Morgunblaðið - 28.03.1999, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 28.03.1999, Blaðsíða 32
32 SUNNUDAGUR 28. MARZ 1999 + MORGUNBLAÐIÐ MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 28. MARZ 1999 33 2lt**gttiiÞI*frife STOFNAÐ 1913 UTGEFANDI FRAMKVÆMDASTJÓRI RITSTJÓRAR Árvakur hf., Reykjavík. Hallgrímur B. Geirsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. BREYTINGARI FISKVEIÐISTJÓRN ANDSTÆÐINGAR núver- andi fiskveiðistjórnar- kerfis hafa haft uppi efasemd- ir um, að hugur fylgi máli hjá þeim stjórnmálamönnum, sem fram að þessu hafa varið óbreytt kvótakerfi en lýsa nú yfir vilja til að standa að breytingum á því. Eftir ræðu Halldórs Ásgrímssonar, for- manns Framsóknarflokksins, á miðstjórnarfundi Fram- sóknarmanna í fyrradag er nánast ómögulegt að halda fram slíkum efasemdum með nokkrum rökum. í ræðu sinni sagði Halldór Ásgrímsson m.a.: „Sem for- maður Framsóknarflokksins lýsi ég yfir því að gefnu tilefni og enn einu sinni að við erum tilbúin að vinna að nýrri sátt um sjávarútveginn og erum til í að skoða hvaða tillögu, sem koma kann upp á borðið í því efni. Mér sýnist að afmarkað- ar breytingar á núverandi kerfi séu líklegastar til að skila þjóðinni mestum af- rakstri enda hefur það í grundvallaratriðum gefizt vel ... Framsóknarflokkurinn er reiðubúinn að hafa forystu um að breyta lögum um fisk- veiðistjórnun þannig að sátt megi ríkja um þetta grund- vallaratriði íslenzks samfé- lags." Hér er skýrt talað og eng- inn þarf að efast um heilindi Halldórs Ásgrímssonar þegar hann talar á þennan veg. Á landsfundi Sjálfstæðisflokks- ins fyrir skömmu flutti Davíð Oddsson, formaður flokksins ræðu, sem vakti þjóðarathygli m.a. og ekki sízt vegna þess, að með þeirri ræðu opnaði hann möguleika á að beina umræðum og aðgerðum í fisk- veiðistjórnarmálum í nýjan farveg og taldi einsýnt að horfast yrði í augu við þá óá- nægju, sem ríkir hjá þjóðinni vegna óbreytts kerfis. Fyrir skömmu lagði Sam- fylkingin fram ákveðnar til- lögur um bráðabirgðabreyt- ingar á fiskveiðistjórnarkerf- inu, jafnframt því, sem þessi nýju stjórnmálasamtök lýstu því sem markmiði þeirra að ná fram varanlegri breytingum á nokkrum árum. I ræðu sinni vék Halldór Ásgrímsson sér- staklega að stjórnarandstöð- unni og sagði: „Tillaga stjórn- arandstöðunnar um auðlinda- nefnd, sem ég fyrstur manna í stjórnarliðinu lýsti stuðningi við, var mikilvæg sáttatilraun í sjávarútvegsmálum. Eg bind vonir við að í tillögum nefnd- arinnar megi reisa þjóðarsátt til langrar framtíðar um fisk- veiðistjórnun okkar. Stjórnar- andstaðan, sem flutti tillöguna á heiður skilið fyrir að rétta sáttarhönd yfir flokkssjónar- mið og pólitíska skammtíma- hagsmuni í þessu mikilvæga máli. Þetta á ekki sízt við um Margréti Frímannsdóttur, sem nú er aðaltalsmaður Sam- fylkingarinnar." Það er ljóst að þrír megin- flokkar þjóðarinnar, Sjálf- stæðisflokkur, Framsóknar- flokkur og Samfylkingin, hafa nú allir lýst því yfír að þeir vilji vinna að því að ná sátt um breytingar á fiskveiðistjórnar- kerfinu og koma til móts við þá miklu óánægju, sem árum saman hefur ríkt meðal al- mennings í landinu með óbreytt kerfi. Þetta er grundvallarbreyt- ing á stöðu málsins á vett- vangi stjórnmálaflokkanna. Menn þurfa ekki