Morgunblaðið - 23.06.1999, Blaðsíða 38

Morgunblaðið - 23.06.1999, Blaðsíða 38
38 MIÐVIKUDAGUR 23. JÚNÍ 1999 MORGUNBLAÐIÐ UMRÆÐAN Geislavirkar friðarárásir FYRIR nokkru mátti lesa örstutta frétt í Morgunblaðinu þess efnis að ítalskir físki- menn við Adríahafið hefðu efnt til mótmæla gegn árásarstríði Nató á Júgóslavíu þar sem ekki væri lengur óhætt að fiska í Adríahafinu vegna sprengja sem Natóflugvélar köstuðu í hafið á leið sinni til baka frá árásarferðum til Jú- góslavíu (kannski er nauðsynlegt að geta þess að Morgunblaðið notaði ekki orðalagið „árásarstríð Nató"). Nú, nú, ætla mætti að þess- ari frétt hefði eitthvað verið fylgt eftir, ekki síst vegna þess að í henni kom fram sá ótti fiskimanna að Natóvélarnar köstuðu einnig úran- íumsprengjum í hafið og þarf lítt að fjölyrða um áhrif þess á lífríki í bráð og lengd. En því miður hefur málinu ekki verið fylgt eftir í Morgunblað- inu, né heldur hefur heyrst nokkuð 0m þessi sprengjuköst í Adríahafið frá hinum glaðbeitta fréttamanni Ríkisútvarpsins í Brussel sem send- ir allar sínar fréttir frá aðalstöðvum Nató. Það er því ekki úr vegi að líta nánar á málið. Innihald úraníumsprengja í úraníumsprengjur, eins og þær sem varpað hefur verið á Júgóslavíu og meðal annars á Kósóvóhérað, er notað afgangsúraníum í sprengju: oddana, á ensku depleted uranium. í .^un er um að ræða geislavirkt úr- gangsefni. Þetta er afgangur sem eftir verður þegar úraníum er nýtt tii að knýja kjarnorkuver eða við smíði kjarnorkusprengja. Af- gangsúraníumið er geislavirkur þungmálmur, ódýr og er gnægð til af honum. Helsti eiginleiki efnisins er þéttleikinn sem veldur því að efn- ið þykir afskaplega gott í sprengju- odda vegna þess að það sker í sund- ur brynvarið stál eins og um smjör væri að ræða. Við sprengingu kvikn- ar í efninu og örsmáar geislavirkar agnir myndast og geta þær borist víða með vatni og vindum, auk þess að setjast í jarðveginn. Við beina innöndun agnanna setjast þær í lík- amsvefi og gera umhverfi sitt geisla- "Wrkt. Vitað er að þessar geislavirku agnir haldast í líkamanum í að minnsta kosti 10 ár. Helmingunar- tími úraníums eru 4,4 billjón ár þannig að vel er til framtíðar hugs- að. Sovétríkin notuðu fyrst úraníum- sprengjur í Afganistan, en í afar litl- um mæli. Fyrsta meiriháttar notkun á sprengjum með afgangsúraníumi var í Persaflóastríðinu. Gífurlegu magni var skotið á írak og er talið að um 300-SOO tonn af úraníumögn- Birna Þórðardóttir um qg -ryki hafi dreifst yfir írak en einnig Sádi- Arabíu og Kúveit. Langflestar sprengj- umar komu frá Banda- ríkjaher en lítill hluti kom frá breska hernum sem einnig ræður yfir sprengjuhleðslum af þessu tagi. í Bosníu- stríðinu 1995 beitti Bandaríkjaher einnig úraníumsprengjum til að sprengja héruð Serba. Þann 3. maí síðastlið- inn viðurkenndu banda- rísk stjórnvöld að hafa notað sprengjuhleðslur með afgangsúraníumi í Júgóslavíu, en það væri nú ekkert hættulegra en kvikasilfur! Banda- rísku hersveitirnar sem staðsettar hafa verið í Bosníu undanfarin ár „við friðargæslu" eins og landvinn- ingar og innlimanir heita á máli sig- urvegaranna, hafa haft yfir að ráða sprengjum með afgangsúraníumi, sama gildir um breska herinn sem staðsettur hefur verið að undan- förnu í Makedóníu. Auk þessa er rétt að hafa í huga að sérhvert cru- ise-flugskeyti inniheldur kjölfestu úr afgangsúraníumi. Stríð í írak hefur orðið hrikaleg aukning á hvítblæði, segir Birna Þórðardóttir, einkum meðal barna, auk þess sem vanskapanir hafa aukist ógnvænlega. Hvítblæði og vanskapanir En hverjar