Morgunblaðið - 09.10.1997, Blaðsíða 33

Morgunblaðið - 09.10.1997, Blaðsíða 33
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 9. OKTÓBER 1997 33 forseta Tævans afskipti af innanlandsmálum Morgunblaðið/Rax errabústaðnum í gær. :vans, hingað til lands. hingað og sagði Davíð ikert því til fyrirstöðu. Morgunblaðið/Jim Smart LIEN Chan, varaforseti Tævans, með eigin- konu sinni og fylgdarliði á leið út úr Lista- safni íslands sem var einn viðkomustaða á skoðunarferð hans um borgina í gær. nds kall- Lverska ineytið iu samþykkja heimsókn dal fylgdist með þróun ævan og Kína.________ verja væru svo hörð, sem raun bæri vitni, vegna þess að hann hitti Lien svaraði hann að í upphafi hefðu stjórnvöld í Peking aðeins kvartað undan því að hann fengi að koma til íslands, en síðan hefðu mótmælin stigmagnast þar til farið var fram á að honum yrði vísað úr landi. Sendiherra íslands á fund varautanríkisráðherra Kína Hjálmar W. Hannesson, sendi- herra íslands í Kína, fór í gærmorg- un til viðræðna um þetta mál í kín- verska utanríkisráðuneytinu. Sagði Hjálmar í gær að hann hefði beðið um fund til að koma sjónarmiðum íslendinga á framfæri og á þriðju- dagskvöld hefði hann verið boðaður á fund varautanríkisráðherra Kína. Hjálmar sagði að á mánudag hefði hann rætt við deildarstjóra í Evrópudeild ráðuneytisins og það að hann skyldi kallaður á fund va- rautanríkisráðherra í gær bæri því vitni að „aukinn þungi" væri kominn í mótmæli Kínverja. Halldór Ásgrímsson utanríkisráð- herra, sem kom til landsins eftir heimsókn til Frakklands ---------- í gær, lagði áherslu á að Lien væri ekki hér í opin- berum erindum. „Það er alveg ljóst að við meinum fólki ekki að koma hingað til lands á ¦""""" grundvelli stöðu þeirra og kröfur um að við breytum þar til eru af- skipti af okkar innanlandsmálum," sagði Halldór. „Okkar viðbrögð eru fyrst og fremst þau að það hefur engin stefnubreyting átt sér stað varðandi samskipti okkar við Kína og það eru engar fyrirætlanir um það." Hann bætti við að utanríkisráðu- neytið hefði ekki haft og mundi ekki hafa nein afskipti af ferðalög- Vilja banna embættis- mönnum að tala við Lien um ráðherrans á íslandi. Kvaðst hann ekki hafa heyrt á það minnst að Tævanar hefðu hug á því að opna viðskiptaskrifstofu á Islandi og engin slík erindi hefðu komið til ráðuneytisins. Viðskiptaskrifstofa Tævans á íslandi? Davíð kvaðst á blaðamannafund- inum ekki hafa heyrt opinberlega talað um að Tævanar opnuðu við- skiptaskrifstofu hér. Slíkar skrif- stofur væru hins vegar reknar á Norðurlöndunum og víðar í Evrópu og gert gagn þannig að spyrja mætti hvers vegna slík skrifstofa ætti ekki rétt á sér á íslandi. Mikið hefur verið fjallað um heim- sókn Liens í kínverskum fjölmiðlum. Málið hefur verið fyrsta frétt í fréttatímum kínverska útvarpsins. Einnig var fjallað um það í Dag- blaði alþýðunnar og China Daily, sem kemur út á ensku. Blöð í Hong Kong fjölluðu einnig um málið í gær. Samkvæmt heimildum Morg- unblaðsins er mikið um þetta mál talað meðal vestrænna stjórnarerin- dreka í Peking. Keðjuverkun í öðrum Evrópuríkjum Lien er á 12 daga ferð um Evr- ópu. Hann kom hingað á mánudag og fer á morgun. Ekki hefur verið sagt hvert för hans er heitið, en í dagblöðum á Tævan hefur komið fram að hann fari einnig til Spánar og sennilega Frakklands og Belgíu. Þá muni hann fara um Holland, Austurríki og Singapore. Tævan hefur ekki stjórnmálasamband við neitt þessara ríkja, fremur en ísland. Hermt var að sendiherrar Austur- ríkis og Spánar í Kína hefðu einnig verið kallaðir á fund í kínverska utanríkisráðuneytinu í Peking af því tilefni að Lien væri á leið til ríkja þeirra, en það fékkst ekki staðfest ----------- í utanríkisráðuneytum Austurríkis og Spánar. Dagblað á Tævan, China Times, sagði í upp- hafi vikunnar að Lien kæmi til Spánar 12. októ- "~"^~ ber og þar mundi hann hitta embættismann, sem væri jafn- háttsettur og hann sjálfur. í fjölmiðl- um í Hong Kong var í gær leitt að því getum að Spánverjar væru að heykjast