annað en horfa til baka til þess að átta sig á því hvers konar breyting er hér á ferð. Þess vegna hafa nú augljóslega skapast póli- tískar forsendur fyrir því að- finna málamiðlun, sem allir geta verið sæmilega sáttir við. 14. ISLENDINGA- sögur eru sam- an settar ur margvis- legum flækjum í gömlu samfélagi sem er okkur að sumu leyti framandi og andstæðum í sálarlífi fólks, sem er okkur nákomnara en við höldum í fljótu bragði, svo lítið sem mannskepnan hefur breytzt í gegnum aldirnar. Hrafnkatla er einna einföldust þessara sagna, svo einhæft sem efni hennar er. Sýknt og heilagt er verið að finna samtímafyrirmyndir í þessum sög- um og þá farið logandi ljósi um sam- félag höfundar á þrettándu öld. Hermann Pálsson staðnæmist enn einu sinni við Odd Pórarinsson, bróður Þorvarðs sem Barði Guð- mundsson telur að hafi skrifað Njálu og bróðurson Brands ábóta sem Hermann telur að sé höfundur Hrafnkötlu. En Oddur var fullhugi mikill og að því er virðist e.k. fyrir- mynd Njáluhöfundar í lýsingu á Gunnari Hámundarsyni. En nú á Oddur einnig að vera persóna í heldur nöturlegu og fornlegu sam- félagi Hrafnkels goða, Einars smalamanns, Sáms og þeirra bræðra, Þjóstarssona. Það er að minni hyggju heldur langsóttur samanburður. Oddur er ofnotaður í þessum fræðum. Hitt er þó athygl- isverðara að alltaf er farið í smiðju til Sturlu Þórðarsonar þegar finna þarf samsvaranir milli söguatburða og samtímans á Sturlungaöld. Það er nú einnig gert þegar reynt er að breyta Hrafnkötlu, þessari ofurein- földu smásögu um máttleysi goð- anna og illsku sem fylgikvilla villu- trúar, í einhvern yfirgengilegan lyk- ilróman um ættarátök á þrettándu öld. Mér er til efs að saga Hrafnkels goða eigi þennan heiður skilinn. Hitt er öllu merkilegra hvernig Hermann Pálsson hefur grafizt fyr- ir um rætur hennar og Grettlu og raunar fleiri rita með því að sýna fram á ótrúlegustu áhrif gamalla latneskra rita á þessi einstæðu lista- HELGI spjall verk, en þó einkum latneskar fyrirmyndir í orðskviðum þeirra og spakmælum. Þessar frumlegu athuganir hans eru lýsandi kyndill aftur í aldir og beina sjónum að ekki ósvipuðu efni og Einar Pálsson hefur fjallað um í skrifum sínum um táknmál miðalda og áhrif aftan úr forneskju, en það er önnur saga. "I K ^ið verðum að líta á þessi X <ÍJ •gömlu íslenzku rit fyrst og síðast sem bókmenntaafrek, annars gagnast þau okkur ekki. Það ræður engum úrslitum hvort arfsögur um einstakar persónur eru ritstýrðar inní skáldlegt umhverfi sagnanna eða hvort þær eru einber tilbúning- ur, sem er raunar harla ólíklegt. Það eru listrænu tökin sem máli skipta og sú innsýn inní menningu og samfélag forfeðra okkar sem skipta öllu máli vegna þess við höf- um fengið það hlutverk að rækta þá tungu sem geymir þetta mikilvæga samfélag. Persónurnar og umhverfi þeirra lifa sjálfstæðu lífi í verkunum einsog um sé að ræða skáldskap úr veruleikanum, enda mun sú skil- greining sönnu næst. 16.? »manns Pálssonar fyrir því að Brandur Jónsson hafi skrifað Hrafnkels sögu er samanburður hans á málfari á henni og Alexand- ers sögu og það er rétt hjá Her- manni að rökin fyrir því að Brandur sé höfundur sögunnar eru „svo margvísleg og traust, að óþarft er að draga slíkt í efa". Það sem ráðið verður um