Morgunblaðið - 06.05.2000, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 06.05.2000, Blaðsíða 36
36 LAUGARDAGUR 6. MAÍ 2000 MORGUNBLAÐIÐ Vísindavef ur Háskóla íslands Af reikistjörnum, trúar- brögðum og súru regni VISINDI A UNDANFORNUM vikum hafa lesendur Vísindavefjarins fræöst um margvíslegustu fyrirbæri. Þar á meðal má nefna stöðvun öldrun- ar, íslenskt vatn, rafsegulbylgjur frá farsímum og öðrum raftækjum, blóðflokka, sykursýki, skrifræði, hreinlæti í geimferðum, saltmagn í tárum, mal katta, líkindl í hlutkestl, sýn milli íslands og Grænlands, súrar appelsínur, x í núllta veldi, tímasetningu páska, heiti föstu- dagsins langa, prósent, mýbit, ferðalög yfir Ijóshraða, kjarnorku- sprengjur, þar á meðal nifteindasprengjur, kynlitninga, hálfspegla, bláma himinsins, samstöðu reikistjarna 5. maí, samkomudag Al- þingis kringum árið 1000, halastjörnur og frumtölur. Er þó ekki nærri allt talið. En sjón er sögu ríkari; veffangið er http://visinda- vefur.h1.ls/ Er eða hefur verið líf á reikistjörnunni Mars? SVAR: Hugmyndir manna og kenningar um líf á Mars hafa tekið sífelldum breytingum með aukinni þekkingu á hnettinum. I upphafi 20. aldar var ákaft rætt um kenningar Percivals Lowells, sem skoðaði Mars í sjón- auka um árabil og taldi sig hafa greint viðamikið net skurða á yfir- borði hnattarins. Ályktaði hann að vitsmunaverur hefðu grafið skurðina sem þjónuðu þeim tilgangi að flytja bræðsluvatn frá heimskautajöklun- um til uppþornaðra svæða nær mið- baug. Um 1910 komu fram vandaðri kort af yfirborði Mars og var þessari kenningu þá hafnað af þorra vísinda- manna, en lengi eimdi eftir af henni í margs konar skáldskap. Fram yfir 1960 ræddu menn möguleika á að gróður gæti þrifist á Mars, því að ýmsir athugendur höfðu veitt athygli litarbreytingum sem virtust færast yfir hluta hnatt- arins að sumarlagi. Sumum sýndist jafnvel svæði þessi taka á sig græn- an lit, en síðan kom í ljós að sáralítið súrefni er í andrúmslofti hnattarins (minna en 0,1%). Þótti þá víst að þetta gætu ekki verið grænar plönt- ur. Og um 1965 var ljóst orðið að lit- arbreytingarnar stöfuðu af miklum stormum sem þyrluðu upp ryki af yfirborði. Rykið var um tíma á sveimi í andrúmsloftinu en féll síðan á yfirborðið á ný og breytti lit þeirra svæða sem það settist á. vvww.opinnhaskoli2000.hi.is Árið 1976 lentu tvö könnunarför. Viking 1 og 2, á yfirborði Mars og gerðu þar jarð- vegskönnun. Með tækja- búnaði um borð var gerð leit að ummerkjum um frum stætt líf og gáfu fyrstu til- raunir óvæntar niður- stöður. Bætt var næringarefnum í jarðvegssýni og virt- ist þá eiga sér stað upptaka, sem skýra mætti með tilvist örvera. Nánari rannsókn leiddi þó í ljós að í jarð- veginum voru engar lífrænar sameindir, auk þess sem talið var að ólífræn efnahvörf gætu skýrt niðurstöður tilraunanna. Flestir vís- indamannanna, sem að rannsóknum þessum komu, drógu því að lokum þá ályktun að lífverur gætu ekki þrifist í jarðvegi á Mars um þessar mundir. Árið 1983 var rannsakaður loft- steinn sem fundist hafði á jaðri Suð- urskautsjökulsins. Náð var sýnum af lofttegundum sem lokast höfðu inni í bólum í stein- inum og kom þá í ljós að hlutföll neons, argons, krypt- ons og xenons, auk tiltekinna samsætuhlutfalla bessara loft- ' tegunda, voru samskonar og Viking-lendingarförin