Morgunblaðið - 22.08.1999, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 22.08.1999, Blaðsíða 36
: 36 SUNNUDAGUR 22. ÁGÚST 1999 MORGUNBLAÐIÐ A SLOÐUM HITAKÆRRA ÖRVERA OG SYNDANDI STEINGERVINGA I "AGO er þriggja tonna rannsóknarkafbátur, smíð- aður 1989 af hjónunum Jiirgen Schauer og Karen Hissmann. Karen er dýra- fræðingur en Jtirgen verkfræðing- ur. Báturinn tekur tvær manneskj- ur í áhöfn og kemst niður á 400 metra dýpi. Á bátnum er armur sem hægt er að stjórna innan úr bátnum og láta framkvæma sýna- töku af ýmsu tagi. Hægt er að horfa í gegnum tvær kúpur úr akrýlplasti sem eru 50-80 mm þykkar. Mynd- bandsupptökuvél er í bátnum sem og utanáliggjandi myndavél með gleiðhornslinsu sem getur tekið myndir í 1 cm fjarlægð frá viðfangs- efninu. JAGO er fluttur á milli staða í gámi og hægt er setja hann út- byrðis og innbyrða hann í flesta stærri báta með nógu öflugum kranabúnaði. Þegar bátnum er lyft með áhöfnina innanborðs verður kraninn að geta lyft tvöfaldri þyngd bátsins öryggisins vegna. Þess vegna verður skip að hafa krana sem lyftir sex tonnum til að notast við JAGO. Þegar í sjó er komið er JAGO án áþreifanlegra tengsla við móðurfleyið. Samband er haft í gegnum neðansjávarsíma en á yfir- ?borðinu er notuð talstöð. Einnig er í kafbátnum radar og GPS staðsetn- ingartæki, missi móðurskipið sjónar á honum. Hann kafar 10 m á mínútu og því tekur um 40 mínútur að kafa niður á tæplega 400 m dýpi eins og þurfti að gera við Grímsey. Súrefn- isbirgðir kafbátsins duga í 96 tíma ef fyrir kæmi að hann kæmist ekki upp á yfirborðið. Björgunarmenn hefðu því um fjóra sólarhringa til að bjarga bátnum ef til kæmi. Hafa fundið fjölda nýrra tegunda Jtirgen og Karen eru tveir þriggja meðlima í Fricke-rannsókn- arhópnum sem starfar við Max- Planck stofnunina í Starnberg í grennd við Munchen. Þriðji meðlim- urinn er Hans Fricke, prófessor í dýrafræði. Meginrannsóknir hóps- ins beinast að líf- og vistfræði sjáv- arlífvera sem lifa á „rökkurbelti" sjávarins, þ.e. á 100-400 m dýpi, þar sem ljós stigdofnar og deyr loks út og ljóstillífun á sér ekki lengur stað. I öllum köfunarferðum kafbátsins, sem farnar hafa verið til að rann- saka lífríkið á þessu dýpi, hafa fund- ist óþekktar tegundir og samfélög sjávardýra eða tegundir sem ekki 'hefur enn verið lýst. Aðspurð um það, hvort þriðji maðurinn í rannsóknarhópnum, Hans Fricke, kæmi að stjórn JAGO til jafns við þau, svaraði Karen því til, að í aðalverkefnum bátsins, eins og t.d. rannsóknunum við ísland, væri áhöfn hans þau hjónin. „Þegar við vinnum að okkar eigin rann- sóknarverkefnum og samstarfs- verkefnum eins og þessu sem er að- allega jarðfræðilegs eðlis, vinnum við saman sem par; hann stjórnar bátnum og ég sé um samskipti og aðgerðir á yfirborðinu. Hans Fricke er prófessor í dýrafræði og stjórnar okkar eigin rannsóknarverkefnum." Jiirgen bendir á að smáir rannsókn- arhópar eins og þeirra nái meiri ár- angri en stærri hópar, smæðin geri þá skilvirkari. Sigla um öll heimsins höf Hjónakornin hafa ferðast með JAGO og forvera hans GEO víða um heim, t.d. fannst nýsjálensk vefsíða þar sem greint var frá jarðfræðileg- um rannsóknum sem JAGO tók þátt í á síðasta ári við Nýja Sjáland, þar sem könnuð voru háhitasvæði á hafs- botni lík þeim sem finnast við ísland. Einnig köfuðu þau í Taupovatn á ^Norðureyju, Nýja Sjálandi, til að rannsaka háhitasvæði á vatnsbotnin- um. „íslenskir vísindamenn eru einnig áhugasamir um ferskvatns- rannsóknir," segir Jiirgen. „T.a.m. eru hverir á botni Þingvallavatns og við gætum fengið tækifæri til að kafa þar einhvern tíma en það er fyrir- hugað að kanna hvar heita hveri er *að finna í vatninu." - Þið hafið komið víða. Má segja að þið hafíð siglt um bll heimsins höfíJAGO? „Já, vissulega," svarar Karen. „Við höfum unnið mikið í Rauðahaf- inu, Indlandshafi, Karíbahafinu, Norðursjó, Atlantshafi, svo eitthvað sé nefnt." Jtirgen tekur við og bend- ir á, að mjög auðvelt sé að flytja kafbátinn. „Þar sem JAGO er þannig gerður að hann kemst í gám og gáma er hægt að flytja um víða veröld, þá er afar auðvelt að flytja hann hvert á land sem er." Hafið kringum ísland kalt en ríkt af Iífi - Þið hafið kafað víða. Er haíið í kringum Island á einhvern hátt sér- stakt eða frábrugðið því sem þið hafíð kynnst annars staðar? „Mjög kalt," segir Karen og Jurgen tekur undir það. „Hitastigið var aðeins ein og hálf gráða á 400 metrum, sem er