höfundinn af sögunni sjálfri kemur ágætlega heim við Brand ábóta, segir Hermann, en ekkert einkenni sögunnar mælir gegn slíku. Þetta er hárrétt og slík rök eru sterk. En sömu rök hníga þá einnig að því að Sturla Þórðar- son hafi skrifað Njálu og einnig fleiri fornar sögur. Rökin hníga öll í þá átt að höfðinginn á Staðarhóli hafi lokið ritun Njáls sögu á hausti ævi sinnar, og þá í Fagurey. Hvorki einkenni sögunnar né neitt annað mælir gegn honum sem höfundi hennar. Þarna standa tveir miklir rithöf- undar á sviðinu og athyglin hlýtur að beinast að þeim öðrum fremur. -j rt Eg vil ekki sízt benda á og J. I »taka undir orð Hermanns Pálssonar í inngangi að Hrafnkels sögu og Freysgyðlinga um kristi- legt siðgæði Brands ábóta og hvernig hann reynir á trylltri og blóðugri öld haturs og hefnda að beita því í þágu sátta og friðar: „Með þeim Böðvari í Bæ og Brandi ábóta var mikil vinátta með mægð- um. Báðir voru þeir friðarsinnar og reyndu að afstýra vandræðum með höfðingjum. Þeir eru saman á Hvít- árbrúarfundi, á fundinum við Amótavað og á Rauðsgili, þegar rætt er um hefndarráðstafanir eftir víg Odds Þórarinssonar. Eftir meið- ingar Órækju árið 1237 kom Böðvar sættum á með þeim Þorleifi bróður sínum og Órækju, og Böðvar reyndi að sætta þá Sturlu Sighvatsson og Þorleif bróður sinn fyrir Bæjarbar- daga sama ár. Árið 1241 sendi Böðvar mann til Reykholts til að biðja Klængi Ormssyni griða, en Órækja fór þá ekki að því. Þeir Böðvar og Brandur ábóti voru ekki einungis návinir, mágar og sam- starfsmenn um friðarleitanir með valdamönnum, heldur var aðstaða þeirra í þjóðfélaginu að sumu leyti áþekk, því að ættmenn þeirra hvors um sig áttust illdeilum við. Það var ógæfa íslenzku þjóðarinnar, hve lítt slíkir menn sem Brandur og Böðvar máttu sín, og þá hefði Sturlungaöld haft jafhvel enn grimmilegri svip, ef þeirra hefði ekki notið við." En því má þá bæta við að allt er þetta tíundað í ritverkum Sturlu Þórðarsonar. M. ÆRA MA RÖK AÐ ÞVI að kosningarnar í Skotlandi í maí næst- komandi geti skipt ís- lendinga máli því að þær fjalla í aðra röndina um afstöðu Skota til Atl- antshafsbandalagsins og yarna- og öryggismála á Atlantshafi. Astæðan er sú að Skozki þjóðarflokkurinn (SNP), sem hefur lýst því yfir að hann vilji fullt sjálfstæði frá Bretum, hefur jafnframt gefið í skyn að hann muni breyta varnar- stefnunni, jafnvel með úrsögn úr Atlants- hafsbandalaginu. Það liggur þó ekki ljóst fyrir að Salmond, leiðtogi skozkra þjóðern- issinna og fulltrúi þeirra á brezka þinginu, léti reyna á úrsögn úr Atlantshafsbanda- laginu, ef tO þess kæmi, heldur hætta af- skiptum af bandalaginu og einbeita sér ein- göngu að friðargæzlustörfum fyrir Samein- uðu þjóðirnar. Hann er aftur á móti þeirrar skoðunar að Skotar hefðu sterkari áhrif innan ESB, ef þeir væru lausir við Breta og bendir á, að smáríki njóti sín vel í Evr- ópusambandinu, skírskotar þá gjarnan tO þess hve efnahagur írlands blómgist í þessu samstarfi og írsk þjóðmenning hafi aldrei verið hærra á hrygginn reist en nú um stundir. Salmond lítur til íra sem fyrir- myndar í sjálfstæðisbaráttu sinni en aðal- keppinautur hans, Donald Dewar, skotlandsmálaráðherra og leiðtogi Verka- mannaflokksins í Skotlandi, hefur lagt höf- uðáherzlu á að það