Norðanfari


Norðanfari - 30.05.1879, Blaðsíða 1

Norðanfari - 30.05.1879, Blaðsíða 1
18. ár. Akureyri, 30. íuaí 1879. Nr. 27—28. UM NOKKUR í»INGMAL eptir J. E. II. (Framh.). Nú hafa menn fengið nefnd- arálitið, frá utanþingsnefndinní í presta- og kirknamálínu, í hinum nýju Kirkjutíðind- um, og ættí almenningur að lesa rækilega um mál petta, bæðii Alþingist. og Kirkjut. og láta sig pað nokkru skipta framvegis. Jeg skal ekki hika við að fara nokkrum orðum um málið, pótt pau verði nú ærið almúgaleg, og pess vegna ekki hefiuð eptir hugsunarpræði hinna lærðu manna. Eptir að utanpingsnefndin hefir jafnað niður brauðunum, svo pau verða um 140 að tölu á landinu, segir hún: "að pað sje sín grundvallarregla, að bæta og laga svo tekjur brauðanna, að pau verði öll lifvæn- Jeg fyrir prestinn,,, En tekjur brauðanna eru næsta misjafnar enn hjá nefndinni, svo pað hlýtur að verða harla misjafnt líf prest- anna, par sem liún ætlar sumum prestum 2000—3000 krónur en aptur á móti sumum, innan 1000 kr. penna mikla mun á launum embættismannanna í sömu stbðu ætla jeg vera hófiausann og órjettlátann, enda er bann langt fram úr pví sem á sjer stað um aðra embættismenn í sömu stöðu. svo sem sýslumenn og lækna. Nefndm kveðst: „á- lita pað nauðsynlegt og í hag prestastjett- avinnar og landsins yfir höfuð" , að pessi mikli mismunur sje á tekjum brauðanna, en færir pö engar ástæður fyrir pessu áliti sínu, nema ef vera skyldi pá lítilvægu á- stæðu, „að sum brauð hefðu hagfellda og pægilega bújörð og að reynzlan hefði sýnt, að slík brauð ganga allajafna út, og að prestar uni par opt eins vel hag sinum, eins og á hinum tekju meiri brauðum". En pessari ástæðu hefir nefndin — að ætl- an minni — ekki mjög nákvæmlega fylgt, pví viðast munu beztu bújarðirnar fy]gja hinum tekju meiri brauðum. Mjer virðist alveg óparft að nokkurt bi-auð sje hærra en 2000 kr., og að ekkert megi minna vera ea 1000 kr., og ætla jeg petta ekki einasta nægan mun, heldur jafnvel ofínikinn. og að sem fæst ættu að vera fyrir ofan 1600 og einnig fæst fyrír neðan 1200 kr. Eptir að nefndin hefir nú jafnað brauðin svo, eptir bennar áliti; — þótt pað að vísu sje en^- inn jöfnuður — að hin rýrustu sjeu nokk- urn veginn lífvænleg, — og pá sjálfsagt pau beztu langt'umfram lífvænleg, — pá fer nefndin að auka tekjur brauðanna — að líkindum mest hinna tekju meiri, — með frumvarpi pví er hún hefir sarnið, um að hækka aukatekjurnar, og kemur pað auð- sjáanlega harðast niður á fátækum barna- mönnuin, og er frumvarp petta pess vegna ranglátt og parf pað pví ekki annan dauða- dóm. J>að er eins og nefndin sje að leika sjer að pví, að leggja tolla á fátæka alpýðu. Hún kveðst álíta ástæðu til pessa, en til- færir pó alls enga ástæðu, heldur hefir hún sjálf komið með ástæðu pvert á móti, með pví hún hefir sagst hafa bætt brauðin svo að pau sjeu „lifvænleg", og sem hefði mtatt betur verða hefði hún haft pau jafnari, enda hefði verið nær fyrir nefndina að fylgja frumvarpi 1. pingm. Arnesinga sem prentað er í pingtíðindunum 1877 bls. 477, parsem stungið er uppá að afnema borgun fyrir öll lögboðin prestsverk, en fara dálítið rífara í landssjóð, sem virðist að hafa nógu breitt bakið, pegar pinginu póknast að kaupa bæk- ur, eða ausa út fje til útgáfu bóka, beldur en hvað eptir annað að vera að pota fingr- um í vasa fátækra bænda, pvi jeg get full- vissað nefndina um pað, að hann er næsta tómur. Nefndin vildí af nema preststiund af fasteign og lausafje, einnig dagsverk, og er pað alveg rjett. En minni hluti nefnd- arinnar fór lengra, og felli jeg mig langt- um betur við hanns frumvarp, pví pað er að mun frjálslegra, hann vildi einnig af- nema lambsfóðrin og offrin, og færir hann góðar og gildar ástæður fyrir pví, en sting- ur uppá að í stað pessara fjögra tollakomi sóknargjald, sem ákveðið sje með fastri upp- hæð að álnatali — betra krónu tali, — fyr- ir hverja kirkjusókn, eptir meðal tölu tolla pessara á næstu 5 ára tímabili, og að gjaldi pessu sje jafnað niður af sóknarnefnd á alla sói^armenn, sem eru sjálfum sjer ráðandi, og gjalda til landssjóðs eða sveitarsjóðs, eptir efnahag og ástæðum. £>egar nú til kirknanna kemur, pá er nú nefndin ekki búin úr vesa bænda enn, og vill hún pvi auka tekjur kirkna með pví, að setja tíund til kirkju á allar tíund- frjálsar jarðir, og hækkun legkaupa, — ekki leiðist henni að „pota". — Ástæða nefnd- arinnar er nú pessi: aðmargar kirkjur sjeu svo tekjulitlar, að pær geti ekki