Morgunblaðið - 28.08.1999, Blaðsíða 46

Morgunblaðið - 28.08.1999, Blaðsíða 46
46 LAUGARDAGUR 28. ÁGÚST 1999 MORGUNBLAÐIÐ UMRÆÐAN ISLEIVSKT MAL Umsjónarmaður Gísli Jónsson 1.020. þáttur ENGUM þarf að segja að Jón Helgason skáld og prófessor væri einn mesti lærdómsmaður og orðsnillingur okkar tíma. Hann kunni þá erfiðu list að skrifa fræðirit svo vel, að maður les þau ekki síður til skemmtun- ar sér en fróðleiks. Hann var af- skaplega skýr í framsetningu og fágætur að orðauðgi og samsetn- ingarlist (compositio). Hann var afar harðsnúinn rannsakandi, og þykir hart um höggva, ef hann gekk frá máli óskýrðu. En jafn- vel hann skrifaði þetta: „Það er hætt við að seint finn- ist nein ótvíræð skýring á því hversvegna íslendingar urðu bókmenntaþjóð á 12tu öld og þó enn fremur á 13du. Menn hafa nefnt ýmsar ástæður, en þær hrökkva skammt, bak við þær allar verður eftir eitthvað óskýrilegt og leyndardóms- fullt." (Leturbr. hér.) Tómas Ingi Olrich alþingis- maður ræddi fyrir skömmu í út- varp meðal annars um fornbók- menntir okkar og sagði þá eitt- hvað á þá leið, að því meir og oftar sem hann læsi þær, þeim mun meiri undrun og aðdáun vektu þær hjá sér. Þær bæru vott um mjög þroskaða menn- ingu og einstaklega þjálfaðan skýrleik í framsetningu. Ætti það ekki síst við um lagatexta og eddukvæði. Umsjónarmaður hefur oft hugsað svipað. En hann hefur gefist upp við skýringar, því að á bak við íslenskar fornbókmennt- ir er „eitthvað óskýrilegt og leyndardómsfullt". Ungurvarekforðum, fórekeinnsaman, þávarðekvillurvega. Auðigur þóttumk er ek annan fann. Maður er manns gaman. (Hávamál47.) • Bréf Haralds Sigurðssonar. II. kafli. 4. Tvítekning. Verslunin Kjörval. Þarna eru tvær sagnir sömu merkingar, kjósa og velja. í útv. 29/5 1999:.....að flytja fólk og farþega". Er fólk ekki farþeg- ar? í útv. (?).....Menn brenndust á Þingvelli af eldi". Er öruggara að taka fram að eldur hafi eitt- hvað verið með í spilinu (brunan- um)? 5. Hvimleið innskotsorð í ræðu og riti. Sko - sem sagt - altso - hérna - jammmm - eeeh - oguuh - og þulirnir bæta við og dæma fréttirnar sem þeir lásu: gott mál það - þá veit mað- ur það - nú, það er bara svona - að sjálfsögðu. 6. Ofhotkun orða og tískuorð. Fólkið í landinu. Er nauðsynlegt að taka það sífellt fram að það sé í landinu. Er einhver slatti þjóð- arinnar á pramma úti fyrir ströndinni? Betra yæri bara: landsmenn, þjóðin, íslendingar, fólk, o.s.frv. Óþarft væri að tönnlast á Reykvfkingar í Reykjavfk eða ísfirðingar vestra. Hvað ertu búinn að vera að gera? veður nú hressilega uppi. Svo virðist sem allt liðið sé búið að vera. Kennim. eru gera - gerði - gert. Styttra og eðli- legra væri bara: Hvað hefurðu gert í dag? eða hvað hefurðu haft fyrir stafni í dag? Karakter er mjög „flott" tískuorð. Handboltaliðið sýndi mikinn karakter. Óþarft er að sletta þessu útlenda orði. Nægj- anlegt væri t.d.: „... sýndi mikla seiglu... sýndi mikinn viljastyrk. Arkitekt þykir lfka skrautlegt orð. í útv. 9/8 1994: „... einn helsti arkitekt fiskveiðistefnunn- ar"... væri ekki fj. nóg að segja: ... upphafsmaður, brautryðjandi eða frumkvöðull. í sjónv. 8/7 1994 um Arafat: „... einn af helstu arkitektum hryðjuverka í heiminum" (teiknaði hann ill- virkin fyrstur manna?) I útv. 9/7 1994 (Þátturinn helgi í héraði) „... kannski er hann bara arki- tekt að þessari bók". Þetta geng- ur nú alltof langt. Auðvitað átti að nota hér: Höfundur. Hvar er nú málfarsráðunautur útv. og sjónv.? Að viðra skoðanir sínar þykir víst gott mál. Dettur þér, les- andi góður, ekki í hug blaktandi þvottur á snúru? Nóg væri: að tjá skoð. sínar eða láta í ljósi og láta bara þvottinn eiga sig. Tískuorð er líka: Þungavigtar- menn (úr boxinu). En betra væri bara ráðamenn, valda- menn, forystumenn o.s.frv. og sleppa bara öllu sambandi við slagsmálin. Tíðni er enn einn málfarsdraugurinn. í Mbl. 4/9 1988 stóð, um strætisvagna Rvíkur: .....aukin tíðni ferða á vetraráætlun". Hér væri bæði styttra og eðlilegra: „... vetrar- ferðum fjölgað". Svo einfalt er það nú. Læknar virðast líka vera mjög hrifnir af tíðni (frequency) sbr. margar yfirlits- greinar þeirra (statistic). 