sé Skotum enn mikO- vægara að hafa náið samstarf við Bretland en Evrópusambandið, þótt það sé að sjálf- sögðu einnig harla mikUvægt. Hann hefur lýst því yfir að sjálfstætt Skotland gæti ekki átt aðOd að Evrópusamstarfi af þeirri einföldu ástæðu að það gæti ekki fullnægt skilyrðum Maastricht-samkomulagsins. I kosningunum sé þannig ekki einungis fjall- að um framtíðarskipan Skotlands innan brezka samveldisins, heldur einnig um stöðu þess í heiminum. Það var á stefnuskrá brezka Verka- mannaflokksins í síðustu þingkosningum að Skotar fengju einhvers konar heima- stjórn og nú hafa þeir í þjóðaratkvæða- greiðslu óskað eftir henni. Þeir munu fá sitt eigið löggjafarþing og eigin heima- stjórn eftir næstum þriggja alda leiðsögn frá Lundúnum. Ef þjóðernisflokkurinn sigrar í kosningunum er talið líklegast, eins og áður hefur verið tíundað í grein hér í blaðinu, að efht verði tO þjóðaratkvæða- greiðslu um skOnað við Englendinga. AUir aðrir flokkar, þ.e. Verkamannaflokkurinn, íhaldsflokkurinn og Frjálslyndir, hafa lýst sig andstæða slíkri þróun og munu berjast gegn henni af alefli. En með því að veita Skotum sérstakt löggjafarþing sem tekur ákvörðun um ýmis innanríkismál, þ. á m. skattamál, virðist margt benda til þess að sú ákvörðun Blairs, forsætisráðherra, geti orðið tO þess að efla sjálfstæðisþrá Skota, en hún hefur blundað með þeim frá fyrstu tíð, enda eiga Skotar mikla sögu og hafa af mikilli og sérstæðri þjóðmenningu að státa. Það gæti því farið svo að Skotar létu sér ekki nægja litla fingurinn á Blair, heldur krefðust þeir allrar handarinnar. Hitt er svo annað mál að skozkir þjóðernissinnar hafa ekki meirihluta í Skotlandi og brezki Verkamannaflokkurinn virðist enn hafa talsvert meira kjörfylgi en þeir. Svo gæti þó farið að þjóðernissinnum yxi fiskur um hrygg í kosningabaráttunni nú og þá gæti dregið tO tíðinda í skozkri sögu. Margvíslegir flugleiðir hap-smnnir eiga mikilla hags" nagsmunir muna að gæta vegna áætlunar- flugs til Glasgow. Það hefur verið að síefl- ast undanfarið og virðist álitlegur þáttur í starfsemi félagsins. Á þetta er nú lögð sér- stök áherzla með stórum auglýsingum í fjölmiðlum í Skotlandi og þá ekki sízt á stórum flettispjöldum sem blasa við al- menningi, bæði í Edinborg og Glasgow. Samstarf Skota og íslendinga er þannig töluvert en mikilvægast hlýtur varnarsam- starfið að vera vegna þess að báðar eru þjóðirnar Atlantshafsþjóðir og eiga mikOla sameiginlegra hagsmuna að gæta í þeim efnum. Varnarsamstarf okkar hefur ekki sízt verið í allverulegum tengslum við ör- yggismál í Skotlandi og það er auðvitað hárrétt hjá brezkum ráðherrum þegar þeir benda á að miklir hernaðarhagsmunir séu í húfi, ef breytá þyrfti þeirri hernaðar- og varnaruppbyggingu sem fram hefur farið í Skotlandi á undanförnum áratugum. Varn- ir Bretlandseyja eru ein heOd og flóknari en svo að unnt sé að höggva á þann hnút án afdrifaríkra afleiðinga. Allt snertir þetta okkur íslendinga að sjálfsögðu og þá ekM síður sjálfstæðisbar- átta annarrar þjóðar sem er okkur enn ná- komnari, Færeyinga, því að með stöðu sinni innan danska rfltisins hafa þeir tekið sinn þátt í vörnum á Atlantshafi. Þegar þeir nú eru að undirbúa sjálfstæði sitt eða fullveldi hljóta utanríkismál að koma