Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Årgang

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1980, Side 99

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1980, Side 99
USLARÉTTIR 103 fornmönnum brúkader verit til Sánings og Ræktunar Vaxta þeirra er þeir skylldu hafa gért Ö1 edur Munngát sitt af. Svo sem sjá má er tilvitnun Kálunds ekki alls kostar heppileg, t.d. þar sem hann talar um „norðausturhorn Skíðadals.” Betra hefði verið að hann hefði tekið fram skýrum stöfum að fyrirbrigði það, sem verið er að lýsa, var sunnan við Hvarfið svonefnt og þá í Syðrahvarfslandi. Þetta kemur berlega fram í lýs- ingu séra Stefáns enda hefði hann ekki um þetta fjallað í skýrslu sinni ef það hefði ekki verið í Vallasókn, en Ytri-Másstaðir eru i Urðasókn. En óákveðið orðalag Kálunds og ekki síður uppástungu hans að garðarnir séu fornar „agerfurer” hefur orðið til þess að þegar farið var friðlýsa fornminjar sam- kvæmt fornleifalögunum frá 1907, hefur þetta verið friðlýst sem ,,akurgirð- ingar,” þótt Kálund verði hinsvegar ekki um kennt að friðlýsingunni var beint að Ytri-Másstöðum, hvernig sem það hefur gerst. En með þessu var forn- leifavarslan sjálf búin að gefa hinum görnlu Uslaréttum nýtt nafn og kveða á um eðli þeirra: akurgirðingar. Líklega hefur einmitt þetta orðið til þess að hið gamla örnefni týndist gjörsamlega. Hitt er þó meiri skaði að friðlýsingin dugði minjunum ekki til verndar. Þær virðast hafa verið heilar á húfi 1937, því að þá segir Margeir Jónsson svo í örnefnaskrá sem hann fékk hjá Halli Jó- hannessyni: Utan og neðan túnsins eru tóftabrot mörg; heita þau einu nafni Akurgirð- ingar, og er þinglesin friðun á brotum þessum. Sú er ætlun manna, að þarna hafi fyrrum sáðland verið. Síðan vitnar Margeir í Kálund þessu til stuðnings, þótt allt byggist það á misskilningi eins og þegar er sagt. En ummerki þessi eru horfin nú, hvað sem öðru líður. Ég hef spurt þá menn í dalnum sem helst ættu að vita um örlög þeirra, en enginn þeirra hefur getað lýst réttunum né heldur með vissu sagt hvenær þær voru jafnaðar við jörðu. Síðsumars 1929 urðu talsverð skriðuföll í Skíðadal og var þá bærinn á Ytri-Másstöðum hætt kominn eins og oft áður. Varð það til þess að gamla bæjarstæðið uppi undir brekkurótunum var yfir- gefið fyrir fullt og allt og íbúðarhús byggt niður á flatlendinu (Másstaðamó- um) fyrir neðan tún þar sem bærinn hefur verið síðan. Mikil umsvif með rækt- un og útihúsabyggingum komu svo smám saman, og á öllu þessu umróts- skeiði munu hinar gömlu menjar hafa farið forgörðum. Helst virðist mér hafa komið í ljós við fyrirspurnir að þær hafi verið nokkurnveginn þar sem nú eru myndarleg fjárhús vestan vegar, en nákvæmlega er ekki unnt að finna þeim stað. Um þær sjálfar er hins vegar bót í máli að til er hinn skilmerkilegi upp- dráttur Arngríms málara, enda er nú ekki framar öðru til að dreifa. Þó skal tekið fram að Steindór Steindórsson getur þessara minja í grein sinni Akur-
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.