Norðanfari


Norðanfari - 24.05.1879, Blaðsíða 1

Norðanfari - 24.05.1879, Blaðsíða 1
18. ár. Akureyri, 24. maí 1879. Nr. 25—26. Fjárliald Mrlma. (Niðurlag). pað er vitaskuld, að einstöku kirkja er svo fátæk, að hún getur ekki með tekjum sínum byggt sig nema ef til vill á 100—200 ára fresti, og pó pær verði gráar og grænar af elli að utan og pilnefnurnar mosavaxnar, og að innan svo að hálfdimmt sjc í peim um hásumar í glaða sólskini og gólf og pilju- nefnur og sæti hringli og hrikti pegar við er komið eða sezt niður, líkt og sundurlið- aður kýrmeis; má æfinlega berja við fátækt Mrkjunnar, pví margur pó kirkjueigandi pyk- ist vera, er pá ekki svo efnum farinn heldur, pó hann sjái að kirkja sín sje sjer til sárustu skammar, að geta byggt hana svo í nokkru lagi sje, og ber pví við hennar eigin fátækt. pá er gottaðsegja: að kirkjufjeð sjeaðskilið, «jeg á ekki kirkjuna, hún verður að bíðapar til hún getur byggt sig af sínum eigin efn- um» ; hvorki getur biskup nje^ prófastur skip- að peim að byggja pær ef peir geta (kirkju- eigendur) klórað og klórað sig fram úr kirkj- reikningum svo ekki varði stórum að finn- ingum. Fengju nú söfnuðurnir fjárhald kirkna sinna mundi pað fljótt sannast, að pær kirkj- ur er pá pyrftu endurbótar mundu víðast hvar fljótlega reistar og hrestar við hvort pær ættu meira eða minna í sjóði; pá viki líka öðruvísi við, kirkjan væri pá álitin eins og hún er, safnaðarins eign en ekki sín eig- in eður einstakra manna. — Nei, pessu verð- ur og parf að breyta, fjárráð kirkna purfa og verða að komast í hendur safnaðanna, peirra sjóðir eins og hverjir aðrir opinberir sjóðir, að heyra undir umráð nefnda, en ekki sjer- stakra manna, pó svo að yfirumsjón sje í höndum yfirmanna kirkjunnar, t. a. m. pró- fasta og biskups, líkt og aðrir sjóðir undir yfirráðum hinnar verzlegu yfirstjórnar. J>að má gjöra ráð fyrir, að svo standi sumstaðar á, að bæði prestum og kirkjueigendum komi œjög illa ef ætti að svipta pá yfirráðum kirkjusjóða nú pegar í stað, pví margir peirra munu eiga bágt með að borga "út fljótlega, pað sem inn til peirra er runnið; en par sem pví yrði við komið, ætti ekki að draga pað lengi, og sjálfsagt við hver presta og og eigenda skipti ætti að breyta jafnóðum, og svo mikið mætti að gjöra nú pegar, að gjöra öllum kirkju fjárráðendum að skyldu, að láta reikninga kirknafjár liggja til sýnis um vissan tíma, hverjum til yfirsjónar og at- hugunar sem vildi; menn í kirkjuráð mætti og velja, einkum par er kirkjur pyrftu bráðr- ar umbótar, pað er með öðrum orðum sðfn- uðirnir ættu sem fyrst að fá fullan atkvæð- isrjett í öllu pví, er við víkur meðferð og umsjón kirkna peirra. Víða stendur svo á, að kirkjur eiga svo púsundum króna skiptir í sjóði og eru pó vel um vandaðar að öllu, pað er grátlegt að vita pann af gang ónotað- ann til allmennra parfa; hver sem nokkuð lítur kringum sig, sjer hversu mikil pörf er á alpýðu- og barna-skólum, væri ekkinær að verja pessum peningum til barnauppfræðslu í hverri sókn, en láta pá annaðhvort liggja arðlausa, eður leika