Þjóðólfur - 15.01.1909, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 15.01.1909, Blaðsíða 1
ÞJÓÐÓLFUR. 61. árg. Reykjavík, föstudaginn 15. janúar 1909. JŒ3. Verkfæravélar ogr smíðatól. Kjöbenhavn. Gl. Kongevej 1D. Erlend tíðindi. Símskeyti til Þjóðólfs, sent frá Kaupm.- höfh í gærkveldi svo látandi: Samningar gerðir milli Tgrk- lands og Austurríkis. Tgrkland fœr Novibasar og 60 miljónir austur- ískra króna fgrir landmissirinn. Friðarhorfur. Þetta eru allmikii tíðindi, að samningar •eru komnir á milli Tyrklands og Austur- ríkis út af innlimun Bosníu og Herze- gowinu 1 Austurríki, og má nú telja sjálf- sagt, að Balkanmálið 1 heild sinni semjist friðsamlega, úr þvf að svona greiðlega tókst að jafna þetta alvarlega misklíðar- efni. En drjúga fúlgu fær Tyrkland fyrir eptirgjönna, sem eðlilegt er, atik Novi- basars. sem Tyrkjum hefur Uklega þótt meira vert um en féð, en Novibasar er bær á Tyrklandi norðvestanverðu, litlu mannfleiri en Reykjavlk, með héraði sam- nefndu umhverfis, er Austurríki hefur að nokkru leyti haft umráð yfir siðan 1879, er aptur stóð 1 sambandi við verndar- yfirráð þeirrayfir Bosnfu og Herzegowinu, því að bærinn Novibasar er einmitt aðal- sambandsliður milli Bosníu og Tyrklands, og þess vegna þýðingarmikill staður, ef til ófriðar kæmi á þeim stóðum. li eptir ié, synir Éir! „Sjá nú hvaft eg er bemaber. brjóstin nakin og fölar kinnai; eldsteypu lýsa hraunin hér hörðum búsifjum æfi minnar. Kóróna mín er kaldur snjór, klömbrur hafísa mitt aðsetur. þrautir mínat í þúsund ár þekkir guð einn og talið getui". Bðlu'Hí'áimar. Ef vér Iftum yfir iandið og berutn það i hugarium saman við ýms önnur lönd, þá finnst oss þessi aldna úthafsdrottn- ing hrópa til vor og biðja um hjálp. Oss finnst hún biðja um: v i I j a, þ r ó 11 og ftímkvænid til þess að hlúa aðmögru °g beru brjóstunum og fölu kinnunum hennar. Það má með sanni segja, að það er margt, sem þjakar gömlu fóstru vorri, ótal eru þær þrautir, sem hún hefur mátt líða, enda ber hún þess merkin. Hún brosir nú ekki við gestum sfnum, eins og hún gerði, þegar Ingólfur Arnarson kom hér fyrst að landi. Sagan segir, að þá hafi land allt verið skógi vavið milli fjalis og fjöru. Það er því ekkert skrum, að slandið var tagurt og frítt« o. s. frv. Marg- ur staðurinn er lfka enn, sera minnir á forna fegurð og töfrar oss með sínum yndisleik. En því miður hefur þessum stöðum fækkað f nokkrum héruðum lands- ins. Þeir hafa eyðilagzt, bæði af van- þekkingu, skeytingarleysi mannanna, og af völdum náttúruaflanna, svo að nú eru blásnar auðnir, sem áður voru laufgrænir skógar. Samt vona eg að allir, sem komnir eru til vits og ára, beri minningu einhverra fagurra staða f huga sfnum. Reyndar býst eg ekki við, að þeir séu allir jafnfagrir, né óllum þyki jafn vænt umj þá. En það gerir engan mun, oss getur þótt jafnvænt um t. d. hólbrekkuna og fffilinn, lyngið og músareyrað, eins og skógarrunnana og berjalautirnar í fjalls- hlíðinni. Vér gerum ef til vill heldur ekki upp á milli blómhvammsins og lækjar- niðsins, litskrúðs fjólunnar og sóleyjunnar, ilmsins af reyrstráunum og skrauti lilj- unnar og baldursbrárinnar; oss þykir lfka vænt um mýrarblettina, starunginn og i fífuna. Allt er þetta æskuvinir, sem vér hófum alizt upp við, og söknum að sjá á bak. Vér elskum þessa staði, af því að við þá eru tengdar ýmsar ylhlýjar endurminn- ingar liðins tfma, og af þvf að við þá bindum vér framtíðarvonir vorar. Vér finnum að vér