Þjóðólfur - 18.06.1880, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 18.06.1880, Blaðsíða 1
>in ' Kostar 3kr. (erlendis 4kr.), ef o&- 0,1 • borgast fyrir lok ágústmán. Reykjavik, 18. júdí 1880. Sé borgaðað haustinu kostar árg. gy hlnft 3kr. 25a., en 4kr. eptir árslok. »•• "'<*"• Styrktarsjóðnr handa vioniistnlkiim. Einhver hin síðustu neyðarúrræði í munni og meðvitund kvenna sem karla er hið gamla: «að fara á hreppinn», »aö komast á sveitina». Orsakir þess kvíðboga og hryllings, seirj þau forlög fylla menn, eru sumpart innrættar frá eldri tímum, þegar kjör «sveitarlima» voru venjulega miklu verri en þau nú eru, en sumpart og mest kvíða menn þessu hlutskipti sökum sjálfs- og sómatilfinningarinnar. Engum manni með fullri rænu er Ijúft að leggja árar í bát, gefast upp og ofur- selja öðrum framtíð sína og forsorgun, og flestir finna á sér eða skilja ósjálfrátt, að það er satt, sem gamli Hómer sagði fyrir 30 öldum : «Sá sem einu sinni er orðinn þý eða þræll, verður aldrei hálfur maður upp frá því». |>etta sannar sig sjálft enn í dag. Mun betur er nú að vísu farið með þurfa- menn en á þeirri «góðu gömlu tíð», þótt miklu sé enn í sannleika ábótavant, og það er viðvíkjandi kjörura munaðar- leysingja hér á landi, sem sérstaklega væri þörf að rita margt og mikið í blöð vor, alþýðu og sveitarstjórum til upplýsingar. J>ótt víða sé nú vel farið með þess konar fdlk, einkum börn, þá lifir andinn enn hinn sami; í hugsunarhætti manna mun of víða enn töluvert eptir af mnlshættinum gamla: «flest er fátœkum fullgott». Hitt er máske síður að lá, þótt dugnað- arfólki og sveitarstjórum sé enn sem fyrri kalt í geði til full- orðinna sveitarlima, einkum þeirra, sem virðast geta eða mátt hafa getað neytt betur krapta sinna og kappsmuna sjálfum sér til uppeldis. £>að hefir opt verið tekið fram, að óvíða erlendis, ef nokkursstaðar, séu sveitaþyngsli að tiltölu jafn- mikil sem víðast hvar hér á landi, og því miður mun það satt vera. Hverjar eru nú orsakir þess? Menn svara þessu margvíslega, en að voru áliti meira og minna í þoku: Menn segja: pessu veldur fátæktin, þessu veldur stjórnleysi sveitar- manna, þessu veldur misskilin mildi og miskunnsemi, þessu veldur lagaleysi, offrelsi, óhóf, leti, svall, hirðuleysi, þessu veld- ur það, að menn reka ekki í tíma af höndum sér tortryggi- legt fólk, heldur ala það í sveitunum þangað til það er orðið sveitarinnar handbendi, menn Ieyfa öreigum að giptast, að taka jarðir, að niða þær niður, liggja upp á öðrum, venja sig og sína á ómennsku, o. s. frv. Aðalorsökin — segja enn nokkrir — er sú, að menn hafa ekki í hverju kristnu félagi «hlöðugarða» eða vinnu-betrunarhús, sem keyra mætti í allt það fölk, sem getur eitthvað unnið en liggur á liði sínu. pessi svör öll og fleiri munu ílestum alkunn; en vér segjum, að þetta sé að svara í þoku. Vér eigum harðla margt ólært viðvíkjandi þurfamannamálum, þau eru og eitthvert hið raesta vandaefni mannfélagsins, og það er segin saga, að fátt eða ekkert sýnir betur, hve langt eða skamt ein þjóð sé komin á framfaraleið sannrar mentunar og mannfrelsis — og kristin- ddms, en meðferð hennar á aumingjum sínum. Nú á dögum er það ekki nóg kristileg kærleiksskylda, að hjálpa þeim, sem hefír hrasað, heldur hitt að varðveita menn frá að geta hras- að meðal ræningjanna; uú á dögum heimtar bæði þekking, mannúð og hinir auknu félagskraptar að menn leyti orsak- anna; að ósi skal á sterama, ekki þar sem ár renna saman eða falla í sjó" fram, heldur við upptök þeirra. Hvað veldur því, að hér á landi eru svo mikil sveitaþyngsli ? Óneitanlega valda því meira og minna sumar af áðurnefridum orsökum. En það má æra óstöðugan að sanna eða hrekja þær allar. í>ar sem t. a. m. menn tala um offrelsi fátæklinga, má alveg eins tala um ófrelsi þeirra; þeir eru opt og einatt reknir frá betra