Morgunblaðið - 22.08.1999, Blaðsíða 25

Morgunblaðið - 22.08.1999, Blaðsíða 25
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 22. ÁGÚST 1999 25 V MARGRET GUÐMUNDSDOTTIR Dyraverðir lífsins HVER fæðing er einstök, hver kona og hvert barn," segir Margrét Guðmundsdóttir ljós- móðir á Landspítalanum. Hún var mjög ung þegar hún ákvað að verða ljósmóðir. „Systir mín segir að mamma hafi ákveðið það fyrir mig, sagt að ég hefði hendurnar í starfið." Margrét útskrifaðist úr Ljósmæðraskólanum árið 1970 eftir tveggja ára nám. „Þetta var strangt nám, við vorum í skólanum og unnum jafnframt á deildun- um. Við vorum á heimavist og urðum að vera komn- ar inn klukkan hálftólf á kvöldin. Maður fór semsagt inn í skólann og kom ekki út aftur fyrr en að tveim árum liðnum. En mér tókst þó að sleppa út í millitíð- inni og eignast mitt fyrsta barn af þrem!" • Eftir útskrift fluttist Margrét til Grundarfjarðar. „Við vorum tvær sem fórum vestur. Þar vorum við á vakt hvor sína vikuna, sinntum almennri heilsugæslu og þegar konur tóku sótt fórum við með þær á sjúkrahúsið í Stykkishólmi. Eitt sinn þegar við vor- um svo til nýbyrjaðar tókum við á móti barni í heimahúsi. Konan gekk með sitt sjötta barn og sagð- ist vilja fæða heima eins og hún hefði ætíð gert. Við vorum nú ekM allskostar sáttar við það, sáum fyrir okkur blæðingar og önnur vandkvæði. En konan sagði að það ætti að vera lítið mál fyrir okkur svona sprenglærðar að taka á móti barninu úr því að gamla ljósan og fyrirrennari okkar hefði tekið á móti hinum börnunum fimm. Barnið átti að fæðast í janú- ar og við hófum undirbúning fyrir fæðingu strax í nóvember. Komum okkur upp stórum súrefniskúti og alls kyns sótthreinsuðum áhöldum. Svo kom loks að fæðingu en þá datt sóttin niður hjá konunni. Sennilega brá henní svo þegar hún sá alla „múnder- inguna" sem fylgdi okkur! Hún fæddi svo viku seinna." Margrét var einnig ljósmóðir í Stykkishólmi og á ísafirði áður en hún fór til starfa á Landspítalanum, þar sem hún hefur verið síðustu fjórtán árin. Hún segist ekki muna eftir einni fæðingu fremur en annarri en ýmis atvik tengd fæðingum séu þó eftir- minnileg. „I Stykkishólmi sneri gluggi fæðingarstofunnar út að sjó. Mér fannst það yndislegt að að taka á móti barni á morgnana í þann mund sem fuglalífið vakn- aði. Einn morgun þegar lítið barn var að sjá dagsins ljós var langamma þess að deyja á sama gangi. Þannig er nú lífið einu sinni." - Hvernig tilfinning er það að vera með lífið í lúk- unum alla daga? „Sú tilfinn- ing er ólýsan- leg. Nýbakaður faðir komst fal- lega að orði þegar hann sagði að við ljósmæður værum dyra- Morgunblaðið/JimSmart verðir lífsins. Starfið reynir mikið á tilfinningar ljósmóðurinnar, oft tárast maður í fæðingum. Fæðing er stærsta stundin í lífi foreldra og ljósmóðirin er viðstödd þessa stund. Það er því mikið atriði að henni takist vel upp. Ef foreldrar eru ósáttir við Ijósmóðurina er þessi stund eyðilögð." - Eruð þið aldrei kvíðnar þegar fæðing er framundan? „Vissulega kemur það fyrir, við vitum aldrei hvernig fæðing verður. Þrátt fyrir alla þá hátækni sem við búum við getur eitthvað gerst á meðgöngu sem verður til þess að foreldrar missa börn. Það er sár reynsla. Starfi ljósmóður fylgir mikil gleði, en líka mikil sorg." Margrét hefur tekið virkan