7. Röng merking orða. Sjónv. 30. des. 1996: „... notkun flugelda í hámæli" ... Hér er að sjálfsögðu átt við notkun í hámarki. Þegar ferðamálafrömuðir tala um að seija ísland, er auðvitað meining þeirra að selja íslandsferðir, eða auglýsa ísland. Návígi er oft notað ranglega í stað nálægð. Mbl. 29/6 1991 (Ferðabl.) I návígi við Mýrdals- jökul. Ha? Fóru menn alvopnað- ir á jökulinn? Hér er að sjálf- sögðu verið að ræða um nálægð við jökulinn. Að eyða og eyðslusemi er víst í hugum okkar flestra að: sóa að óþörfu. Auglýsingin: „að eyða í sparnað" er því vafasöm eða jafnvel andstæð merkingu orð- anna. Væri ekki skárra að: „... leggja í sparnað - spara - verja í sparnað" o.s.frv. • í Biblíunni, útg. 1908 og nokkrum síðari prentunum, stendur í Hebreabréfinu (10,39): „En vér erum ekki undanskots- menn til glötunar, heldur menn trúarinnar til sáluhjálpar." Eg hef verið spurður um orðið und- anskotsmaður, en ekki orðið vel ágengt að finna það. Væri því þakklátur, ef einhver sendi mér dæmi um það annars staðar frá. Þess má geta að samsvarandi texti er í Guðbrandsbibhu: „En vér erum ekki af þeim sem sig í hlé draga og fyrirdæmdir verða, heldur þeim sem trúa og sálunni bjarga." Bernharð Haraldsson skóla- meistari kenndi mér nýtt orð: svefnskalli. Það fyrirbæri mynd- ast, ef menn liggja lengi á hnakkann og hárið klýfst um hvirfilinn, þannig að minnir á raunverulegan skalla. Kannást menn við þetta? • Vilfríður vestan kvað: Sagði meykerling Kristín í Hól: „Ég tók karlfugla ekki í mitt ból. Hjörleifur greyið lét þó hart að mér vegið og hljómsveitin Síðan skein sól." Auk þess fær Björn Friðrik Brynjólfsson stig fyrir að leið- rétta snarlega í fréttalestri „tvær vikur" í hálfan mánuð. Sjávarútvegur og símenntun TIMINN stendur ekki í stað. Þvert á móti virðast hann æða áfram og þrátt fyrir eðlislæga íhaldsemi fólks vaða yfir okkur breytingar af öllu tagi. Heimurinn breytist sí- fellt hraðar og það þarf að leggja meira og meira á sig til þess að fylgjast með þeim breytingum sem skipta máli og aðlaga sig þeim. Fólk þarf með skipulegri hætti en áð- ur að endurhæfa sig til þess að sinna störfum sínum með fullnægj- andi hætti og tækniframfarir geta jafnvel leítt til þess að fólk þarf að þjálfa sig til nýrra starfa hvort heldur er hjá sama vinnuveitanda eða öðrum. Hugtökin símenntun og endur- menntun ná formlega yfir aðlögun að nýjum aðstæðum. Þar getur ver- ið um að ræða stutt námskeið eða lengra nám. Símenntun og endur- menntun skipa eins og ljóst má vera af framansögðu æ mikilvæg- ara hlutverki í samfélaginu. Ætla má að sú þróun haldi áfram. Fækkun starfa í sjávarútvegi íslenskur sjávarútvegur er í þeirri stöðú að vera í senn helsti grundvöllur atvinnusköpunar víða um land og máttarstoð þeirra byggða sem hann starfar í. Helstu sérfræðingar um þróun sjávarút- vegs hafa bent á að starfsfólki í greininni muni fækka umtalsvert á næstu árum. Gera má ráð fyrir að fieiri atvinnugreinar standi í sam- bærilegum sporum. Tæknilegar framfarir valda því að tól og tæki leysa mannshöndina af hólmi með þeim árangri að framleiðslukostn- aður lækkar og afurðin stenst betur samkeppni á mörkuðum. Oft eru það einhæf störf, og að margra mati leiðigjörn, sem þannig eru tæknivædd og því minni eftirsjá í þeim en ella. Tæknivæðing leiðir því talsvert gott af sér. Á hinn bóg- inn verða færri verkefni