höfðu greint í andrúmslofti Mars nokkrum árum fyrr. Þetta var talin örugg sönnun þess að steinninn væri ættaður frá Mars og hafa nú alls fundist 12 loftsteinar af þessu tagi áyfirborði jarðar. Þar með opnaðist leið til könnunar á sýn- um frá yfirborði nágrannahnattar- ins, án þess að senda þyrfti þangað geimför. Einn þessara Marssteina fannst árið 1984 á Suðurskautsjöklinum og hefur vakið sérstaka athygli fyrir það að leiddar hafa verið líkur að því að í honum séu ummerki um líf á Mars fyrir nokkrum milljörðum ára. Er fjallað nánar um þetta mál í öðru svari sama höfundar á Vísindavefn- um. Þar kemur meðal annars fram að rökin fyrir ummerkjum um líf í steininum eru hvorki óyggjandi né óumdeild. En þó að þarna skorti nokkuð á vissu er hitt víst að sjálf spurningin um líf á Mars fyrr eða síðar hefur fengið byr undir báða vængi við þessar uppgötvanir. Hún er nú rædd af áhuga og alvöru á ný. Lífvænlegt er að vísu ekki á hnettinum um þess- ar mundir því að meðalhiti á yfir- borði hans er um -58°C, sáralítið súr- efni er í andrúmslofti og geimgeislar og útfjólublátt ljós eiga greiða leið að yfirborði. Og ekkert vatn er í fljótandi formi á yfirborðinu. Stöðu- vötn gætu þó verið undir heims- skautajöklum hnattarins og hugsan- legt er að jarðhiti bræði klaka í jarðvegi og þar með eru komin skil- yrði þess að frumstæðar lífverur gætu þrifist. En einkum horfa menn til þess tímabils snemma í sögu hnattarins, er vatn var á yfirborði og and- rúmsloft þykkara en nú er. Þá ættu lífsskilyrði að hafa verið betri og er leitin að steingerðum leifum lífvera, sem þá kynnu að hafa þróast á Mars, einn aðalhvatinn að hinni rækilegu könnun hnattarins sem fyrirhuguð er á næstu áratugum. Þorsteinn Þorsteinsson jarðeðlisfræðingur, Raunvísinda- stofnun Háskólans. Hverjir ástunda vúdú og hvaða hlutir eru notaðir við trúarathafnir? SVAR: Vúdú (voodoo, vodou, voudou) er algengasta heitið á trúarbrögðum sem mikill meirihluti íbúa á Haiti að- hyllist að einhverju marki. Hlutfallið í stríðum draumi Draumstafir Kristjáns Frímanns ÞEGAR öld Vatnsberans hóf að teygja anga sína inn í líf okkar um og upp úr miðri síðustu öld með uppreisnum gegn ríkjandi kerf- um, upprætingu hafta og hverju því sem hélt frjálsri hugsun fang- inni komu fram listamenn sem túlkuðu þessar breytingar og breyttu heiminum með gerðum sínum. Söngleikurinn Hárið frá 1968 var eitt þeirra listrænu verka sem skildi eftir sig djúp spor í vitund manna um nýja tíma, þar var fyrrnefnt frelsi lofsungið og vitnað til aldarinnar sem nú er runnin upp. Titillag verksins ,Aquarius" fjallaði um komandi tíma og breytingar á hugarfari sem afstaða plánetanna myndi efla á ákveðnum tímapunkti: „When the moon is in the seventh house and Jupiter aligns with Marz, then peaee will guide the planets and love will still the stars. This is the dawning of the age of Aquarius." Þessi tímapunktur var i gær, 5. maí, þegar pláneturnar fimm; Merkúr, Venus, Mars, Júpíter og Satúruns röðuðu sér í beina línu við tungl, jörð og sól svo úr varð einskonar risastór geislasproti sem myndaði segulmagnað tog milli plánetanna og margfaldaði geislaflóð þeirra sem þaut af mikl- um móð í gegnum myrkvana sem mynduðust milli. stjarnanna og magnaði kraft þeirra. Ahrifin af þessum huldu kröftum urðu sýni- íeg í auknu stórstreymi