Norðanfari


Norðanfari - 06.08.1880, Blaðsíða 3

Norðanfari - 06.08.1880, Blaðsíða 3
103 — §• 6. Ef Gránufjelagið ekki að haustinu til borgar skuld sína til herra F. Holme, svo að hann geti gjört sig á- nægðan, einsog tilgreint er í §. 2. pá er honum strax heimilt að heimta kyrrsetningu á öllum eignum fje- lagsins. Kyrrsetningunni verður framfylgt með málshöfðun við sjó- og verzlunarrjettinn, sem fyrsta og síðasta dómstól, gegn kaupstjóra fje- lagsins hjer í bænum og birtist stefnan honum á heimili hans, eða sje hann eigi á peim tíma í bænum, pá þar sem heimili hans rar hjer síð- ast, með vanalegum stefnufresti, sem hverjum öðrum bæarmanni. j>egar domur er fallinn má einnig birta hann á áðurgreindan hátt; en svo framarlega Gránufjelagið pá eigi að 6 mánuðum liðnum eptir að stjórn pess eða kaupstjóri hefir fengið vit- neskju um uppsögn lánsins, hefir getað fullnægt herra F. Holme, hefir hann fulla heimild til að láta hið út- lagða selja við opinbert uppboð, sem haldið verður á kaupskaparhöll Kaup- mannahafnar og fá sína borgun af uppboðsfje pví sem innkemur. Sama rjett hefir herra F. Holme einnig ef hann sjálfur eða fullmektugur hans, hvenær á ári sem er, kynni að heimta upplýsingar um hag fjelagsins, og hagur pess pá, eptir áliti hans eigi væri viðunandi. Samningur pessi leggur eigi herra F. Holme aðrar skyldur á herðar, en í kaupum og sölum fjelagsins vegna, að gjöra allteptir sínu bezta áliti og sannfæriifgu í hag Ije- lagsins. Skjal pctta skal pinglesið allstaðar par, sem fjelagið heflr fasteigiiir. og borgar pað kostnað pann , sem par af leiðir. pannig gjört vegna Gránufjelags og út- geflð í tvennulagi. p. t. Kaupmannahöfn, 14. maí 1879. Tryggvi Gunnarsson, Kaupstjóri Gránufjelagsins. Tit vitundar: Chr. Johansen. 0. Hytten. Skjal petta sampykkist af undirritaðri stjóm Gránufjelags. Arnljótur Ólafsson. Einar Ásmundsson. Davíð Guðmundsson. Rjett útlagt eptir pví í veðbrjefabókina innfærða skjali. S. Thorarensen. * * * pað sem prentað er með gisnu og feitu letri, er ejnkennt af rujer til athugunar fyrir fjelagsmenn og samanburðar fyrir lesend- ur Norðanfara á ágreiningsatriðum rit- stjóra Norðlings og nxín um hinn rjetta lest- ur samningsins. Eggert Laxdal. Lysing Skálholtsstaðar, að fornu og nyj'u. Eptir Bjarna Guðmundsson ættfræðing. (Niðurl.). þegar jeg var búinn að fara yfir neíndar slæjuengjar, og hagana með öðrum kunnugum og greindum manni, álit- um við að pær yrðu harðast upp slegpar af 20 góðum sláttumönnum í meðal ári. Enn lá undir staðinu í fornöld, prjú beztuengja" stykki, af peim góðu og nafnfrægu Auðs- holtsengjum, fyrir austan Hvítá, á Litlu- Laxárbökkurjo, sjest par vel fyrir heygarði peim, sem sá heyskapur var í fluttur, og geymt par íram á vetur að áín hjelzt, og svo var 'heyið dregíð á ís heim í Skálholt, og er minnst á pað í Esp. Árbókum, og eru nú pessar engjaskákar, seldar undan staðnum með öðru fleiru. En hlunnindi Skálholtsstaðar voru meiri en bjer er getið, átti hann frían skóg til fyrrum að sækja upp í Úthlíðarskóg, sem nú er undan geng- in, utan einir 15 hestar