fyrir starfsfólk í þeim framleiðsluferli, sem tæknivæddur er, sem vita- skuld skapar óvissu og vanda. Um þetta gildir eins og oft að lausn eins vandamáls kallar á annað. Fækkun atvinnutækifæra í sjáv- arútvegi er samfélagslegt vanda- mál. Mikilvægi sjávarútvegsins hvað varðar byggð og atvinnu er þess eðlis að við þeirri þróun sem rakin hefur verið þarf að bregðast. Á hinn bóginn hefur sjávarútvegur- inn ekki möguleika á að standa ut- an við tækniframfarirnar. Ef ís- lenskur sjávarútvegur nýtir ekki tækifæri til framleiðniaukningar, sem felast í tækniframförum, mun hann ekki standa sig í alþjóðlegri samkeppni. Afieiðingar af slíku kæmu fram í lakari lífskjörum og enn meira atvinnuleysi en ella. Eins og oft áður felast möguleikarnir fremur í að takast á við vandann en að forðast hann. Mannauðurinn Það er oft sagt að ein af auðlind- um íslands sé mannauðurinn eða sá Pétur Bjarnason auður sem felst í vel menntuðu og þjálfuðu fólki. Það má deila um hve vel við íslendingar höfum hlúð að þessum auði. Það er þó víst að íslenskur sjávarútveg- ur hefur í miklum mæli reitt sig á mannauðinn. Gífurleg- ar framfarir og breyt- ingar til batnaðar hafa stöðugt orðið á sjósókn og fiskvinnslu og sér- staklega á síðustu ör- fáum árum. Kröfur um meiri afköst, meira hreinlæti, meira vöru- úrval, betri nýtingu o.fl hafa lagt ómæld verkefni á herðar allra sem innan greinarinn- ar starfa og það próf hefur starfs; fólk íslensks sjávarútvegs staðist. I því fólki býr kraftur sem virkja má tD margra hluta. Þegar spurt er hvernig eigi að standa að því - og sú spurning verður auðvitað afar mikilvæg þeg- ar ljóst er að fólki í greininni muni fækka - verður frekar fátt um svör. Atvinnumál og glíman við atvinnu- leysi er málaflokkur sem almennt er erfiður viðureignar og atvinnu- mál á landsbyggðinni, þar sem at- Mennt Símenntun og endur- menntun, segir Pétur Bjarnason, skipa æ mikilvægara hlutverki í samfélaginu. vinna er einhæf fyrir, eru hugsan- lega enn erfiðari að leysa. Það er þó ljóst að þau verkefni sem koma í stað glataðra starfa í sjávarútvegi þurfa að vera þess eðlis að þau út- heimti vel þjálfað starfsfólk, sem í Ijósi hæfni sinnar stenst alla sam- keppni. Það er ekki vænlegt til ár- angurs að ætla að vinna verk sem auðveldlega verða unnin á lág- launasvæðum jarðar. Alþjóðavæð- ing efnahags- og atvinnulífs veldur því að heimurinn er að verða eitt samkeppnissvæði. Því verður að hafa víðsýni til þess að horfa út fyr- ir „túnið heima" í þessu samhengi. Símenntun nauðsynleg Vel menntað og þjálfað starfsfólk - mannauðurinn margnefndi - sem skapar öðru fremur skilyrði til þess að lífskjör á íslandi eru góð, er lyk- illinn að þeirri lausn sem leita þarf að. Símenntun og endurmenntun eru lykilorð og samstarf atvinnulífs og yfirvalda er nauðsynleg for- senda þess að bregðast við þeim vanda sem í augsýn er. Starf á þessum vettvangi þarf að efla. Dag- ur símenntunar 28. ágúst er ágætt tilefni til þess að minna á það vax- andi hlutverk sem símenntun og endurmenntun hafa í nútímasamfé- lagi, fyrir þá sem verja vilja kjör sín og sinna. Höfundur er¦ framkvæmdastjóri Fiskifélags Isiands. Salur 32.015 kr. stgr. Gullfallegir stólar ágóðuverði [g- Dolphine 23.655 kr. stgr. húsgögn Ármúla 44 sími 553 2035 Byggingaplatan WDC8®(£* sem allir hafa beðið eftir ViRQCbyggingaplatan er fyrir veggi, loft og gólf VIROObyggingaplatan er eldþolin, vatnsþolin, höggþolin, frostþolin og hljóðeinangrandi VlRQCbyggingaplötuna er hægt að nota úti sem inni VIRQC byggingaplatan er umhverfisvæn VIKOCbyggingaplatan er platan sem verkfræðingurinn getur fyrirskrífað blint. LeitiðJrekari upplýsinga Þ.I>ORGRÍMSSON & CO ÁRMÚU29 S: 553 8640 & 568 6100
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.