ansi mikill kuldi og maður verður að klæða sig vel. En það borgar sig til að sjá hverasvæð- in á hafsbotninum sem spúa 250 gráðu heitu vatni. Það orkar nokkuð hlýlega á mann en sjórinn er ansi kaldur. Þar fyrir utan er það sér- stakt að á þessu dýpi er sjórinn mjög ríkur af lífi, það er raunar meira líf en í hitabeltinu á þessu dýpi, en ekki þar sem grynnra er." Fundu lifandi „steingerving" -Auk þess að vinna fyrir aðra vinnið þið að eigin rannsóknum, t.d. að rannsóknum á hrygningarsvæði m Hjqin í gu' kafbátnum Þýska rannsóknarskipið Poseidon kom í höfn í Reykjavík að morgni 22. júlí síðastliðins að lokinni rannsóknarferð við Grímsey þar sem rannsökuð voru jarðhitasvæði á hafsbotni og hitakærum örverum safnað. Jón Ásgeir Sigurvinsson talaði við hjónin Júrgen Schauer og Karen Hissmann og grennslaðist fyrir um lífíð undir yfírborði sjávar en þau eru eigendur og áhöfn rannsóknarkafbátsins JAGO, sem gerir vísindamönnum kleift að gera rannsóknir á allt að 400 metra dýpi. ála í Sargassohafi eða „Þanghaf- inu", og leit að lifandi steingervingi. Getiðþið sagt mér afþví? „Þetta er mjög gömul fisktegund þróunarlega séð. Hún kallast coelacanth, latimeria chalumnae," segir Karen. „Þetta er risaeðla sjáv- arins," segir Jurgen. „Það er eins og maður væri að ganga um í skógi og fyndi allt í einu útdautt dýr. Þessi fiskur fannst 1938 en þá héldu menn að hann væri útdauður ásamt risaeðlunum. Fiskurinn var fram að þessu aðeins þekktur sem stein- gervingur og menn héldu að hann hefði dáið út fyrir 60 miHjónum ára því það höfðu ekki fundist nein merki um hann frá þeim tíma. Síðan finna þeir allt í einu eintak, lifandi „steingerving," fyrir tilviljun undan ströndum S-Afríku. Þaðan í frá hef- ur vísindamenn langað að vita meira um þennan fisk og við komumst að því að hann lifir í hóp- um við Comore- og Anjouan-eyjar í vestanverðu Indlandshafi." - Þið höfðuð sem sagt upp á hon- um? „Já. Fi8kurinn lifir á 200 metra dýpi, sem er of djúpt fyrir kafara, og síðan 1987 höfum við farið nokkrum sinnum og rannsakað hegðun og vistfræði tegundarinn- ar." Karen og Jtirgen tókst fyrstum manna að skoða coelacanth í nátt- úrulegu umhverfi sínu 1987 og síðan þá hafa þau reynt að rannsaka hvers vegna þessari forsögulegu fisktegund tókst að lifa af óbreyttri. Rannsóknir á stofnstærð hafa leitt í ljós að stofninn telji færri en 500 fiska og því er mjög mikilvægt að gripið sé til verndunaraðgerða. Hjónin kvikmynda leiðangrana sem þau fara í. Karen varð fyrir svörum þegar blaðamaður spurði hvort þau fullgerðu síðan heimildar- myndir úr þeim upptökum. „Já, stundum, það fer eftir ýmsu. Það var gerð heimildarmynd úr upptök- unum úr leiðangrinum 1988, um ís- land og neðansjávarhverina." Frá Islandi til Noregs - Héðan farið þið og JAGO með Poseidon til Noregs. Hvaða verk- efni bíður ykkar þar? „Við munum rannsaka djúpsjáv- arkóralrif, mynduð úr kóraltegund sem finnst um allt norðurhvel jarð- RANNSOKNARKAFBATURINN JAGO ásamt eigendum og stjórnendum hans, Jiirgen Schauer og Karen Hissmann. Á grindinni framan á bátnum má sjá kastara og leifturljós og hægra megin við neðri kúpulinn sést armurinn sem er notaður til sýnatöku. Ef grannt er skoðað sjást tveir litlir „kassar" á grind- inni, hvor sínum megin við miðjukastarann. Þetta eru mæli- tæki sem nota leysigeisla sem viðmið. Nákvæmlega 50 cm eru á milli geislanna og það er sama hversu langt þeim er varpað, lengdin á milli þeirra er alltaf sú sama. Með því að nota geislana sem viðmið má nokkurn veginn sjá hver stærð f iska og annarra fyrirbæra er. ar. Hún finnst við Noreg, í norsku fjörðunum, írlandshafi og við Kanaríeyjar. Kórallinn myndar gríðarstór rif, allt að 20-30 metra há á 200-350 metra dýpi við Noreg. Vistkerfi þeirra er mjög sérstakt, vaxtarhraði þeirra er geysilega mikill og það er einstakt fyrir djúp- sjávarkóral en kalt vatnið er afar næringarríkt þannig að það gerir honum kleift að vaxa hratt. Rifin eru mjög falleg, með ýmsum dýra- tegundum, alls kyns fiskar lifa við rifin sem og önnur dýr." Þar með fannst blaðamanni tími til kominn að binda endahnútinn á viðtalið þar sem hjónin vildu ná að kveðja alla áhöfn Poseidon áður en hún færi heim til Þýskalands. Ný áhöfn var síðan væntanleg fyrir Noregsferðina þar sem JAGO myndi voka yfir fjölskrúðugu lífríki kóralrifjanna í djúpri kyrrð Atlants- hafsins. I jflaa
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.