bjargræðisplássi í lakara, og rétti þeirra hallað af sér- drægni eða skammsýni sveitarstjóra; aðrir fara á hreppinn sökum félagsleysis sveitunga þeirra, o. s. frv. f>að sem gjörir að fleiri fátæklingar fara á hreppinn hjá oss en víðast ann- arstaðar í velmentuðum löndum, er að vorri hyggju alls ekki það, að vér hófum fátækralög og fátækrastjórn að því skapi ófullkomnari en aðrar þjóðir, ekki mun það heldur svo mjög að kenna of mikilli mildi, mannúð og miskunnsemi (af þess konar dygðum stendur enginn stórháski), né heldur veldur því yfir höfuð að tala svall og eyðslusemi; þessum mismun veldur að vorri hyggju mest vor mikla vöntun þeirra hjálpar- meðala, sem í öðrum löndum fyrirbyggja félagsþyngsli fá- tækra manna. Oss vantar alla mögulega styrktarsjóði. I óðrum löndum eru verkalaun og kaupgjald vinnufólks víða engu hærra, og sumstaðar lægra en hér, en fullyrða má, að einhleypir menn, að minnsta kosti, eiga þar miklu hægra með að græða fé en hér, ef fólk er sparneytið; þar eru hvervetna til sparisjóðir og stofnanir, sem varðveita og ávaxta hvern eyri, sem menn eiga afgangs. Með því móti margfaldast öll efni, sem ekki er sóað, þannig t. a. m., að setji ungur maður hálf árslaun eins verkamanns á rentu, verður úr þeim töluvert fe í elli hans, ef ekki er af því tekið fyrri. pá eru og erlendis hvervetna lífrentusjóðir og ábirgðarsjóðir, sem hverjum manni fullvinnandi er innan handar að tryggja elli sína með eða framfæri ef heilsan bilar, einkum ef menn eru ókvongaðir. J»á eru og til aðrar stofnanir, framfærsluhús (asyl, stípendíöt) þar sem uppgefið fólk einatt fær vist eða styrk af, stundum ó- keypis, stundum með léttum kjörum, eptir því sem slíkum stofnunum er varið. Á Englandi og í Ameriku eiga verka- menn og hinar fátækari stéttir enn fremur ýms önnur styrkt- aríélög, sem öll miða til þess, að frelsa menn frá fullkominni örbirgð eða því, að falla almenningi til þyngsla, og mörg atvinna er til eilendis, sem bæði ungir og gamlir aumingjar nota og hjálpast við meira og minna. Fyrir þessi og rleiri hjálparmeðul fyrirbyggja menn sveitarþyngsli erlendis, en alít þess konar vantar hjá oss, og þessi vöntun er það, sem mest fjölgar ómöguni hér á landi og eykur sveitarþyngsli. Vaxandi eyðsla og nautn kallar hástöfum eptir slíkum stofnunum: þjóðfélagið í heild sinni kallar eptir þjóðbanka, hvert amt, sýsla og hreppur eptir sínum sjóði, hvert félag eptir síuum sparisjóði, já, hver einasti maður kallar eptir sjóði, eptir tryggingu fyrir sig og sína; keppni vex og með henni óvissa fjárins og atvinnunnar og fyrir því ríður meir og meir á, að hver læri að ábirgjast sjálfan sig í tíma og sitt og sinna framfæri. Ærlegum mönnum fellur ætíð þungt að verða öðrum til birði og félaginu er að sama skapi lítið um þurfa- menn, og það er æfinlega raunaleg sjón, að sjá gamalt fólk atvinnulaust og án allrar hjálpar nema sveitarinnar, einkum þó þegar það hefir langa æfi unnið baki brotnu í annara þjónustu. Flestir öreigar af einhleypu fólki hér á landi eru nú kvennmenn eða vinnukonur. J>egar menn t. a. m. koma hingað til höfuðstaðarins til þess að líta hér yfir mannfélagið með mannvinaraugum, þá mun eitt með hinn fyrsta, sem slíkir menn taka eptir vera kvennfölk vort á eijrinni oy vatnsburdar-kvennpjóð vor. Hvaða kynslóð — spyrja þeir — er nú þetta folk? Vér svörum: Kvennfólkið, sem þið sjáið þarna á eyrinni með kolin, saltfiskinn og sykurkassana, það er kvennfólk bænda og tómthúsmanna, áburðarkvennfolk kaup- staðarins — allra þarfasta þjóð, sem aldrei gjörir «skrúfur» og ekki upplýkur sínum munni, þdtt það vinni eins og karlar en taki að eins hálf laun við þá —• allra þarfasta fólk, meðan kaupmenn sjá ekki sinn hag við að létta fermingu skipa sinna með meiri kostnaði í fyrstu en til ómetanda hagræðis 65

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.