar sinnar, leins og ekkert hefði i stoorist. Þegar hann kemuT heim, tekur hann eftir því, að hann hefir að eins beizlistaum- inn af ffem^sta hesti'num í hend- inni. En Sdgurður lætur sér ekkl bilt við verða, heldur bnegður, sér dnm til þess að skrdfa svolitdð^ Eitt sinn eftir að Sigurður flutit- ist að Holtum brá hann sér aust- ur a'ð Bjairnauesi í Horniafirði tíl þess að finna prestínin. Þetta var að vetrarlagi, og fór hann Horna- fjarðairfljót á haldi Hann lagði af stað seint á degi og var orðið rokkið, er hann kom austur yfir Fijótin. Miilli Hornafjarðarfljóta ogj Bjarnaness eru mjög blaht rot, fíg riður SigurðuT þar beint aif augum, þvi að hanm hugðl rotin hestheld. En þá veit hann ekki fyrri til en hesturinn stíhgst á kaf ndður i edtt rotið. Kem'st Sig- urðúr með naumindum af hest- irtum og heldur rakleitt hehm að Bjarnanesi, edns og ekkert hefðd út af borið. Prestur tók honutm for- kunnaiwel, og var Sigurðui! þar i bezta yfirlæti um nóttina. Prest- ur hafði þá fengið nýjar bækur. Vaf Sigurður niðuTsokkdmn vdð að blaða i þeim alla kvöldvökuna. Undir vökulokim hefst hanm alt í einm upp úr eihs manlns hljóði: „Hvernig skyldi honum nú líða í vökihni?" Spyr þá prestur.við hvern hann leigi í vtökinni. Sigurður segir hon- um þá alt 'af létta um ferðir sínar. Bregður prestur við og sendir mtenh til þess að ná hestinum upp úr, og fór Sigurður mfeð þeim til þess að vísa þeim á, hvar hann væri. En þegar þeir koma að, er hesturinn fyrir löngu daubur. Einhverdu sinhi, þegar Sigurður bjó í Holtum, áttí hann ferð {auistuf i ión að haustlagi, Kemur hann um kvöld að Stafafelli og gistir'þar. Karlmenn voru þá alljr við fjársmtölun dund d fjöillum og eintómt kvenfólk heima á bænum. í>iá var slbur að msfá rötórursvefn

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.