Norðanfari


Norðanfari - 26.11.1879, Blaðsíða 1

Norðanfari - 26.11.1879, Blaðsíða 1
NWAlAlti, 18. ár. Akureyri, 26. nóvember 1879. Nr. 55.-56. BISKUPATAL A ÍSLAIÍDI. I. Biskupar í Skálholtsstipti. Jeg hefi gjört mjer í hugarfcind, að ein- hverjum kynni að pykja fróðlegt, að vitanokk- uð um tal eða röð biskupa vorra, sem óneitan- lega hafa verið og eru mestu og helztu menn pjóðarinnar, hverjum hún á svo mik- ið að pakka og eptir hverja svo margt gott liggur, þó að von sje á, að Biskupasögurn- ar, verði bráðum útgefnar af Bókmennta- fjelaginu, eptir einhvorn hinn fróðasta mann, er vjer höfum átt, stiptprófast Jón Hall- dórsson, ætla jeg að þær verði ekki síður kærkomnar almenningi í heild sinni, pó petta stutta yfilit komi áður, sem að eins er ætlað að kynna mönnum nöfnin og röðina. S. 1. Gissur Einarsson var sá fyrsti evangeliski biskup á íslandi. Hann var fæddur á Búlandi fí Skapt- ártungu. Foreldrar hans Einar Gissursson langalífs o^ Gunnhildur af almúgafólki. ögmundur biskup í Skálholti kaus Giss- ur til eptirmanns síns ár 1539, en 1540 var hann vígður til biskups í Skálholti af Sjá- landsbiskupi Petri Palladio (peim 1. evangeliska biskupi í Danmörk) kominn til slotsins 1541. Æfisögu Gissurar biskups er að finna í kirkjusögu Dr. Finns biskups Tom. D2. 1. Cap. bls. 244—280, hans er líka getið í J. Worms Lexikoni yfir lærða menn og rithöf- unda 1 B. bls. 275, par er getið umaðhann stúderað hafi í Wittenberg, og heyrt á Lút- her ogMelancthon og dáið í Skálholti 1548, og verið giptur Katrínu Hannesdóttur systur Eggerts lögmanns. Eptir hann hefir verið prentuð á Hólum 1580, Útlegging hans yfir Orðskviðu Salómons. 2. Marteinn Einarsson var sonur síra Einars Snorrasonar, sem kallaður var Oldu- hryggjaskáld, prests á Staðastað. Barnamóð- ir síra Einars var Ingiríður Jónsdóttir systir Steffáns biskups. Marteinn tók Staðastað eptir föður sinn, og hjelt hann bæði áður og á meðan hann var biskup, og síðan eptir pað par til hann gaf upp staðinn við síra Einar son sinn. Æfisaga hans er í Dr. Finns kk.sögu III, 2. Cap. bls. 280—297. Hann var veturhm áður en vígðist undirbúinn af peim hálærða prófessor og Dr. theol. Jóh. Maccabæus (Worm. II, 2) og vígður af biskupi P. pall- adio 1549, en árinu áður hafði hann tekið við Skálholtsstað. Kona hans hjet Ingibjörg og var af lágum stigum, með henni átti hann 3 börn, en önnur 3 átti hann laungetin. Árið 1556 fjekk hann lausn frá biskupsem- bættinu eptir 7 ára forstöðu, og flutti pá fyrst að Haukadal, en næsta ár að Alptanesi á Mýrum, hvar hann bjó, pangað til hann afhenti pann stað syni sínum Halldóri, sem vígðist til prests af Gísla biskupi Oddsyni, en fjekk ekkert brauð, og var af síra Halldóri Jónssyni mági hans lofað að pjóna Alptanesi. Seinast bjó Marteinn biskup á Miðhús- um nálægt Alptanesi hvar hann dó 1570, og hafði hann pá verið 14 ár emeritbiskup, en á meðan verið officialis milli Hvítár og Gils- fjarðar. (Worms Lexic. I, 276 getur hans, par er sagt að eptir hans undirlagi hafi verið prentuð 1555. Kmh. 8vo Messusöngsbókin ísl.). 