þátt í kjarabaráttu Ijósmæðra. Er hún sátt við laun þeirra? „Á kjarafundi ljósmæðra 1970 stóð fullorðin ljós- móðir upp og sagði að sín laun væru heilbrigt barn. Peningar eru ekki allt í lífinu, það er rétt. En það er stutt síðan þau sjónarmið voru ríkjandi að laun í um- slagi ættu ekki að skipta ljósmóður máli. Sannleikur- inn er sá að það ríkir mikil óánægja meðal Ijós- mæðra með kjörin. Ég verð þó alltaf þakklát fyrir starf mitt, það er bæði þroskandi og gefandi. Skemmtilegast er að vera úti á landi. Þar fáum við foreldra í mæðra- vernd, tökum á móti barninu og sinnum barni og for- eldrum á eftir. Ljósmóðir leggur grunn að heilsu- vernd fjölskyldunnar þegar hún fær að sinna með- göngu, fæðingu og sængurlegu. Það er draumur okkar flestra að fá að sinna þessum þrem þáttum. Ég bíð þess að hópur ljósmæðra stofni sitt fæðingar- heimili svo að sá draumur rætist." Morgunblaðið/Kristinn MARÍA MAGNÚSPÓTTIR Hef trú á krossmarkinu MARIA Magnúadóttir Ijdsmdðir þarf ekki lengur að fara á fætur um miðjar nætur til að hjálpa skagfirskum konum í barnsnauð. En þdtt tæp tuttugu ár séu liðin frá þvf að hún lét af stSrfum sem ljdsmdðir muna flestir Skagfirðingar eftir Maríu ijdsu, eins og þeir kSUuðu hana. María starfaði sem ljdsmdðir í 48 ár, fyrstu fimm árin í Húnaþingi þaðan sem hún er ættuð og sfðan á Sauðárkróki. Árið 1979 fluttist hún til Hafnarfjarðar þar sem einkaddttir hennar býr. „Mig langaði alltaf til að verða ijósnióðir og var á 19. ári þegar ég fdr suður í Ljósmæðraskólann. Þá tók námið níu mánuði. Fyrstu börnin sem ég tdk á móti voru tvíburar. Fyrri drengurinn kom strax en það gekk ekki eins vel með þann síðari svo ég varð að láta hringja eftir iækni. Konunni, sem gerði það fyrir mig, fannst það nú óþarfí að hringja eftir lækni en síðar eignaðist hún sjálf tvíbura og missti annan. Tvíburinn sem kom síðar í heiminn og ég tdk á móti býr hér £ Hafnarfirði og heitir Hallur Ólafsson." - Var þetta ekki erfitt fyrir þig, rétt tvftuga, að taka á mdti tví- burum? „Nei þetta gekk vel. Ég bað guð um að rétta mér hjálparhðnd. Ég gerði það alltaf . - Eru Ijdsmæður trúaðar? „Ég veit ekki um aðrar, en ég hef ætíð haft trú á krossmarkinu. Ég signdi bSrnin sem ég tók á mótí og enn signi ég dyrnar áður en ég fer að sofa." María fór í vitíanir um sveitír Skagafjarðar, hvarf stundum um miðjar nætur og kom ekki heim aftur fyrr en að mörgum dSgum liðnum. „Maður fór þegar einhver bankaði. Ég fdr ætíð ríðandi á bæina. Svo hugsaði ég um heimilið meðan konan lá. Eg þvoði allt því þá vissi ég að það var soðið sem að koiiumii sneri. Stunduni lentí mað- ur í eldamennskunni, eitt sinn bjö ég tíl slátur fyrir heimilið því sængurkonan gat auðvitað ekki gert það. Eg varð ein af heimafdlk- inu og mér þdtti nijög vænt um allt fdlkið." - Var ekki borin mikil virðing fyrir ykkur Ijdsinæðrum? „Ætli það ekki. Maður hafði líf í höndum sér. Konum gekk misvel að fæða, það fdr mest eftir andlegu ástandi þeirra. Ef þær voru hræddar gat það gengið erfiðlega. Ég reyndi að venja þær á að anda rétt, djúpt og rdlega. Ég man aðeins eftir einni erfiðri fæð- ingu, þá stoppaði hjartað í konunni og hún lést af barnsförum. Það var sár reynsla. Konur fæddu oft með aðfallinu. í þá daga skynjuðu menn betur nií ttúruna. í kringum sig. Það gerist síður