einverðuugu í liöndunl flugríkra manna, er hefðu pá einungis til «speculationa» sjertil enn meiri auðsældar'? Meðan alpýðu- og barna uppfræðing kemst ekki í betra horf, kemst hið almenna eymd- ar ásigkomulag vort heldur ekki í stórtbetra horf. Alpýðunnar velfarnan er komin undir alpýðunnar menntun, eður hvar pekkir mað- ur pjóð, með ómenntaða alpýðu, er geti hrós- að sjer af sannri manndáð, framtakssemi og velgengni, pó hun hafi hálærða embættismenn á annarihvorri púfu? Við höfum engavönt- un embættismanna og margra ef ekki flestra vel lærðra, en hvað sem hver segir, um mennt- un íslenzkrar alpýðu, hvað hún sje mikil, verður pví aldrei neitað, að henni sje pó í mörgu ábótavant, og helzt í pví er niest á- ríður, sem er í hagfræði, framtaks- og fje- lagslegu tilliti, petta finnur margur pó fáir bendi á pað er til bóta horfi, og allsenginn er yjer pekkjum, jafnvel og Arnljótur prest- ur að Bægisá. Fátæktin er mikil, pví ríður á að nota hvern eyri, er vjer höfum afgangs daglegum pörfum, fyrst börnunum til upp- fræðslu og svo æskulýðnum, pví í æskunni á að leggjast grundvöllurinn o. s. frv. pví purfum vjer að fá pað sem kirkjurn- ar eiga afgangs, börnunum til uppfræðslu, sje grundvöllurinn lagður vel til hennar hjá peim er hægra að byggja ofan á, kirkjan er ekki einungis bænahús, heldur er hún og líka and- legt skóla hús, menn safnast ekki einungis saman til að biðjast fyrir, heldur og til að menntast og fræðast í andlegum efnum, pess vegna ætti að verja fje pví, er hún hefir af- lögu í sömu parfir, parfir almennrar ung- dóms uppfræðslu og menntunar, pví eins og kirkjan er almennt samkunduhús, eins er hún almennings eign, og á pví að stjórnast af al- menningi, að sama skapi, og sömu hlutíöllum Og sama fyrirkomulagi oghverönnur almenn stofnun. 2+3. UM NOKKTJR pINGMÁL eptir J. E. Jeg hefi nú loksins í hjáverkum mínum í vetur verið að lesa alpingistíðindin 1877, og er pað stór bók og fróðleg, sem margir ættu að lesa, Meðal annars er par eitt mál, eða einn liður skattamálsins, sem sjer í lagi, hefir vakið eptirtekt mína, og er pað um hinn svo nefnda ábúðarskatt, eða jarðarhundr- aðaskatt ábúanda, sem nú er orðinn að lög- um. Mjer kom pá fyrst til hugar, að pegar vjer Eyfirðingar lesum umræður pingsins um málið, pá mætti okkur koma til hugar að vjer hefðum ekki verið heppnir í tillögu vorri í skattamálinu um voiið 1877, par sem vjer á Laugalandshóima-fundinum lögðum pað til með öllum atkv. móti einu, að skatturinn yrði aðeins lagður á jarðarhundruð., og einnig á sýslufundinum á Akureyri með meirihluta atkv., ogvarsú alda upphaflega runninfrál. pingm. Norðurmúlasýslu, eins og allir vita. Á sýslufundinum voru nokkrir aðrir ping- menn — par á meðal pingmenn okkar Ey- firðinga, — og voru peir allir í flokki peirra fáu er greiddu atkv. á móti tillögunni, svo að pá pegar virtist mega renna grun í um «foiiög Kartagóborgar». í>essu næst skal jeg — 49 — nú til færa nokkur orðúrræðum pingmanna á alpingi í pessu máli, peim til fróðleiks, er ekki lesa tíðindin, pví pau munu en vera lítið lesin af almenningi, og síðan drepa lít- ið eitt á sögu málsins"- gegnum pingið. A pingfundunum tóku 22 pingmenn til máls í báðum deildum. 