3. Gísli Jónsson. Hann var fæddur á Hraungerði 1513. Paðir hans síra Jón Gísla- son og afi hans síra Gísli Jónsson voru prest- ar á Gaulverjabæ. Hann hafði á dögum ögmundar biskups verið kirkjuprestur í Skálholti, en 1544 tók hann við Selárdah 1550 sendi Jón biskup Arason honum bannfæringarbrjef, flúði hann pá undan peim ófriði til Danmerkur. Ljet biskup Jón dæma af síra Gísla staðinn, aleigu hans og prestskap —, síra Gísli fór pangað aptur, pegar hann kom inn um sumariðmeð hirðstjóra Otta Stígssyni, eptir aftöku biskups Jóns. Eptir pað var síra Gfsli officialis Marteins biskups yfir Vestfjörðum. pegar hann kom til alpingis 1556, var hann par kjörinn til bisktips í Skálholti í stað Marteins biskups, sem pá hafði fengið lausn frá embættinu. Tók' hann pá strax við Skálholtsstað, pví pað ár gat hann ekki siglt, sigldi hann sumarið eptir, og eptir að hafa verið vfgður af hiskupi» Palladio, kom hann inn aptur 1558. Var hann biskup rúm 30 ár, og deyði á Görðum á Alptanesi 30 aug. 1587, 74 ára; eptir 2 daga var lík hans fiutt austur til Skálholts og par jarðsett í kirkjunni. Hann var tvígiptur. Pyrri kona hans var Kristín Eyólfsdóttir Mokolls, sem fallið hafði ásamt systur sinni með bróður peirra Gísla, í tíð ögmundar biskups og er míkill ættbálkur mestu manna landsins frá peim kominn. Seinni kona hans var J>órdýs Jóns- dóttir, var ekkja síra Odds Halldórssonar á Gaulverjabæ, hún lifði hann og voru pau barnlaus. Æfisaga hans er í kk.sögu Dr. Einns III, bls. 297—332. Líka stendur hún í Gjessings Júbillære með ritgjörðum og ætt- artölum, 1 D. 87 og í Worms Lexic. I, 509. 4. Oddur Einarsson var fæddur á Möðruvallaklaustri 1559, hvar móðir hans Margrjet Helgadóttir var ráðskona en faðir hans var síra Einar Sigurðsson á Eydölum sálmaskáld, en pá verandi kirkjuprestur á Möðruvöllum. Hann útskrifaðist á Hólum og sigldi til Kaupmannahafnar háskóla, hvar hann stúderaði guðfræði og nokkurn tíma par eptir mælingarfræði (Mathematik) á Hveen, undir tilsögn hins nafnfræga Tycho Brahe, varð síðan Baccalaureus og prófastur á regensi. 1580 varð hann skólameistari að Hólum en 1588 biskup í Skálholti, og var vígður af Sjálandsbiskupi Páli Madsen og var pá 29 ára. Hann veitti föður sínum Eydali, og gjörði hann að prófasti í Mólasýslu, hvar hann deyði 1626 87 ára (Júbilprestur). Dr. Finnur biskup segir Odd biskup hafa verið hinn lærðasta mann á sinni tíð, og telur hann einn á meðal beztu og uppbyggilegustu biskupa í Skálholti (kk.s. Dr. Finns IH, bls. 332—356 Gjess. Jubillære 1 B. 3. D. bls. 83 með ættartölu. Hann deyði 1638, 28 des. 71 árs á 44. ári síns biskupsdæmis. Kona hans hjet Helga Jónsdóttir, var Jón faðir hennar sonur síra Björns Jónss. biskups Arasonar, en móðir hennar Guðrún Arnadóttir Gíslasonar frá Hlíð- arenda, systir Halldóru er átti Guðbr. biskup. J>au áttu saman 6 börn, af hverjum mikill ættbálkur er kominn. Synir hans voru — 109 — peir Arni lögmaður og Gísli biskup semvarð eptirmaður hans. 5. Gísli Oddsson sonur Odds biskups og Helgu Jónsdóttur, var fæddur í Skálholti 1593, varð 1616 dómkirkjuprestur í Skálholti, skólameistari par 1621 og biskup í Skálholti 1631. Aður enn hann var vigður, hjelt hann ræðu á latinu fyrir konginum og hirðinni, vígður af Sjálandsbiskupi Joh. Resenius. Æfisaga hans er í kk.s Dr. Einns III, 584 Gjess. 