eru afleiðingar geisL unar af völdum þessa úraníums? f írak hefur orðið hrikaleg aukning á hvítblæði, einkum meðal barna, auk þess sem vanskapanir hafa aukist ógnvænlega. Þetta má rekja beint til notkunar Bandaríkjahers og hins breska á úraníumvopnum. í Persaflóastríðinu tóku þátt um 700.000 bandarískir hermenn. Sam- kvæmt upplýsingum frá Pentagon lentu um 400.000 þeirra í úraníum- menguðu umhverfi. Um 200.000 hafa leitað sér læknisaðstoðar vegna ýmissa kvilla og hafa 115.000 fyrrum Persaflóahermenn, karlar og konur, verið greindir með Persafióaveikina svokölluðu. Einkennin eru öndunar- færasjúkdómar, lifrar-, nýrna- og blóðsjúkdómar. Vanskapanir hafa einnig komið fram hjá börnum þeirra. A vegum bandarískra stjórn- valda hafa engar úraníummælingar farið fram opinberlega á þessum fyrrum hermönnum, en þær hafa verið framkvæmdar til dæmis í Kanada og hefur mælst gífurlegt magn afgangsúraníums og það núna, níu árum eftir að hermennirn- ir urðu fyrir geislun. Fullkominn mengunarfriður Ég gat í upphafi um mótmæli fiskimannanna við Adríahafið. I ítalska dagblaðinu il manifesto mátti lesa þann 9. júní að ekki hafi áhyggj- ur fiskimanna minnkað. Tveimur nóttum áður viðurkenndi Nató að hafa kastað 17 sprengjum í Adría- hafið, um 30 mílum norð-austur af Ancona, áður höfðu hernaðaryfir- völd Nató viðurkennt að hafa kastað sprengjum úti fyrir ströndum Catt- olica, Falconara og Monte Conero. Flestir, nema ef vera kynni bláeygir blaðamenn í Brussel, vita að her- stjórnir viðurkenna aldrei nema það sem þær neyðast til að viðurkenna, þannig að sprengjumagnið í Adría- hafinu er örugglega umtalsvert meira en upp er gefið. Adríahafsströndin er falleg strönd, sumarparadís ítala og er- lendra ferðamanna, meðal annars héðan af Fróni. Síðustu vikurnar hefur þessari paradís verið breytt í óhugnanlegar herbúðir og herflug- velli þaðan sem flugvélar hafa tekið sig á loft hlaðnar banvænu innihaldi sem látið hefur verið rigna yfir Jú- góslavíu, og svona ein og ein bomba aðeins fyrir utan „af slysni". Vand- inn hefur vaknað á bakaleiðinni því að flugvélarnar mega ekki lenda með afgangsgóss, ekki einu sinni úr- aníumgóss, þannig að það hefur bara verið látið gossa í sjóinn. Við þekkjum það: lengi tekur sjórinn við - ekki satt! Nýskipaður umhverfis- ráðherra ætti að vita það og gleðjast yfir þessum hluta stríðsreksturs Nató, sem öðrum. Það verður ánægjulegt fyrir ís- lenska ferðamenn að geta notið smjörþefsins af friðarstríði Nató í Júgóslavíu á meðan þeir snæða úr- aníummengaðar sjávarafurðir á dægilegum restauröntum Rimini- borgar, nú eða bara anda að sér loft- inu. Úraníumagnirnar berast fljótt og vel með loftstraumum, það hefur sýnt sig í írak og Kúveit ef út í það er farið, loftmengun spyr ekki um landamæri. Að lokum skora ég á Halldór Ás- grímsson utanríkisráðherra að skreppa til Balkanskaga og njóta nýlegra jarðávaxta, drekka jarð- vegsvatn og hafa heim með sér örlít- inn moldarköggul frá nýupp- sprengdu svæði til að setja í mat- jurtagarðinn sinn, hann gæti jafnvel haft með sér aukapoka og gefið for- sætisráðherranum og fleiri eðalmar- skálkum landsins sem hrópað hafa: sprengið, sprengið, drepið helvítin! Byggt að hluta á skýrslu dr. Rosalie Bertell, sem er meðal helstu sér- fræðinga í hægfara geislun og fyrr- um starfsmaður Bandaríska Krabbameinsfélagsins. Hún er nú starfandi í Kanada. Höfundur er blaðamaður. Áári aldraðra I UMFJOLLUN undanfarið um málefni aldraðra hefur komið fram að þeir sem eru að eldast vilja láta að sér kveða í mótun þjón- ustu við aldraða. Mest