þar við sögu - og þá ekki sízt varnir og örygg- ismál eyjanna. Það er mikið hagsmunamál fyrír okkur Islendinga að vel takist tU. Af þeim sökum, ekki sízt, hljótum við að fylgjast rækUega með sjálfstæðisbaráttu þessara tveggja ná- grannaríkja því að segja má, að við eigum einskonar landamæri að þeim, þótt ekki séu þau beinlínis dregin með öðrum hætti en þeim sem 200 mflna lögsaga segir til um. En hafsbotnslögsagan er enn óskýr og óútkljáð og mikOvægt að samningar um hana fari vel úr hendi og þeim Ijúki með þeim hætti sem við gætum vel við unað. Sagan - og óttinn við efnahagslegt sjálfstæði NÚ ÞEGAR ER farið að þjarka um hlutdeild Skota í ol- íuvinnslunni undan stróndum landsins og telja þjóðernis- sinnar að hún eigi að vera allt að 90%. Aðrir telja þetta hina mestu firru, skozkir þjóðernissinnar gætu með engu móti gert kröfur til slíkra tekna af olíu- og gaslindum í Norðursjó og brezka blaðið The Economist hefur haldið því fram að rannsókn sýni að Skotar ættu ekki rétt á nema helmingi þeirra tekna af olíu og gasi sem þeir hafa nefnt, eða 45%. Blaðið efast um að þjóðartekjur Skota myndu hækka þótt til sjálfstæðis yrði stofnað. Það er augljóst að efnahagsmál hafa haft hamlandi áhrif á sjálfstæðisbaráttu bæði Skote og Færeyinga, gagnstætt því sem var uppi á teningnum í sjálfstæðisbaráttu okkar íslendinga. Við efuðumst aldrei um að land- inu yrði betur borgið án tengsla við Dan- mörku. Margir Skotar hafa aftur á móti fyr- irvara á slíku og þá ekki færri Færeyingar, eins og kunnugt er. En efnahagur Islands tók þegar að blómgast eftir að innlendur ráðherra var skipaður í Reykjavík 1904 og frá þeim tíma hafa orðið stöðugar og miklar framfarir. Má ætla að slflt þróun gæti ekM síður orðið í fyrrnefndum löndum því að sjálfstæði eykur mönnum þrek og kjark. Það er aftur á móti tíundað rækUega í Skotlandi að þeir hafi grætt stórlega á sam- bandinu við Breta eins og sjá megi af því að 8,7% af íbúum Bretlands njóti 10,1% skatt- tekna í Skotlandi. Þannig sé Skotland í raun og veru ekki fært um að sjá sjálfu sér far- borða. Þetta tefja margir hræðsluáróður og Tony Blair hefur hamrað á því að skoðana- könnun hafi sýnt að einungis forystumenn sex fyrirtækja af hundraði í Skotlandi séu á þeirri skoðun að hagsmunum þeirra yrði betur borgið, ef Skotland yrði sjálfstætt ríki. Skotar hafa löngum taUð að á þeim væri níðzt með einum og öðrum hætti, þeir væru afskiptir og brezka þingið hefði tUtölulega lítinn áhuga á því sem fram færi í Skotlandi. Um þetta má deila. Á það má benda að margir helztu stjórnmálamenn Breta hafa komið frá Skotlandi, bæði fyrr og síðar. Ekki er annað að sjá en svipuð velmegun sé í Skotlandi og Bretlandi að öðru leyti, svo vart haUast þar á. En samt er þessi tUfinn- ing inní skozkri þjóðarsál; ef svo mætti að orði komazt, hún er áreiðanlega sögulegur arfur sem hefur loðað við Skota frá fyrstu REYKJAVÍKURBRÉF Laugardagur 27. marz tíð. Saga þeirra er líka einskonar áminning um sjálfstæði, svo sérstæð sem hún er og að mörgu leyti frábrugðin enskri sögu fyrr á öldum. Þeir áttu sína konunga, sinn þjóðar- metnað. Eigin tungu sem enn má heyra í sérstökum sjónvarpsþáttum. Eigin tónlist. Og eigin bókmenntir. Örlagasteinninn sem gamlir konungar sátu á, þegar þeir