á ári. Einnig er góð laxveiði í Hvitá ef stunduð væri, og svo Brúará, bæði í dráttar- og lagnet, sem um er getið að opt hafi góður styrkur ver- ið á fyrri tiðum í fiskileysisárum, sjá Esp. Árb. VIII Deild bls. 61. Enn verð jeg að geta pess, að upp með holtinu í landnorður i'rá staðnum, eru svo kallaðir „sniiðjuhólar" hafði par smiðjan staðið fyrrum, og hefir fundist par mikið af sindri, margslags smíð- uðu járni árið 1864. Enn er í Skálholts- smiðju mjög gamall járnsteðjabolti, sem par hefir verið langa tið, og hafður til að reka á járn, og er svo stór og pungur, að frisk- ustu karlmenn hafa nóg með að bera fáa faðma. Alla tið höfðu Skálholtsbiskupar fyrrum skipastól sinn á Járngerðarstöðum i Glrindavík og sjómannabuðir, sem ætíð voru kölluð „Staðarhús", skip pessi voru, áttræð- ingar, tíræðingar og jafnvel tólfræðingar, var pað orðið að gamallri venju að allir staðar landsetar skyldu róa á skipum pess- um, voru pað belzt Hreppa-, Skeiða- og Túngnamenn, og víðar úr Árness- ogRang- árvailasýslum, par sem stólsjarðir voru, svo ljetu biskupar, ráðsmenn á staðar útibúum leggja til nefndra skipa, sem purfa pókti, svo rjeru vinnurnenn $taðarins á skipum pessum, og er enn nú á tímum sú gamla venja, að Tungna, Hreppa- og Skeiðamenn róa í Grrindavík, fremur en í öðrum veiði- stöðum. Iliugi smiður sem var lengi í Skál- holti i tið peirra feðga Dr. Finns og Dr. Hannesar biskupa, smiðaði skip þessi með öðru fieiru í pá daga, sem staðnum til heyrði, og var lengi nafnfrægur fyrir smíð- ar sinar, og bjó táðar á Drumboddsstöðum hans son var Jörundur smiður faðir þórð- ar smiðs á Laug og þorsteins smiðs á Bru- navallakoti, hans synir voru þrír mestu smiðir og fleiri hjer ónefndir. í fornöld höfðu bískupar yfir- og undir-brita á staðn- um, og svo ráðsmenn yfir ölium staðarbúum, voru prestar opt fyrrum ráðsmenn heima, á staðnum, sjá Espólins Árb. IV Deild bls- 32—33 og bls. 54, par er nefndur Jón prestur Bjarnason Skálholtsráðsmaður Anno 1550 og veitti þá beztu vörn á móti Jóni biskupi Arasyni, en áður var hann kirkju- prestur par 1541, síðar fjekk hann Breíða- bólsstað i Fljótshlíð 1554—1575, og margir aðrir prestar voru ráðsmenn, sem um getur í tjeðum Árbókum, ogjvoru kallaðir „yfirbrit- ar„ á seinni timum; pessir kirkjuprestar voru kapelánar biskupanna, sem lesa má i Lærdómslistaijelagsritum XI bíndi, í pró- fasta- cg prestatali, Dr. Hannesar biskups Einnssonar bls. 55—57 Almæli er um klukkuna miklu í Skálholtskirkju, erkölluð var „Líkabaung", og mun eflaust sú sama er mag: pórður biskup þorláksson Ijet steypa til Skálholtskirkju eptir konungs boði ár 1684 er brúkuð hafði verið við kelztu tækifæri. prestavígslur og biskupajarðarfarir, og hafði pá verið uppfest við slík tækifæri, pví hún hafði verið pað stór, að engin bús- biti hjeldi heuni uppi fyrir punga, ogbarin með járnsleggjum pegar henni var hringt og hljómurinn vcrið svo mikill að vel hafi heyrst í lignu veðri út á miðja Lyngdals- heiði, sem erlangur vegur út i Grímsnes. Önnur frásögn er um að biskupar höfðu sumar og vetur ferjubátvið Skálholtshamar