núna. Sjdmenn eru vitrír menn, þeir þekkja náttúruna og hlýða boðum hennar. Einu sinni var sjdmaður sem vildi endilega vera viðstaddur fæðingu barns síns. Ég sagði að hann yrði þá bara að leggja sig og bíða. Ég kem með að- fallinu í fyrramálið, sagði hann, barnið kcniur ekki fyrr. Og það stdðst." María fdr síðar að vinna á sjúkrahúsinu á Sauðárkrdki og segir að það hafi verið mikill munii r því þar hafi allt verið til alls. „Það var svo miklu þægilegra og Sruggara. Áður fdr maður um sveitírnar með eina tösku. Einu sinni var mér jafnvel bannað að hafa tSskuna með mér. Þá var kona að fæða á laun og það máttí enginn sjá að Ijdsmdðir var á leið tíl hennar." Eiginmaður Maríu var Pétur Jdnasson, brdðir Hermanns Jdnas- sonar forstætisráðherra. Hún kynntíst honiini þegar hún kom tíl Sauðárkrdks. „Ég sagði við guð, ef þú gefur mér mann, gefðu inér þá gdðan mann. Pétur var hreppsljdri þcgar cg giftíst honum. Mdðir hans hafði verið ydsmdðir. Hann var dskaplega gdður maður og vel gef- inn. Bæði mannvinur og dýravinur. Menn sem eru háir fyrir ofan eyru eins og hann var eru oftast vel gefnir og miklir reiknings- menn. Þegar ég ferðaðist með rútu hér áður fyrr sat ég aftast svo ég gæti virt fyrir mér hSfuðlag manna. LSngu áður en ég kynntíst Pétri dreymdi mig afa hans. Hann kom á gluggann til mín og sagði: Þú skalt bara eiga einn bræðr- anna. Hvað heitir þú, gdði minn? spurði é*g þá. Það segi ég þér ekki iníiiíi, gdða mín, sagði hann og lokaði á mig glugganum. Þannig var sá draumur. Ég er handviss um að við deyjum ekki. Við lifum áfram." María var 43 ára þegar hún eignaðist ddttur sína. Hún segir að þau hjónin hafi ákveðið að eignast aðeins eitt barn. „En ég hef alltaf verið nijög hrifin af börnum. Þau geta verið svo skemmtileg. Ég man eftir einuni gutta sem sagði við mig eftír að hann hafði eignast brdður: Hvernig var það, fdrst þú upp tíl guðs, eða hentí hann honum niður? Spurðu mSmmu þína um það, sagði ég!" María segir að laun Ijdsmæðra hafi verið rétt f vasann. „Ég hugs- aði Ii'tið um þau. En ég hef aðeins átt gdðar minningar. Eitt sinn var maður spurður hvort hann ætlaði að komast heim fyrir jdlin og hann sagðist mundu gera það og bættí við: Ætli María 1 jdsa komi svo ekki með eitt barnið enn!" GUÐLAUG Treysti náttúrunni s EG ER alin upp í mikilli virðingu fyrir ljósmóð- urstarfinu," segir Guðlaug Einarsdóttir, ljós- móðir á Sjúkrahúsi Suðurlands. Sem Barð- strendingur ólst hún lfka upp í nánum tengslum við náttúruna, og hún telur að ef til vill hafi þetta tvennt orðið til þess að hún ákvað lífsstarfið mjög snemma. Eftir sex ára háskólanám útskrifaðist hún sem ljós- móðir árið 1998. „Ég var spurð hvers vegna ég varð ekki bara læknir, námslengd þessara faga er svipuð, en það var ljósmóðurstarfið sem ég hafði áhuga á. Ljósmæður eru sérfræðingar í eðlilegri meðgöngu og fæðingu, en læknar eru frekar tilkallaðir ef eitthvað ber út af." Guðlaug starfaði fyrst á Landspítalanum, leysti af um tíma á ísafirði en er nú ljósmóðir á Selfossi. Sem nemi tók hún á móti fyrsta barninu, en heimafæðing í Hafnarfirði hinn 17. júlí 1998 er henni minnisstæðust. „Þá tók ég á móti bróðursyni mínum, það var yndisleg fæðing." Sjálf á Guðlaug tíu ára dóttur og þekkir því málið frá báðum hliðum. En þótt hún sé ljósmóðir af nýja skólanum