voru krýndir, er tU sýnis í Edinborgarkastala, ásamt gömlum konungstáknum sem Skotar líta nánast á sem helga dóma. Örlagasteinn- inn lenti í London, en Bretar skiluðu honum aftur fyrir nokkrum árum. Þá var hátíð í Skotlandi. Skotar hafa sýnt nokkurt sjálfstæði í verki, t.a.m. í íþróttum. Nú vill SNP að þeir keppi sem sjálfstæð þjóð í söngvakeppni Evrópu, til að minna á sig eins og tals- mennirnir segja. Hvað er brezkt? BOSWELL VAR Skoti og lét dr. John- son hann stundum heyra það. Boswell lét sér vel líka. En Skotar þekkja bakhjarl sinn og arfleifð betur en svo að þeir taki nærri sér, þótt reynt sé að tala niður tU þeirra. Þeir eiga sögu og bókmenntir sem bæði Bretar og aðrir hafa ástæðu tfl að virða og meta. Að vísu eiga Bretar og Skotar mikla sameigin- lega arfleifð vegna þess að tunga þeirra er hin sama og mikið af arfleifðinni skrifað á þessa tungu; enskan hlýtur því að ráða miklu um framtíðina nú þegar reynt er að slíta böndin mUli þessara þjóða sem í aug- um útlendinga eru í raun og veru ein þjóð í einu landi. Tungumálið hefur verið hið sama, þingið og konungsveldið, herinn og varnarkerfið. Bent hefur verið á að Breta skorti ýmislegt sem í öðrum löndum sé talið til einkenna. I Bretlandi sé engin þjóðkirkja, svo að dæmi sé tekið, og blöðin séu einatt í eigu útlendinga svo annað dæmi sé nefnt. Bent er á að Bandaríkin eigi stjórnarskrá og eigin fána sem samein- ar öll ríkin. En hvorki brezka konungs- dæmið né brezki fáninn sé sameiningar- tákn allra innan brezka samfélagsins eða - hvað er brezkt? er spurt og mönnum vefst tunga um tönn. Knattspyrna? Nei, ekki einu sinni hún! er svarað. Þegar gengið er gegnum flugstöðina í Glasgow blasa við stórar litmyndir úr sögu Skotlands, það er engin tUviljun við upphaf heimastjórnar. Þar er lögð áherzla á skozka konunga og skozkar drottningar og þá ekki síður skozk skáld eins og Steven- son og Burns sem eru orðnir einhvers kon- ar tákngervingar skozkrar arfleifðar. Þar hefði mátt bæta við ýmsum fleiri, ta.m. Knox og Hume og Valtari Skott, eins og Fjölnismenn kölluðu höfuðsagnaskáld Skota í yfirlitsgrein um bókmenntir, 1839. Og það er hverju orði sannara að Skotland hefur verið í miklu uppáhaldi hjá brezku krúnunni, því að þangað hafa kóngar og drottningar sótt, sér til hvíldar og heilsu- bótar. Brezkir þjóðernissinnar gagnrýndu Karl Bretaprins fyrir „að skreppa til Skotlands", þegar Díana fórst í bílslysinu í staðinn fyrir að „vera heima" á svo alvar- legum tímamótum. Og hvergi leið Viktoríu drottningu betur en í Skotlandi eins og sjá má á dagbókum hennar. í könnun sem gerð var 1997 kom í ljós að 88% enskra unglinga litu svo á að þeir byggju í Englandi, en ekki Bretlandi; 66% einkenndu sig sem Englendinga og aðeins 19% sem Breta. Og 59% töldu að brezka ríkið yrði liðið undir lok árið 2017; 49% litu á drottninguna sem Breta, en 17% sem Þjóðverja, Skota, Walesbúa eða íra! Það virðast ekki mikU tilfinningabönd mUli þessa unga fólks og brezku krúnunnar. Þannig gæti farið að hún gengi inn í nýja öld á brauðfótum. Allt yrði í óvissu um stöðu Skotlands gagnvart krúnunni, ef landið fengi fullt sjálfstæði og þing þess yrði ekki í Lundúnum, heldur Edinborg. Þá þyrfti mikla stjórnkænsku til að unnt væri að tala um „eina