Morgunblaðið - 08.12.1996, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 08.12.1996, Blaðsíða 10
10 B SUNNUDAGUR 8. DESEMBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ í HÚSINU á „Fjallinu". Óskar Magnússon og Blómey Stefánsdóttir. Á veggjum má sjá listaverk þeirra, m.a. mynd af Stalín sem var í miklu uppáhaldi hjá Oskari. OMAR segir frá því er hann kynntist Óskari sem þá var að fara sína síðustu ferð upp á „fjallið." Ósk- ar lést 1993 en Blómey býr nú á dvalarheimili aldraðra, Hrafnistu. Fer hér á eftir stuttur kafli úr bók- inni þar sem Blómey segir frá: „Ég skildi hann aldrei," segir Blómey Stefánsdóttir, þessi grann- vaxna og netta kona þar sem hún situr í herbergi sínu og segir mér frá manni sínum sem hún missti í janúar 1993 eftir 54ra ára sambúð. Á borðinu við hlið hennar liggja nokkur myndaalbúm og skáldsögur en hún bendir mér sérstaklega á hausthefti Skírnis 1995 þar sem mynd af verki eftir Óskar heitinn prýðir forsíðuna en í heftinu er grein eftir Ólaf J. Engilbertsson um myndlistarmann Skírnis undir heit- inu: „Leitin að paradís." Blómey er orðin 82ja ára gömul og hefur reynt margt um dagana. I níu löng ár bjó hún á fjallinu með manni sínum við ótrúlegan kost. Það hefur áreiðanlega reynt á þolrifin í öllum skilningi. Hún virðist rósemdarkona og er mjög alúðleg í viðkynningu, í full- komnu jafnvægi, jarðbundin, raunsæ og óvenjulega hreinskilin. Þegar égsegl henni frá kynnum mínum af Óskari kannast hún vel við það að hann hafi sagt henni frá því að hann hafi hitt mig þegar hann kom í bæinn um kvöldið. Mér finnst í fyrstu merkilegt að hún skuli muna það eftir svo mörg ár en þegar hún segir mér nánar frá þessum degi er ekki að undra þótt hún muni þetta eins og það hafi gerst daginn áður. „Þetta var örlagadagur," segir hún. „Honum fannst hann endilega þurfa að fara þessa ferð þótt veðrið væri ekki gott. Það þýddi yfirleitt ekki að malda í móinn þegar honum datt slíkt í hug og þótt ég sa£i að hann væri mjög illa fyrirkallaður og ætti því ekkert erindi upp á heiði, veiklulegur maður að nálgast áttrætt, sat hann fast við sinn keip og fór samt. Þegar hann kom loks heim um kvöldið, seint og um síðir, var hann alveg örmagna. Ég sá strax að það var eitthvað mikið að. Hann var fársjúkur og morguninn eftir fór hann í læknisskoðun sem leiddi í ljós að hann var haldinn ólæknandi krabbameini á háu stigi. Þetta var upphaf dauðastríðs hans og banalegu og í síðasta sinn sem hann sá bæinn okkar. Hann dó tveimur mánuðum síðar." Hún þagnar og við sitjum nokkur augnablik þegjandi, því þetta snert- ir mig djúpt. Mér verður ljóst að stund okkar á fjallinu hafði verið Mannlífs stiklur Ut er komin hjá Fróða bókin Mannlífsstikl- ur eftir Omar Ragnarsson fréttamann. Viðamestu kaflar bókarinnar eru annars vegar um hina svokölluðu „gulldrengi", íþróttamenn sem voru þjóðhetjur á sínum tíma. Ómar fjallar þó ekki mikið um íþrótta- afrek þeirra, heldur mennina sjálfa, lífsþrótt þeirra og ótrúleg uppátæki og hins vegar um „spámanninn á fjallinu," þar sem Ómar fjallar um hjónin Óskar Magnússon og Blóm- eyju Stefánsdóttur sem reistu hús uppi á Hellisheiði og bjuggu þar um árabil. svanasöngur hans og að við hefðum hvort eð er aldrei getað gert neinn sjónvarpsþátt saman. Nú átta ég mig á því hvers vegna mér hafði á stundum