á því að leyfa varaforsetan- um að koma til Spánar. Eva Mart- inez, talsmaður spænska utanríkis- ráðuneytisins, kvaðst í gær ekki geta sagt með vissu að Lien væri á leið til Spánar. Sagði hún að Kínverj- ar hefðu engin viðbrögð sýnt vegna málsins. Dómur Hæstaréttar um makalífeyri Samningsfrelsi um skilmála lífeyristryggingar ÞAÐ málefni sem kom til kasta Hæstaréttar í dómi 2. október síðastliðinn um rétt til makalífeyris úr líf- eyrissjóði er athyglisvert. Málavext- ir voru þeir í stuttu máli að kona missti mann sinn og naut þá maka- lífeyris úr Lífeyrissjóði starfsmanna Húsavíkurbæjar, sem maðurinn hafði greitt til. Konan byrjaði svo að búa með öðrum manni og felldi þá lífeyrissjóðurinn niður greiðslur til hennar. Byggðist það á reglum sjóðsins um að réttur til makalífeyr- is félli niður ef viðkomandi gengi í hjónaband eða hæfi sambúð á ný. Konan vildi ekki una þessu og taldi þessa ákvörðun stríða gegn jafnræðisreglum og eignarnámsá- kvæði stjórnarskrárinnar auk þess sem viðkomandi reglur hefðu ekki hlotið staðfestingu ráðherra eins og lög gerðu ráð fyrir. Ennfremur hélt hún því fram að sambúð hennar væri ekki þess eðlis að jafna mætti til hjúskapar. Meirihluti Hæstaréttar hafnaði kröfu konunnar en lýsti þó sam- úð með sjónarmiðum hennar. Einn dómari, Pét- ur Kr. Hafstein, vildi hins vegar dæma konunni í vil. Jafnræði í máli konu sem missti makalífeyri við það að hefja sambúð lét Hæstiréttur þess getið að spyrja mætti hvort þetta væri sanngjarnt og í takt við tímann. Hins vegar varð, að mati Páls Þórhallssonar, ekki fram hjá því litið að samningsfrelsi ríkir um skilmála lífeyristrygg- ingar og dómstólar geta vart gripið þar inn í. Sú hlið málsins sem helst hefur almenna þýð- ingu snýr að grundvall- arreglum um jafnræði borgaranna og vernd eignarréttarins. Margir lífeyrissjóðir hafa ákvæði af þessu sama tagi í sam- þykktum sínum og gildir það einnig um lögbundinn lífeyrissjóð eins og lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það er samt eðlilegt að spurt sé hvort það stand- ist gagnvart jafnræðisreglum stjórn- skipunar okkar að gera þann grein- armun á fólki að það fái makalífeyr- inn ef það býr eitt en missi rétt til hans ef það tekur upp sambúð að nýju eða gengur í hjónaband. Má ekki ennfremur, frá sjónar- hóli eignarréttarverndar, líta svo á að greiðsla í lífeyrissjóð sé nokkurs konar kaup á tryggingu sem menn ætli sér eða maka sínum að njóta á efri árum? Er líklegt að menn telji það skipta máli þegar þeir kaupa sér þessa tryggingu hvort eftiriif- andi maki hefji sambúð að nýju eða ekki? Vísað til venju Hæstiréttur leysir þannig úr vandanum að slík hefð sé fyrir regl- um af þessu tagi hjá lífeyrissjóðum landsins að ekki verði við þeim hrófl- að. Önnur rök og meira sannfær- andi eru þó í bakgrunni. Eins og fram kemur í dómnum var lífeyris- sjóðurinn stofnaður á samnings- grundvelli. Reglur hans voru settar með samþykki Starfsmannafélags Húsavíkurbæjar og má þvi líta svo á að samningur hafi verið gerður fyrir hönd lífeyrisgreiðanda með fyrrgreindum skilmálum. Sam- kvæmt því var rétturinn til makalíf- eyris bundinn því skilorði að viðkom- andi væri ekki í sambúð. Fram kem- ur að reglurnar voru komnar í þetta horf þegar viðkomandi byrjaði að greiða í sjóðinn. Álit umboðsmanns Alþingis Fróðlegar hugleiðingar um eðli lífeyrisréttinda er að finna í skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 1992 á bls. 92 til 93. Þar segir að í lögum nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu líf- eyrisréttinda sé ekki að finna nein fyrirmæli um, með hvaða hætti líf- eyrisréttindi sjóðfélaga skuli ákvörðuð: „Samkvæmt því hafa launþegar og atvinnurekendur allmikið svig- rúm til að kveða nánar á um slíkt í samningum sín á milli. Svigrúm samningsaðila hlýtur þó jafnan að takmarkast við það, að náð verði því meginmarkmiði lífeyrissjóða, að tryggja mönnum, í samræmi við ið- gjaldagreiðslur þeirra, ákveðinn líf- eyri vegna elli, örorku eða and- láts ... Nánari ákvörðun þessara