sem nýtur hátækni nútímans hefur hún engu að síður unnið störf sín í heimahúsum eins og forverar hennar gerðu. Eftir að hafa starfað sem Ijós- móðir í eitt ár hér heima fór hún til Hollands þar sem hún kynnti sér og starfaði við heimafæðingar í þrjá mánuði. „Það er löng hefð fyrir heima- fæðingum í Hollandi og á landsvísu eru þær 35% allra fæðinga. Ljós- mæður vinna ekki inni á sjúkrahúsum í minni borgum Hollands, heldur úti í samfélaginu, einar eða fleiri saman, og sinna skjólstæðingum sínum í með- göngu, fæðingu Og sængurlegu. Eg vann á einka- Stofu sem ljÓS- Morgunbiaðið/Sigurður Fannar mæður ráku. Þar sinntu þær mæðravernd en tóku svo á móti börnunum í heimahúsum. Konur geta líka fætt á sjúkrahúsuin ef þær vilja og þá fylgir ljósmóðirin þeim þangað. Ég fór með ljósmæðrunum í heimafæð- ingar, tók á móti fjórum börnum sjálf, og fékk reyndar hollenskt ljósmóðurleyfi um það leyti sem ég var að hætta. Eftir að kona hefur fætt í Hollandi taka svonefndir „Kraamversorgste" við umönnun. Það eru sérþjálfaðir sjúkraliðar með tveggja ára nám að baki og þeir að- stoða ljósmæður við fæðingar og sjá síðan um konuna og fjölskyldu hennar í átta tíma á dag, átta fyrstu dag- ana. Þeir hugsa um barnið, og einnig eldri börnin, elda matinn og færa gestum kaffi og sérstakar kexkökur. En það er siður í Hollandi að fjölskyldan og gestir komi saman þegar barn fæðist og borði þessar hefð- bundnu kökur." - Hvað lærðir þú helst af dvölinni ytra? „Mikilvægasta reynslan var að koma til lands þar sem fólk trúir því og treystir að heimafæðingar séu af hinu góða. Bæði lærðir og leikir hafa trú á þeim og af þeim sökum finna konur sig öruggar í því að fæða heima. Og það sem vegur þyngst í að fæðing gangi vel er að konan sé örugg með sig. Konur hér heima treysta ef til vill ekki nóg á eigin líkama og eðlilegan gang fæðingar, og það er líklega okkur fagfólkinu að kenna. Hollensk ljósmóðir sem ég vann með var gátt- uð á því hversu fáar heimafæðingar voru á íslandi. Hún áleit að þjóð sem var í eins nánum tengslum við náttúruna og íslendingar hlyti að finnast það eðlilegt að konur fæddu heima." - Þurfa Ijósmæður að hafa sterkar taugar? „Þær þurfa að minnsta kosti að hafa rólegar taugar! Helst að búa yfir stóískri ró. Starfið reynir mikið á til- finningarnar og maður þarf því að hafa góða uppsprettu af orku. Ég næ mér í hana með útivist, á fjöllum." Guðlaug segir að oft komi yfir hana ró þegar fæðing er framundan. „Auðvitað getur eitthvað komið upp á í fæðingu sem fær hjartað til að slá hraðar, en aðalat- riðið er að fylgjast vel með, vera ekki með neinn flumbrugang og treysta náttúrunni." - Hefur þú legið andvaka vegna starfsins? „Það hefur komið fyrir. Ég tók eitt sinn á móti barni sem fæddist löngu fyrir tímann og lifði í klukkutíma. Það var erfitt. A slíkum stundum skiptir miklu máli að geta rætt við stöllur í sömu stétt. Fólk sem vinnur störf þar sem mikið reynir á tilfinningar þyrfti að fá stuðning hjá fagfólki þegar mest reynir á. Ákveðið stuðningskerfi þyrfti að vera fyrir hendi. Ábyrgð Ijósmóður er mikil, en til að endast í starf- inu verður maður að treysta því og muna að fæðing er eðlilegt ferli. Fæðing er mesta kraftaverk lífsins og Ijósmæður verða sífellt vitni að því."
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.