borið pann kostnað, sem útheimtist tú að geta haldið peim í sómasamlegu standi, en getur ekki hins, sem pó hefði við átt, að miklu fleiri kirkjur eiga mikið fje fram yfir pörf sína, og að öllu fje pesssu sem er margar pús- undir kr., er svo illa stjórnað, að pað er látið liggja ávaxtarlaust, ár frá ári, pessu hefði nefndin heldur átt að kippa rækilega i liðinn , heldur en sifellt að auka útgjöld manna, og í pvi tilliti láta sjer að kenningu verða frumvarp 1. pingm. Árnesinga, um tekjur og urnsjón kirkna, sem stendur i pingtíðindunum 1877, bls. 500, sem meðal annars hefir inni að halda pessi atriði, að í hverri kirkjusókn sje kirkjunefnd, sem hæglega getur verið hin sama og sóknar nefnd. sem hefir stjórn og umsjón kirkj- unnar, og jafnar niður kirkjugjaldinu, að tekjur kirkna, sem hingað til hafa verið, svo sem tíund af fasteign og lausafje, ljós- tollur og legkaup, og hverjar aðrar sem verið hafa, skulu afnumdar, sömul. borgun- arlaus vmnuskylda til kirkna og kirkju- garða, að í staðinn fyrir pær tekjur kirkna sem verið hafa, komi nýtt kirkjugjald, er sje á ári hverjuað upphæð s/* álnar, betra 40 aurar, á hvern mann sem var í söfnuð- inum 31. desb. næst á undan, er jafnað sje niður eptir efnum og ástæðum á alla sem gjaldskyldir eru til sveitar, að stof'na skuli sameiginlegan kirkjusjóð, fyrir allar kirkj- ur landsins, og að hann renni sá hluti tekj- anna, sem ekki parf til árlegra nauðsynja, — 53 — að kirkjusjóðurinn standi undir umsjón bisk- ups og tveggja manna er alþingi kýs til pess á hverju pingi, sem nefnist kirkjuráð, sem skuli annast um að sjóðurinn ávaxtist og gjöra árleg reikningsskil fyrir honum, og að af sjóði pessum verði allar kírkjur byggðar pegar pess parf við. Er frum- varp petta að mínu áliti bið langfrjálsleg- asta og heppilegasta, af pví sem jeg hefl sjeð um mál petta. Og hygg jeg að ping- menn megi ganga úr skugga um pað, að pað verði langtum p.}óðhollara en frumvarp utanpingsnefndarinnar í kirkjutiðindunum, prátt fyrir pað pótt minni hluti innanpings- nefndarinnar í neðri deildinni 1877 — ping- menn Norðúrms. —segi að „slík tilhögun sem í pessu frumvarpi er farið fram á, hljóti að hafa hjer á landi allar hinar sömu skað- legu afleiðingar, sem ráðstafanir pær og framkvæmdir hafa haft jafnaní öðrum lönd- um, er reistar hafa verið á kenningargrund- velli sameignarmanna, með pví hún sje kenn- ingum pessum nauðalík, og að hver kirkja í "iandinu eigi að vera sjálfstæð stofnun sjer stofnsett og skipuð í peim tílgangi, að full- nægja sem guðshús eða musteri, hinum guð- rækilegu trúarpörfum safnaðanna ogstyrkja með eigum sínum að prestlegri pjónustu, pessari stofnun eigi ekki að raska meðan pörf á guðshúsi sje til". Sjer er nú hver röksemdafærslan. Einnig er minni hlutinn mótfallinn skatti peim, er hann nefnir „nef- skatt" til kirkju 3/4 álnar, er í frumvarp- inu „sje lagður á alla menn, svo ómálga börn sem karlæg gamalmenni". Eptirpessu er pað pá sameignarmanna kenning, að hin Evangeliska-Lútherska kirkja á íslandisem er ein, hafi einh sameiginnlegann kirkju- sjóð, og pess vegna rangt, en rjett að hver sóknarkirkja, sem er einn limur hinnar einu kirkju sje útaf fyrir sig, „í peim tilgangi að fullnægja sem guðsmusteri hinum guðræki- legu pörf'um safnaðanna, og styrkja með eigum sínum að prestlegri pjónustu,,. Hvað pýðir petta? getur pá ekki hin Evangel- iska- Lútherska kirkja styrkt „prestlega pjónustu" með sameiginlegum sjóði eða ætli pað sje meiningin með styrk prestlegrar pjónustu, að láta mörg púsund krónur af kirkju fje liggja arðlausar hjá prestum og öðrum, en láta kirkjuna standa eins og grindahjall eða svarthol, og pannig vera ó- hæfilega til prestlegrar pjónustu, eins og t. d. Myrkárkirkja og íi., sem sagt er að nvjög sjaldan sje messað í nú orðið, sjer í lagi á veturna. En pessu vill minni hlutinn „ekki raska meðan pörf sje á guðshúsi"!! J>að sem pessi minni hluti ,segir um „nefskattinn" er ekki annað en snúningur, allir skilja að fólkstalan í sókninni á að vera mælikvarði eður grundvöllur fyrir kirkju- gjaldinu, sem jafna skuli niður á ákveðna menn, nefnil. gjaldskyldu menn til sveitará hverjum aldri sem eru. Ef að núúrlögum væri numin ábúðarskattur, prests og kirkju- tíund, og pá sjálfsagt fátækratíund — sem allir líklega játa að er ópörf, og ekki til annars en að auka skriftir hreppstjóra og hreppsnefnda. |>á er fátt og ómerkilegt eptir

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.