hefur borið á umræðu um „fríska" aldraða og aðstæður þeirra. Umönnun til sjálfs- hjálpar Enginn vill verða gamall og veikur, en nokkrir lenda þó í þeim aðstæðum síðustu ár, mánuði eða daga æv- innar. Fólk í þeim að- stæðum vill fá aðstoð til að geta hjálpað sér sjálft. Það að þurfa ekki að vera öðrum háður með að geta sinnt frumþörfum sínum er kapps- mál þeirra langveiku á meðan vit og einhver kraftur er til staðar. Þróun þjónustunnar síðustu árin hefur miðast við að mæta þörfum aldr- Aðhlynning Starfsfólkið og viðhorf þess, segir Rannveig Guðnadóttir, eru lykil- atriði til hjálpar hinum aldraða til að viðhalda gæðum lífsins. aðra, til að dvelja heima eins lengi og kostur er. En þegar veikindi ágerast er oft þörf fyrir varanlega innlögn á hjúkrunarheimili. Hjúkr- unin hefur breyst og er að breytast í takt við nýja kynslóð aldraðra. Umönnun aldraðra í dag miðast við að einstaklingurinn haldi sjálfstæði sínu og ákvörðunarrétti sem lengst og að hjálpa hinum langveika aldr- aða og ættingjum hans til sjálfs- hjálpar. Margir hafa sem betur fer fengið að upplifa góða umönnun, en allt of margir hafa farið á mis við hana þegar mest lá við. Ný kynslóð aldraðra Hin nýja kynslóð aldraðra hefur aðra reynslu og forsendur en sú fyrri. Hin nýja kynslóð hefur ákveðnar kröfur og væntingar til þjónustunnar, sem aftur krefjast annarra faglegra vinnubragða en fyrrum forræðishyggja fagfólks veitti. Fólk breytist ekki mikið sem einstaklingar við að eldast, þótt sýnin á lífið og þarfirnar breytist. Hver hefði getað hugsað sér kjúklingaveislu med Bítlamúsík á elliheimili fyrir 20 árum? Við erum og verðum það sem við erum, en breytumst ekki í ein- hver stöðluð gamal- menni við að ná ákveðn- um aldri? Nútíma hjúkrunarheimili skap- ar umhverfi þar sem einstaklingarnir geta notið sín þrátt fyrir veikindi. Ramminn er og þarf að vera fallegt, vel hannað húsnæði sem jafnframt er vel búið hjálpartækjum. Breytt þjóðfélag Starfsfólkið og við- Rannveig horf þess eru lykilatriði Guðnadóttir til hjálpar hinum aldr- aðra til að viðhalda gæðum lífsins. Á íslandi er mikið til af vel menntuðu og vel gerðu fólki sem vill vinna gott starf af alúð og metnaði í þjónustu við aldraða. Eins og Jenna Jensdóttir orðaði það svo vel í Morgunblaðspistli sín- um: „Hinn fjölmenni hópur aldr- aðra, sem enn hefur óskert vitund- arlíf, hefur sannarlega lært það á langri ævi að sál sem býr við ást- ríki, skilning og umhyggju getur hjálpað líkamanum mikið í að skapa friðsæld og ánægju öðru fremur síðustu árin." Þetta á líka við um þá sem hafa skert vitundarlíf. Á ís- landi hefur fjólskyldan annast aldr- aða sem eiga við veikindi að stríða með miklum dugnaði. Breyttar þjóðfélagsaðstæður á íslandi hafa þó leitt til þess að margar fjölskyld- ur hafa ekki tíma eða aðstæður til að sinna umönnun aldraðra. Megi hinn kröftugi hópur sem hefur látið í sér heyra á ári aldraðra verða til þess að viðurkennt verði að aldrað- ir eigi rétt á gæðaþjónustu og að góð þjónusta aldraðra langveikra kostar peninga. Höfundur er hjúkrunarforsljórí á hjúkrunarheimilinu Skógarbæ í Reykjavík. s o la' Rýmum til fyrir nýjum vörum og seljum nokkrar gerðir af þrúgum og víngerðarefnum með 40 -50% afslætti. Sumarafsláttur af öðrum vörum. P L UT O - altt tll vútUfesvbciSi Suðuriandsbraut 22, Reykjavik, slmi 553-1080 Opið: mán - fös: 10-18 og lau: 10-14 Baldursgata 14, Keflavlk, slmi 421-1432. Opið mán. - fös: 13-18 Sunnuhlíð 12, Akureyri, sími: 461-3707. Opiö mán -fös.13-18
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.