sýnst hann eins og vofa með þennan kuldalega náfölva í andlitinu. Það var eins og einhver ósýnileg og máttug hönd hefði stýrt þessu öllu á þennan veg. Engan þurfti að undra að þessi síðasti dagur í venjulegu lífi þeirra Blóm- eyjar og manns hennar væri henni enn í fersku minni og undarleg til- viljun að leiðir okkar Óskars skyldu liggja saman einmitt þennan dag. Þessi dagur var nokkuð sem ég hefði alls ekki viljað missa af að upplifa. Ég bendi Blómeyju á fyrirsögn Skírnisgreinarinnar um Óskar. „Leitin að paradís." „Já," svarar hún. „Honum var hið einfalda og fullkomna alltaf hugstætt." „Var bærinn á fjallinu paradísin sem hann leitaði að?" spyr ég. „Eg skildi hann aldrei," endur- tekur hún. „Leit að paradís er fyrir- fram dauðadæmd hér á jörðinni. Það er engin paradís til. Eg skildi aldrei hvers vegna hann þráði þetta svona mikið og var að reyna þetta. En svona var þetta nú samt." „Sloppurinn hans og húfan héngu enn á snaganum eins og hann hefði verið þarna í gær," sagði ég. „Á ég að koma með þetta til þín þegar ég hitti þig næst?" Svipur hennar verður alvarlegur og dapurlegur. „Nei," syarar hún, fljótmælt og ákveðin. „Ég vil ekk- ert vita af neinu frá þessum stað og aldrei koma þangað aftur." „Það hefur verið erfitt að búa þarna," segi ég. „Já, það var ömurlegt, öll þessi ár," svarar hún. Þessi lífsreynda kona er að hefja grípandi, fáorða og hreinskilna frá- sögn af einstöku ævihlaupi sínu. Hún svarar spurningum með meitl- uðum setningum, vafningalaust. Oft brosir hún þegar hún svarar, ýmist góðlátlega eða kaldhæðnis- lega. Aðeins einu sinni í frásögninni viknar hún, þegar talið berst að Blómey Stefánsdóttir einkabarni hennar og Óskars, syni þeirra, sem þau misstu með svipleg- um hætti. Við skiptumst á fáorðum spurn- ingum og svörum um undarleg ör- lög og oft óskiljanleg: „Ég er af skaftfellskum ættum en ég fæddist og ólst upp á Aust- fjörðum. Firðirnir eru lokaðir og mér fannst þröngt í þeim. Ég þráði víðáttuna, frelsið, að geta flakkað um. Strax og ég var oðin sextán ára hleypti ég heimdraganum og leiðin lá næstu árin um Austurland. Ég hafði yndi af því að flakka, hef alltaf verið flökkukind í eðli mínu. Best leið mér meðan ég var á Aðalbóli í Hrafnkelsdal. Það er svo fallegt þar. Bærinn er sá syðsti í byggðinni, efst uppi í dalnum, næst- ur öræfunum og heiðarlöndunum. Þar blasa endalaus, ósnortin víð- erni við með jöklasýn í fjarska en heiðum, vötnum og hreindýrahjörð- um nær. Hreindýrin eru tignarleg og falleg dýr. Það er varla hægt að hugsa sér neitt fallegra en hrein- dýr sem stendur uppi á hæð með Snæfell í baksýn og reisir myndar- leg horn sín mót himni. Það er tákn máttar og dýrðar og slik sýn efldi í mér þrána eftir hinu fullkomna, ótakmarkaða frelsi. Einu sinni sátum við saman, ég og vinkonurrnínar, og ræddum um framtíðina. Ég sagði: „Mig dreymir um að verða piparmey, ein á eyju, fjarri öllum karlmönnum." Þær tóku undir þetta. Okkur fannst karl- menn vera upp til hópa stórbokkar, frekjuhundar og dnílusokkar. Það var ekkert jafnrétti til í land- inu; misrétti og ofríki karlmanna blasti alls staðar við. Þeir réðu öllu og áttu allt. Við hétum því að breyta þessu, ráða okkur sjálfar og láta ekki kúga okkur. Eg var alveg ákveðin: Draumur minn var að verða ein og frjáls, engum háð, úti á eyju." Þetta