krúnu, tvö þing". Á það hefur verið bent að enginn brezkur þjóðhöfðingi hafi verið krýndur af kalvínistum eða skozku kirkjunni. Mundi ar og afleið- ingar þeirra það vera liðið, ef til kæmi? Hvernig færi það saman við þá kenningu kalvínista að Kristur einn sé höfuð kirkjunnar? Allt slíkt væri í óvissu, ef til kæmi. MMMBH^H EINS OG FYRR Kosningarn- *&* má búast ^3 harðri kosningabar- áttu um skipan skozka þingsins og óvíst hvernig kosn- ingarnar fara 6. maí næstkomandi. Ef litið er á síðustu skoðanakönnun fengi Verka- mannaflokkurinn um 60 þingsæti af 129, SNP um 40, Frjálslyndir í nánd við 20 og íhaldsmenn um 10. Slík niðurstaða kallaði að öUum lfldndum á samsteypustjórn Verkamannaflokksins og Frjálslyndra demókrata sem tækju þá við völdum án þess umróts sem yrði, ef þjóðernissinnum vegnaði betur en nú virðist. Þá yrði ekki þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð landsins, en látið þar við sitja. Þá þyrfti ekM heldur að taka afstöðu tU þess, hvernig aðUd Skot- ar ættu að Atlantshafsbandalaginu eða hvort þeir gengju úr því og færu eigin leiðir; það þyrfti ekki heldur að hefja neinar um- ræður um skozka rflrið og krúnuna eða hvort Skotar ættu að sækja um aðUd að ESB sem sjálfstætt ríki. En Alex Salmond hefur bent á að Skotar mundu að sjálfsögðu sækja um aðild að Evrópusambandinu, ef þeir stofnuðu sjálfstætt ríki, og þá gætu þeir nýtt sér þróunarsjóði þess tU umfangs- mikfllar uppbyggingar, jafnvel gengið í Efnahags- og myntbandalag Evrópu og tek- ið upp evruna og yrði þetta aUt Skotum tíl hagsbóta. En margir hafa mikla fyrirvara á sUku, eins og fyrr greinir. Salmond svarar því tU að smáríki eigi að sumu leyti meira erindi við Evrópusambandið en hin stærri og ef vel sé að málum staðið geti smáríki haft mikU áhrif innan ESB. Enginn hinna flokkanna styður hug- myndir skozkra þjóðernissinna. Dewar, Skotlandsmálaráðherra brezku stjórnar- innar, sem talinn er nú um stundir líkleg- asta forsætisráðherraefni skozku heima- stjórnarinnar, blæs á allt þetta sjálfstæðis- tal og vísar því til fóðurhúsanna - en þau eru bara að sumu leyti í Verkamanna- flokknum! Hvað sem því líður verður sjálf- stæðisbarátta þjóðernissinna samt sem áð- ur höfuðefni væntanlegra kosninga og allt annað mun áreiðanlega falla í skuggann, t.a.m. mennta- og heilbrigðismál, svo að dæmi séu nefnd. Um þau hefur lítið verið talað. Önnur mál eru fyrirferðarmeiri, t.a.m. yfirráð yfir auðlindum í Norðursjó og skozka hálendinu sem eru að miklu leyti í eigu auðkýfmga, en brezka stjórnin vUl jafna þessa eignaraðUd milli íbúanna - svo að ekki sé talað um utanríkis- og varnar- málm sem hér hafa verið til umræðu. Enginn skyldi halda að hér sé ekki um mikið tUfinningamál að ræða. Enginn vafi er á því að skozkum þjóðernissinnum er mikið niðri fyrir og barátta þeirra mun halda áfram, hvernig sem til tekst. Enginn skyldi halda að þeir láti sér nægja litlafing- ur Tony Blairs, þeir vilja höndina alla. Það getur háð Verkamannaflokknum að Skotar telji litla ástæðu tU að ýta undir brezku ríkisstjórnina í næstu kosningum og hafi því áhuga á að velja eitthvað annað, t.a.m. flokk skozkra þjóðernissinna þó að þeir séu síður en svo allir ánægðir með stefnuskrá hans, hvað þá forystumann þeirra sem virðist