1. sagði: «pað tæki engu tali og næði engri átt, að leggja fasteignarskatt á ábúand- ann, pann er ekki á jörðina, en væri að eins leiguliði, pað væri hið sama sem að bjóða leiguliða, að greiða skatt af jörð peirri, er hann byggi á, eins og að bjóða honum að greiða skatt af engu, og að tvöfaldur skattur bæði af ábúð og lausafje væri á grundvelli sínum óhafandb. 2. sagðist: «skyldi geta pess, að ef skattgjaldið yrði lagt á fasteign- ina eina, pá mundi peir einir gleðjast, sem ættu margt gangandi fje, en flestir hinir efna- miuni, ekki una gjaldinu betur en 20 ál. skattinum gamla». 3. sagði: «að pað væri sín sannfæring að blandaði skatturinn væri sá bezti, og að hann væri pví jafnaðar meiri, sem hann væri lægri á fasteigninni en lausa- fjenu». 4. sagði: «að hann vonaði að allir pingmenn sæju, að pað yrðu veruleg pyngsli á fátæklingunum, ef ábúðarskatturinn væri hár». 5. sagði: «að hann vildi helzt engan ábúðarskatt lagðan á ábúendur jarðanna eptir hundraðatali, pví að slíkur skattur yrði órjett- vís; og hann væri og mundi jafnan verða pirnir og fleigur í skattalögum vorum, ¦------- hann kvaðst álíta lausafjárskattinn rjettlátast- ann». 6. sagðist: «verða að álíta, að rjettast væri að láta sem minstan hlutaun lenda á fasteigninnb. 7. sagði: «sjer pætti ábúðar- skatturinn yfir höfuð næsta óheppilegur------- og kvaðst vera mjög mótfallinn pessem á- búðarskatti--------og að pað mundi vora til- gangur, sumra pingmanna sem-hann hirti ei um að nefna; — með ábúðarskattinum að auka dálítið við lausafjárskattinn, og vildu smeigja inn viðauka við hann undir nafninu «ábúðarskattur» sem lagður væri á leiguliða óbeinlínis, í viðbót við lausafjárskattinn, og sæist pessi hugsun bezt á pví, að peir gætu ekki varið ábúðarskattinn með öðru en pví, að hann væri lagður á jarðeigendur óbeinlín- is, í viðbót við tekjuskattinn»--------og enn kvað hann sjer segði svo hugur «að pað s e m f y r s t y r ð i b r e y 11 í 1 ö g u m pessum, pað væri að nema burtu ábúðarskattinn»; (Torfi sál. Einarsson). 8. sagðist: «álíta ábúðarskattinn alveg áengu byggðan og pess utan óhafandi, sakir pess að hann orsakaði pann ójöfnuð, að fátækir ábú- endur mættu gjalda jafnmikið og ríkir, að pví er pessi skattur tæki, ef peir byggju á jafndýrunTjörðum* ; (þessi pingm. er ríkur) -------— «og pað yrði í rauninni eigi fundin hin minnsta átilla fyrir ábuðarskattinum». 9. sagði: «að hann væri einn af peim sem pætti ábúðarskatturinn eigi notalegur» — — «hann vildi helzt engan ábúðarskatt*. 10. kvaðst: «fyrir sitt leyti óska að allur skatt- urinn hefði verið lagður á lausafjeð* — — og sagði «að ábúðarskatturinn hlyti að verða óvinsæll út um landið, og œtti í raun og veru ekki aðeigasjer stað». «1.1. kvað: «pað eigi væri frágangssök að ganga að pví að gjaklið yrði V* al- á fasteiguarhundraði, og pað mundi hanngjöra. 12. sagði: <.eptir pví

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.