er einkennileg orðræða konu spámannsins sem fylgdi hon- um upp á heiði og þraukaði þar með honum í níu erfið ár til þess að hann gæti uppfyllt draum sinn. „Hvernig fór?" " „Við giftumst allar, hver og ein einasta. Mín örlög réðust á dansleik á Kópaskeri. Þá var ég í vinnu á Raufarhöfn og fór á þennan dans- leik sem átti eftir að verða svo af- drifaríkur. Það voru margir fallegir strákar á Kópaskeri en ungur mað- ur, sem sagðist heita Óskar Magn- ússon, fór að dansa við mig. Hann virtist verða mjög hrifinn af mér og gekk beint að efninu og spurði: „Viltu koma með mér og verða stúlkan mín?" „Nei," sagði ég. „Jú," sagði hann. Hún segir þetta blátt áfram og næstum svipbrigðalaus þótt ekki sé laust við kaídhæðnislegt bros þegar hún rifjar þetta úþp. Þessi lýsing hennar er eins og í Islendingasög- unum, „Ungvar ég gefin Njáli..." og allt það. í örfáum orðum dregur Blómey Stefánsdóttir saman aðal- atriði lífshlaups síns: „Nei," sagði ég. j,Jú," sagði hann." „Ég veit að margir kynntust skapofsa hans," segi ég við hana þegar hún lýsir þessari afdrifaríku innkomu Óskars í líf sitt og ég bæti því við að ég hafi, uppi á fjalli, kynnst fleiri hliðum hans, viðkvæmni og mikilli hlýju; ég hafi hrifist af margbreytilegri persónu hans og þó einkum hlýjunni sem leyndist undir kaídri skel. „Varst þú ekki hrifin af þessari hlið hans?" Svarið er stuttort, hreinskil- ið qg næstum ótrúlegt: „Eg var aldrei hrifin af þess- um manni. Aldrei." Hún segir þetta eins og hún hafi þar með afgreitt með hvaða hætti 54ra ára samband þeirra var og þurfi ekki að orða það frekar. Síðan heldur hún áfram sögu sinni: „Ég sá öll tormerki á að ég gæti gifst Óskari. Við vorum gerólík og ég var ekkert hrifin af honum. Ég átti þá barn með öðrum manni og gat ekki séð hvernig samband okk- ar gæti blessast. Samt fór ég með honum. Hann var óskaplega afbrýðisamur og hræddur um mig, óttaðist alltaf að ég væri á karlafari. Strax á ballinu á Kópaskeri var hann altekinn af þessum ótta. Það voru líka mjög sætir og myndarlegir strákar þar, satt er það. Hann fór með mig til Reykjavíkur og við bjuggum um tíma hjá föður hans. Hann vildi mennta sig eftir fremsta megni og lauk búfræðinámi frá Bændaskól- anum á Hvanneyri. Vafalaust hefði hann viljað mennta sig meira eða eignast jörð en hvorugt var hægt. Það var kreppa og maður mátti þakka fyrir að skrimta. - Við giftum okkur í Dómkirkj- unni. Það var ekki venjulegt brúð- kaup. Við vissum að sambúð okkar yrði mjög sérstök og ákváðum að gera þetta í kyrrþey og ein. Við stóðum þar fyrir altari tvö ein með séra Bjarna og konunni hans. Þar voru engir aðrir. Mér fannst það samt ekki síður eftirminnileg athöfn en þótt það hefði verið margmenni viðstatt. Við sögðum bæði, já" í það skipt- ið og þegar ég játaðist honum út yfir gröf og dauða vissi ég að þann- ig yrði það af minni hálfu og yrði aldrei aftur tekið. Og þannig var það. Það var dauðinn sem aðskildi okkur." Hún er skammt komin í frásögn sinni og maður skilur hvorki upp né niður. Hvað um allt frelsið sem hana dreymdi um, eyðieyjuna og allt það? En hún heldur áfram: „Svo kom stríðið og Óskar fór í Bretavinnuna. En einmitt þegar það virtist ætla að skána fjárhagslega' hjá okkur varð ég heltekin af berkl- I I » f

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.