erum afsprengi landsins, og að vér erum skyldugir að v e rj a það skemmdum og reyna að græða þau sár, sem vér sjáum, og álftum að hægt sé að lækna. Eitt af þeim málum, sem stefnir í þessa átt og hreyft hefur verið nú á slðustu árum, er sandgræðslumálið. Margir halda að ekkert sé hægt að gera, til þess að ráða við þann jötunn (sandinn), sem fer herskildi yfir landið og leggur allt í auðn, svo þar sem áður voru brosandi vellir með blómlegum bændabýlum bú- smala og fuglasöng, er nú ekki eptir nema auðn ein. Grár roksandur, sem er á sffelldri ferð ef nokkur vindblær er, drepur allt líf. Þegar stormar eru, tekur hann jafnvel útsýnið lfka, svo að ekkert sést nema kolsvört sandhrfðin. A þessum stöðum er ekkert, sem minnir á lff, ekkert blóm sést, og varla heyrist nokkur fuglsrödd Norn eyðileggingarinnar hefur sezt hér að völdum og ógnar raeð gap- andi gini nágrannahéruðunum. Allvíða á landi voru raá finna slík hér- uð, sem sandurinn hefur skemmt mikið, þott einna mest kveði að skemmdunum í nokkruni sýslum á Suðurlandi, t. d. Skap:afellssýslunum, Rangárvallasýslu, Ar- nessýslu, Gullbringusýsln og ýmsum fleir- um, bæði íyrir norðan og vestan. Nú spyrja þeir, sern ekki láta það af- skiptalaust: Hvað á að gerar Það er hér mest um vert, eins og ann- arstaðar, þar sem mikils þarf með: al- mennur vilji. Öllum þeim, sem byggja þessi héruð, þar sem sandurinn er, verður að skiljast, hversu mikill vágest- ur hann er landi og lýð. Ólfklegt er líka annað en að þeim, sem jarðir eiga, sé svo sárt um að verja lönd sln fyrir sllkri eyðileggingu, þegar þeim skilst, hve mikið er i húfi. En til að afstýra þess- um voða, verður alþing að taka málið til meðferðar, til þess að greiða þvf götu. Það þarf lög að semja og fé að veita, til þess að eitthvað sé hægt að fram- kvæma. Leggist allir á eitt, landsjóður, hlutaðeigaDdi syslu- og hreppasjóðir og jarðeigendur, þá er von um að fé fáist, enda er mikið undir því komið, og svo hinu, að unnið sé f rétta átt|. Enginn má þó vonast eptir fljótum ávöxtum af vinnu þeirra, sem að sandgræðslunni vinna, þvi að það er verk sem útheimtir þolin- mæði og tfmalengd. En öllum er óhætt að treysta því, að sétt peningar til og unnið 1 rétta átt, þá kemnr árangurinn. Allir sannir föðurlandsvinir! Mttnið eptir að hugsa um, á hvern hátt hægast sé og bezt að verja móðurjörð vora slík- um sketnmdum. Takið saman höndum og hjálpið hver öðrttm til að vernda þá bletti, sem ykkur ef til vill eru kærir, og mikil hætta er búin. Munið að það er hún, sem alið hefur oss upp af fátækt sinni, vanrækt og lltilsvirt; það er hún, sem væntir góðs af sérhverjum syni sfnum, og launar það, sem henni er gott gert, margfalt aptur. Ef allir leggjast á eitt að klæða landið, þá getum vér verið vissir um, að þá ræt- ast orð skáldsins: „Sú kemur tíð, að sárin foldar gróa. sveitirnar fyllast, akrar hylja móa, brauð veitir sonum móðurmoldin frjóa, menningin vex f lundi nýrra skóga". Þótt eg vænti góðs af öllum góðum mönnum með að hlynna að sandgræðslu- málinu, þátreysti eg þó sérstaklega hinum heiðruðu þingmönnum til þess að taka það alvarlega til athugunar. Af ungmennafélögum og öðrum þeim, er setja á merki sitt: »Allt fyrir ísland«, veit eg að óhætt er að vonast eptir öllu hinu bezta. Gunnlaustir Kristmundsson. Nýjar bækur sendar Þjóðólfi. Snmarg-jöf IV. ár. Útgefendur Bjarni Jónsson frá Vogi og Einar Gunnarsson cand. phil. 80 bls. 8vo. Þessi árgangur »Sumargjafarinnar« er allfjölskrúðugur