réttinda ræðst af samningum at- vinnurekenda og launþega. Hljóta slíkir samningar að taka mið af mati á því meðal annars, hvaða rétt- indi unnt er að tryggja, miðað við tekjur viðkomandi sjóðs og mögu- lega ávöxtun eigna þeirra, og af mati samningsaðila á því, hvað sé eðlileg og sanngjörn skipting í því efni milli sjóðfélaga innbyrðis ann- ars vegar og maka þeirra og barna hins vegar," segir umboðsmaður Alþingis. í því tiltekna máli lagði umboðs- maður blessun sína yfir reglur Líf- eyrissjóðs starfsmanna Aburðar- verksmiðju ríkisins sem skertu makalífeyri eftir aldri eftirlifandi maka. „Byggir þessi regla meðal annars á því sjónarmiði, að því yngri sem eftirlifandi maki er þeim mun meiri líkur séu á að aflahæfi hans sé óskert og þörf hans fyrir makalif- eyri þess vegna minni en ella. Ég tel, að þetta sé ekki óeðlilegt sjónar- mið og sé samrýmanlegt megin- markmiði lífeyrissjóðsins," segir þar. Ekki verður betur séð en svipuð rök eigi við um regluna sem reyndi á í dómi Hæstaréttar. Ekki sé sama þörfin fyrir framfærslueyri þegar viðkomandi er kominn í sambúð. Þau rök eru vissulega nokkuð gamaldags en málefnaleg eigi að síður. Erfitt er að sjá að dómstólarnir hafi heim- ild til að víkja slíkum samnings-" bundnum ákvæðum til hliðar. Til þess þyrfti að túlka jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar með glannalega áræðnum hætti og þannig að hún hefði bein áhrif á samskipti einkaað- ila. Önnur hugsanleg leið framhjá reglunum er á grundvelli eignarrétt- arsjónarmiða eins og nú verður nán- ar vikið að. Sératkvæði Péturs Kr. Hafstein í sératkvæði Péturs Kr. Hafstein segir að eiginmaðurinn hafi áunnið sér og eiginkonu sinni rétt til lífeyr- is síðar á ævinni „í réttu hlutfalli við framlag sitt". Þetta framlag var> tekið af launum hans og um leið skertust þá ráðstöfunartekjur þeirra hjóna á líðandi stundu. „Á móti sköpuðust mikilvæg rétt- indi fyrir þau bæði og er ekki vafi á því, að áfrýj- andi eigi á grundvelli hjú- skaparstöðu sinnar að njóta þeirra eftir fráfall eiginmanns síns. Hún verður ekki svipt réttind- unum nema með heimild í settum lögum og að full- nægðum ákveðnum skil- yrðum," segir Pétur. Þetta er vissulega sjón- armið og kemur að sumu leyti í framhaldi af sérat- kvæði Péturs í öðru líf- eyrissjóðsmáli, sem dæmt var í Hæstarétti síðastlið- inn vetur, en þá taldi hann skylduaðild ekki standast. Samt vakna tvær spurningar við lestur sératkvæðisins. I fyrsta lagi hvort það sé rétt að lífeyrisgreiðendur ávinni sér rétt til lífeyris í réttu hlutfalli við framlag sitt því lífeyris- sjóðir hafa almennt ýmsa skilmála sem raskað geta þessu hlutfalli eins og vikið hefur verið að. Má nefna' reglur um að eftir að greitt hefur verið í 30 ár í lífeyrissjóð reiknist umframár einungis að hálfu. í öðru lagi hvort reglur lífeyrissjóðsins séu ekki samningsígildi sem konan var bundin af? Hins vegar er rétt að árétta að ágreiningur Péturs við aðra dómend- ur snýst væntanlega ekki um hvort lífeyrisréttindin séu eignarréttindi yfírleitt eða ekki. Það er almennt viðurkennt að þau séu eignarréttindi (sbr. Gaukur Jörundsson: Um eign- arnám, bls. 76). Ágreiningurinn snýst fremur um það hvort einhvern tíma varð til tilkall til óskerts maka- lífeyris. * - Ýmsar spurningar í dómi Hæstaréttar er ábending um að reglan um missi réttar við það að hefja sambúð sé hvorki sann- gjörn né í takt við tímann. Taka má undir það og spyrja hvort rétt- lætanlegt sé að hjúskapar- eða sam- búðarstaða ein og sér skipti hér sköpum? Hvernig samrýmist það viðurkenndum markmiðum um að styrkja hjónabandið? Er þetta ekki í raun kynbundin mismunun því hún kemur helst niður á konum? Er þetta ekki úr takt við þjóðfélagsaðstæður þar sem hver einstaklingur, jafnt karlar sem konur, er fær um að sjá um sig sjálfur? Og þegar öllu er á botninn hvolft, er þetta ekki fullmik- il forræðishyggja? Þetta eru spurn- ingar sem löggjafinn og aðilar vinnumarkaðarins verða að svara.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.