ekki njóta þess trausts í Skotlandi sem ætla mætti, enda yfirlýs- ingaglaður og ekki alltaf trúverðugur, finnst mörgum Skotum. Og ef í nauðirnar rekur má benda á að allir flokkarnir, Verka- mannaflokkur, frjálslyndir og flialdsmenn mundu áreiðanlega taka höndum saman, ef einhver veruleg hætta yrði á því að þjóðern- issinnum tækist ætlunarverk sitt. ÞAÐ ER MIKILL munur á sjálfstæðis- baráttu Islendinga eða Færeyinga og Skota. Færeyingar og Skotar hafa átt þingmenn á danska og brezka þinginu, en Sjálfstæðis- barátta okk- ar og þeirra VIÐ MYVATN íslendingar áttu aldrei neina aðild að danska þinginu og gerðu aldrei neinar kröfur í þeim efnum. Þeir óskuðu eftir nýrri stjórnarskrá í framhaldi af endur- reisn Alþingis og aldrei var gengið lengra en svo, að Islendingum var skylt að bera upp íslenzk málefni í ríkisráði Danakon- ungs. Ef Uppkastið hefði verið samþykkt 1908 hefði uppburður íslenzkra mála í danska ríMsráðinu fallið brott, en vegna þess að Upgkastið var fellt hélzt sá háttur, þangað til íslendingar fengu fullveldi sitt 1918. Oft hefur verið reynt að mistúlka þessa staðreynd, ekki sízt í kosningabar- áttunni um Uppkastið. Bæði Danir og Færeyingar hafa haft miklu nánara sam- starf við yfirþjóðir sínar en fslendingar höfðu nokkurn tíma. Danskur þingmaður hafði allt að því úrslitavald um örlög danskrar stjórnar vegna setu í danska þinginu og skoztór þingmenn hafa einatt haft örlagarík áhrif á stefnu brezkra stjórnvalda vegna ráðherradóms og setu sinnar á brezka þinginu. Skotar tóku upp enska tungu og Færeyingar hafa leyft mikla notkun danskrar tungu í landi sínu, það hefur jafnvel verið prédikað á dönsku, en slíkt leyfðu íslendingar aldrei né þoldu, enda var íslenzk tunga eitt helzta vopnið í sjálfstæðis- og frelsisbaráttu okkar. Af þessu öllu má væntanlega draga mikUvæg- an lærdóm; þann einna helzt að bakhjarl sjálfstæðis okkar er saga okkar og arfleU'ð og þá ekki sízt tunga okkar, en Jón Sig- urðsson fjallaði sérstaklega um rétt hennar og mikUvægi og gerði sér fulla grein fyrir því, að án hennar hefðu erfiðustu hjallarnir orðið enn erfiðari en raun bar vitni. Það var ekki sízt á forsendum þessarar þjóðmenningar sem við ákváðum að taka þátt í varnar- og öryggissamstarfi Atlants- hafsríkjanna. Og nú er full ástæða fyrir okkur að fylgjast með og huga vel að þeim umbrotum og þeirri pólitísku þróun sem á sér stað í löndum næstu nágranna okkar. Það getur skipt okkur meira máli en blasir við í fljótu bragði, það gæti raunar skipt sköpum fyrir yarnar- og öryggissamstarf á Atlantshafi. Ýmsir munu vafalaust telja það kaldhæðni örlaganna að forseti íslands fari í opinbera heimsókn til Póllands til að fagna stækkun NATO með þarlendum for- seta, sem áður sat í kommúnistastjórn, á sama tíma og Skotar þurfa að gera upp hug sinn um það, hvort þeir eigi áfram að- Ud að NATO og varnarsamstarfi á Atlants- hafi. En ekki koma allir dagar í böggli, sagði gamla fólkið. Morgunblaðið/Snorri Snorrason Færa má rök að því að kosning- arnar í Skotlandi í maí næstkom- andi geti skipt Islendinga máli því að þær fjalla í aðra röndina um afstöðu Skota til Atlants- hafsbandalags- ins og varna- og öryggismála á Atlantshafi. T
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.