að efni. Hann flytur meðal annars myndir af 9 íslenzkum skáldum: Helga Hálfdanarsyni, (-]- 1894), Steingrími Thorsteinsson, Matthlasi Jochumssyni, Kristjáni Jónssyni (f 1869), Valdimar Briem, Jóni Ólafssyni, Indriða Einarssyni, Gesti Pálssyni (f 1891) og Þorsteini Er- lingssyni. Þar er og kvæði, er nefnist »ísland« eptir Sigurð Jónsson á Arnar- vatni, laglegt og liðlega ort, en jafnast ekki á við kvæði þau, sem áður haía birzt eptir sama hbfund, t. d. »Sveitin mín« og »Herðubreiði, hvorttveggja snilld- arkvæði. — Gnðm. Finnbogason ritar smágrein ttm sumarið, ttm Veturliða og Sumarliða. (iuðmttndur Friðjónsson yrkir um Eyvind í Skeri, fátækan fiskimann dálaglegt kvæði, er minnir mann dálítið á sÞorgeir í Vík«, þótt ólíku sé auðvitað saman að jafna. I þessu bindi eru og kvæði eptir Bjarna frá Vogi, Huldu (frú Unni Benediktsdóttur), Jónas Guðlaugsson og Andrés Björnsson. Um Vestmanna- eyjar ritar Helgi Jónsson grasafræðingur stutta grein, og Hendrik Erlendsson hefur snúið á íslenzku ofurstuttum (frakkneskum) smáleik, er nefnist »Myndabókin«. Guð- jón Baldvinsson stúdent hefur snúið á ís- lenzku kafla (»Um hugrekki«) úr Tanke- bilder« eptir Ellen Key, og Vernharður Þorsteinsson hefur þýtt eina smásögu: »Skáldið« eptir Guy de Maupassant. En merkust i þessum árgangi sSumargjafar- innar« er þó frumsamda sagan: »Gfsli húsmaður« eptir Þorgils gjallanda, ágæt smásaga, þótt stutt sé. — Eins og menn sjá af þessu stutta yfirliti, er elni þessa ár- gangs hið fjölskrúðugasta, og er þó sumt enn ótalið, t. d. sagan um Völund (eptir Sæmundar-eddu) og lag eptir Kr. Krist- jánsson lækni við vfsu Kristjáns skálds: »Yfir kaldan eyðisandc Og er þetta allt ærið til þess, að mörgum ætti að vera forvitni á að sjá ritið. Sigurbjörn Sveinsson: Bernsk- an II. Útgefandi Þórh. Bjarn- arson (prentari) Akureyri. 140 bls. 8vo. Með mynd höf. Safn þetta hefur hina sömu kosti og fyrri hluti þess, er minnzt var á i Þjóðólii í fyrra, frásögnin létt og lipur og við barnanna hæfi, engar óþarfa málaleng- ingar, en atvikunum lýst svo skýrt og skilmerkilega, að hvert meðalgreint barn getur haft full not af bókinni tilsagnar- laust. Þótt sögurnar séu ekki allar jatn- sögulegar, þá vinnst það upp við það, að þær munu flestar eða allar vera sannar sögur af íslenzkum börnum, að eins færð- ar dálftið í stýlinn at safhandanum. Þar eru t. d. sögur úr bernsku séra Matthíasar Jochumssonar, séra Geirs Sæmundssonar, Lárusar Rist sundkennara o. fi. Sagan um þá bræður Jochumssyni, er þeir gerð- ust útilegumenn vestur í Þorskafirði, mun að mestu rituð af séra Matthiasi. Um séra Geir er alllangur pistill, bæði um það, er hann v?r forsöngvari í Laugar- dælakirkju 9 ára gamall, um orlofsför hans að Neistastöðum og harmonikuspil Laugu vinnukonu m. fl. Það er enginn vafi á því, að börnunum geðjast vel að bók þessari, og það skiptir miklu, bæði fyrir safnandann og útgefandann. Ættarfrrafreitnrinu. 150 bls 8vo. Sögu þessari heftir Sigurjón Jónsson í Rvfk snúið á fslenzku úr norsku barna- blaði, og er þýðingin iurðu góð, ogbetri en menn eiga að venjast. Sagan er vel fallin til lesturs handa Itörnum og ung- lingum sérstaklega. Hún er gefin út af hlutafélagi, er nefnist »Vísir«, og segir i eptirmála sögunnar, að félag þetta hafi í hyggju að gefa eitthvað fleira út, efsmá- saga þessi vinnur sér hylli, og vonar fé- lagið aö á því sannist máltækið: »Mjór er mikils vísir*.

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.