sjávar- falla og kannski fundu sumir sig jarðbundnari en fyrr. En það eru hin duldu áhrif sem eru hvað merkilegust því samkvæmt útlist- unum fræðimanna munu þau efla hug mannsins margfallt og kalla fram nýja gerð hugsunar þar sem hugtakið friður og ást fær nýja og göfuga merkingu. Skilningur mannsins á sjálfum sér, umhverfi sínu, Guði og tilveru allri skerpist verulega og nýtt ljós kviknar í vit- undinni. Hin bjarta framtíð, sem var svo óralangt í burtu með sín fögru fyrirheit, er því mætt á staðinn og nú er að sjá hvað setur. Ef þú vilt kynna þér nánar hvað gerðist getur þú slegið inn slóðina http://www.inward.com á Netinu og kannað málið en mig langar að biðja þig og alla aðra lesendur pistilsins að senda Draumstöfum drauma síðustu nætur og nátta til frekari glöggvunar. Draumur „Stínu" Gætirðu ráðið fyrir mig draum sem ég hef reglulega? Hann snýst um æskuheimili mömmu sem var bóndabær en er nú í eyði. Þessi staður er niðri við sjó, einbýli, fjós og hlaða. Ég hef alltaf verið heill- uð af þessum stað og komið þang- að nokkrum sinnum og myndi vilja gera upp húsið fyrir sumar- bústað. En alltaf dreymir mig þennan stað. Stundum eru önnur hús þarna, stundum er einhver samkoma þarna, margt fólk. Eitt sinn lágu tveir bátar við akkeri. Nú síðast var komin sjóeldiskví þarna í óleyfi, tölva var í húsinu með e-mail til mín, en þar áður var skilinn eftir símsvari. Merkilegast þótti mér þegar mig dreymdi að þarna stæði kirkja og þegar ég sagði frá draumnum kom það upp úr dúrnum að þarna á sama stað og draumakirkjan var staðsett hafði verið bænahús reist um 1530 sem lítið er vitað um síðan. Einnig í þeim draumi ætlaði ég að labba afleggjarann upp að hliði við þjóð- veginn sem er um klukkustundar langur gangur en þá mæta frænd- ur mínir mér á hestbaki og láta mig fá hestana tvo, ljósan og dökkan, sem svo taka á stökk alla leið upp að hliði, þar fer ég af baki (var á þeim ljósa) og hestarnir fara að fá sér hey á bás. Ráðning Nú er mikið rætt um gen og erfðafræði sem lausn á erfiðum þrautum mannsins svo sem sjúk- dómum, elli og hrörnun enda sé þar lyklana að finna að þeim og fleiri leyndardómum. Draumarnir hafa líka sinn litningabanka og lykla sem ljúka upp huldum dyr- um, ein þeirra er hurðin að gát- unni um líf eftir þetta og að fyrri lífum. I draumi þínum er lykill að sjálfri þér og þeirri staðreynd að þú hafir átt líf fyrrum í tengslum (miðaldakirkjan) við þann stað sem draumurinn snýst um. Bönd staðarins við þig virðast óvenju sterk (tölvan, e-mail og símsvar- inn) og það er eins og hann kalli á þig að taka sig að sér áður en hon- um verði breytt í eitthvað (sjókví- in) sem má ekki verða. Þá benda draumarnir á að þú sért næm persóna og eigir auðvelt með að setja þig í spor annarra og skynja líf þeirra og tilfinningar en það mun koma þér vel í því sem þú ert nú að leggja út í. Frásögn þín bendir til að í þessum sama draumi (en ólíkum eftir nóttum) farir þú sálförum um tímann, til- veru staðarins og húsinu við hafið. •Þcir lesendur sem vij/a fá drauma m'h;i birta ográðna sendiþá með l'ulhi nafni, fæðingardegi og ári ásamt heimil- isfangi og dulnefni til birtingar til: Draumstafir Morgunblaðið Kringlunni 1 103 Reykjavík eða á heimasfðu Draumalandsins http://www.dreamland.is
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.