á móts við Vðu, og hefir par ætíð verið lög- ferja, á nyrðri árbakka sjest vel fyrirhúsa- tópt þeirri er ferjumaður hafði við legið um sumartíman, pegar mest var um ferðir yfir ána; aðra lögferju höíðu peir móts við Auðsholt. er þar purftu að ferja, austur á fyrrtjeðar engjar; og priðju lögferju áBrú- ará hjá Spóastöðum, sem leið peírra lá út á Lyngdalsheiði, og svo suður á pingvöll á alþingi hinu forna við öxará, — peim nafnfræga fornaldarstað Islendinga — sein- verið hafði alla æfi, frá 930 1799 að lög- pingið var fiutt í höfuðstað'nn Reykjavik, með Skálholtsstól og skóla, sem Dokt. Hannes biskup Finnssson kom til leiðar við „stjórnarráðið" í Khöfn, sem helzt leiddi yf Skaptáreldi 1785, hörðu árum, hallæri par afleiðandi manndauða 1785, hvar hann fjekk konungsstaðfestingu par upp á, en iðraði pess pó siðar, sjá Espól. Árb. X Deild, bls. 46—67. En Skálholts stólsjarðir voru seldar sem lesa má í J. Jónsens Jarða. matstali, og keypti Dokt. JLannes bískup Skálholt, hvar hann bjó til dauðadags (4 ágúst 1796), og erfði siðan jörðina, dóttír hans húsfrú pórunn kona Conferensráðs Bjarna amtmanns gamla í Heykjavík Thor- steinssonar. 1 Skálholti vhafa nú búið siðan ekkja frú Valgerður fórpaðan, Jón Jónssonbróð- ir hennar á vesturpartinum, kom pangað 1816, pá 36 ára, og kona hans Halla Magn- úsdóttir 39 ára, en á austurbæjarpartinum Jónsson frá Bræðr&tungu 54 úra (-{- 72 ára 1832), kona bans .B.annveig Jónsdóttir frá Spóastöðum 50 ára. Eptir hann tók sonur hans jörðina 1833, og var par til pess hann hafði jarðaskipti við Erlend Eyólfsson á Böðmóðsstöðum 1859 og konu hans Mar- grjeti lngimundardóttur og búa par enn. Næst eptir að herra Jón Jónssen fór frá Skálholti að Stóraármótí kom aptur á vest- urpartinn Ketill jþorgilsson frá Snæfoks- töðum i Gfrímsnesi með konu sinni Ingi- ríði Einarsdóttur frá Briðjuholti í Hrepp voru par til pess hann druknaði 1827 fram i tungusporði, er hann var að bjarga fje sínu undan árflóði. Aptur giptist Ingirið- ur Ólafi Helgasyni frá Grafarbakka, voru saman yfir 30 ár til 1862 er hann drukkn- aði líka á ferðareisu af Eyrarbakka, reið drukkinn út í vatn, og býr ekkja hans enn pá í Skálholtí 78 ára gömul 1869, óg par nú búin að vera í 45 ár, og börn hennar öll upp komin og gipt, nema yngsti sonur er hun býr með Helgi Ólafsson. Hjer er nú að framan talið pað helzta um pennan fornaldarstað íslendinga, með flestöllum pess hlunnindum og gæðum að fornu og nýju og hef jeg viðast komið á pessa staði og örnefni, sem hjer að fraraan er getið og nákvæmlega skoðað, og saman- borið eptir áðurnefndum bókum árið 1865, og mætti miklu betur og meir viðauka ef greindur og kunnugur maður væri mjer til uppfræðingar nú á dögum, sem Jón Jóns- son gamli silfursmiður, sem var langa æfi í Laugarási i biskupanna tið, og seinast blindur karl í Skálholti yfir 20 árog deyði par árið 1856, 96 ára gamall og hafði sjeð 6 biskupa íslands er hann segir í kvæði sínu. Skálholt var að fornu mati 60 hndr. en nú eptir nýju jarðamatsbók 1860 576/ioo«

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.