3. B l.D. bls. 85 Hann deyði 1638 á alpingi, hvort hann farið hafði veikur í í>ingvallakirk)ukór á 45 aldursári en 7. síns biskupsdæmis, var lík hans flutt til Skálholts, og jarðsett ík.kjunni við hlið Gísla biskups Jónss. Kona hansvar Guðrún Bjarnardóttir systir Magnúsar lög- manns B. s. hún deyði 1633 af barnsförum barnlaus.. 6. Brynjúlfar Sveinsson var fæddur á Holti í önundarfirði 1605 14. sept. hvar faðir hans Sveinn Símonarson var prestur og prófastur f 1644, en móðir hans var Kagn- heiður Pálsdóttir frá Staðarhóli og Helgu Aradóttur lögmanns, 1617 kom hann í Skál- holtsskóla, útskrifaðist 1624 til háskólans, 1629 kom hann inn eptir að hafa tekið attestats theol. 1631 fór hann aptur til Kmh. og varð decanus á klaustri. 1632 varð hann konrektor við Hróarskeldu-skóla, hafði grísk- ur maður, sem ferðast hafði til Kmh., og kom- ist í kunningsskap við Brynjólf er talaðhafði við hann á gríska tungu, mælt svo frammeð honum við Besenius Sjálandsbiskup. Arið eptir varð hann magister, hjelt hann pessu embætti, pangað til hann 1638 fjekk loforð fyrir ferðastyrk, og brá sjer hingað til lands- ins snöggva ferð, var hann pá, honum á óvart, valinn til biskups í Skálholti eptir Gísla biskup Oddson; afsakaði hann sig að vísu, en mátti pó til að gangast undir pað, pegar út kom, og var pá vígður til biskups 1639, 5. maí af Sjálandsbiskupi Brochmann. Hann hefir verið álitinn einhver sá lærð- asti biskup, sem hjer hefir verið, og eptir pví var hann duglegur og stjórnsamur í sínu embætti-. Skálholtskirkju ljet hann af nýju uppbyggja, og flutti að mikinn við, og sá sjálfur um hennar byggingu með yfirsmiðn- um. Bókasafn átti hann eitthvert paðmesta; svo var hann í áliti fyrir lærdóm, að honum stóð til boða að verða sagnaritari konungs Hann deyði 1675 5. aug. Kona hans var Margrjet dóttir Halldórs lögmanns Ólafsson- ar, hún deyði 1670 55. ára Með henni átti hann 4 syni og 3 dæt- ur, sem dóu ung nema Halldór ogBagnheið- ur. Halldór sem hann hafði sent í skóla á Jarmouth á Englandi. og var búinn að ljúka stúderingum, deyði par 1666, en Ragnheiður sem var augasteinn föður síns ljet fallerast og átti barn með Daða Halldórss. sttident, sem var skrifari biskupsins og átti líka að kenna biskupsdótturinni, og af pví að hann pá undireins átti barn með ljelegri vinnu- konu á staðnum, tók pað mjög npp á föður inn, "og enn pó meir pegar dóttir hans deyð - seinna af hugarkvöl, og margar fleiri raunir komu fyrir penna mikla mann. Ari áður enn deyði, sagði hann af sjer embætti, og var búinn að fá fyrir eptirmann mag. ]?órð þorlákson. Útfararminningu eða líkræðu eptir hann

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.