Fjallkonan


Fjallkonan - 30.11.1898, Blaðsíða 3

Fjallkonan - 30.11.1898, Blaðsíða 3
30. nóv. 1898. FJALLKONAN. 187 búnaður til þess að framleiða rafmagn með vatnsafli. Sömuleiðis eru þar ýmsar verksmiðjur, sem eingóngu nota vatnsaflið, til að hreyfa vélarnar, eða reka þær áfraœ. Skien Iítur út fyrir, að verða með tímanum að stórum iðnaðarbæ. Fyrir nokkrum árum var þar aðeins smákaupstaður, en nú eru þar 10—12 þús- íbúar. í Ullifoss á Þelamörkinni eru 3 stórar verksmið- jur, er nota vatnið sem hreyfiafl. Til einnar þeirra er það leitt í gegnum jarðgöng, nokkra faðma á lengd. Við foss, sem þar er skamt frá, er einhver hin stærsta iðnaðarverkamiðjan í Noregi; þar vinna daglega 700 karlmenn og um 100 stúlkur, eða 800 alls. í Hamar er í ráði, að leiða afl frá fossi eiaum f Glommen, sem er um 30 kílom. vegur. Það er með öðrum orðum, að vatnsaflinu skal breytt í raf- magn sem svo er leitt frá fossinum til bæjarins, og notað þar. í Friðriksstad er svipað fyrirtæki á prjónunum. íbúar bæjarins hafa von um að fá keyptan foss, sem framleitt getur 3000 hesta öfl. Nokkrir menn hafa myndað þar félag, og keypt öll hlut«bréfin af öðru eldra félagi, sem þar var stofnað fyrir fáum árum i þeim tilgangi, að koma upp rafmagns lýsingu í bæu- um, og lofa þeir 16-ljósa-lömpum á 8 kr. um árið. í Björgvin er einnig í nndirbúningi fyrirtæki í þessa átt, og er nú verið að semja þar um kaup á ám og fossum þar í nánd. Hinar stórfengu ullar verksmiðjur í Noregi eru flestar eða allar hreyfðar eða reknar með vatasafli. Þannig er t. d. við hina nafnkendu ullarverksmiðju í Aalgaard vatnið notað sem hreyfiafl. Alt korn er malað með vatnsafli; sömu- leiðis er það notað til þess að saga timbur, o. s. frv. Yfir höfuð er það notað meira og minna alstaðar þjr sem því verður komið við. Mundu fslendingar ekki geta rotað vatnið meir enn gert er, og fært sér á þann hátti nyt þann mikla kraft, mörgu dagsverk, er það hefir í eér fólgið? Sú tíð Jcemur, að það verður gert, enn hvort það verða íslendiíigar eða aðrar þjóðir, er leggja undir sig vatns- aflið á íilandi, má hamingjan vita. Ferðamaður. Einföld ráö fyrír sjómenn, einkum þá er ætla að verða á þilskipum o. fl. I. Mér ógnar að heyra, hve margir af þilskipa sjó- möuuum veikjast og bíða bana þrátt fyrir hina góðu læknishjálp, sem hér er nú orðinn kostur á. Hygg eg, að það stafi af því, að menn séu orðnir veiklaðir eða beri í sér orsakirnar til sjúkdómanna af skökk- um lifnaðarháttum og aðbúnaði, eigi .^ð eins á skip- unum heldur og áður enn þeir fara á sjóinn. Þ. ð, sem fyrir mér vakir, er eiuföld og kostn- aðarlítii aðferð til að styrkja, líkamann. Tdla eg helzt til þeirra sjómanua, er ætla á þilskip næstkom- andi vertíðir: Reynið að byrja á því nú þegar í vetur, að þvo ykkur úr ísköldu vatni eða sjó eiau sinni á dag, heízt að morgni eða snemma dagí, og taka svo sprett við vinnu eða annað eftir ástæðum til að hita sér á og æfa likamann. Forðist að byrgja yður niður í heit rúm á nóttum (undir þungum sæng- um eða ábreiðuro) enn Iiggið helzt á nokkuð hörðu og með Iétta yfirbreið9lu. Venjið yður á að hafa lít- ið um háls (ekki margbrotna ullartrefla) og létt á höfði, enn þó hlýtt þegar roikill kuldi er. Rr-ynið sð vera sem oftast heitir á fótum. í fám orðum: venjið yður við alla hreystí og hörku, að þola lofts- lagsbreytingar og kalaa o. fl. þesskonar. Þesskonar æfingar hafa íshafsfarar haft, áður enn þeir hafa lagt af stað, og að góðu orðið. Fæðið ætti eiunig að ve'ra svo mikið sem kost- ur er á af landsins eigin aíu.ðum, ena sem nunsfc af útlendu léttmeti eða drykkjum. Vér lifum hér í íshafsloftslagi, að heita má, og getuin þvi ekki liíað við samskonar aðbúnað sem suðurlandabúar. Þetta sanna ótal dæoji. Mundi Friðþjófur Nansen hffa þobð að kasta ?ér í sjóinn norður undir hjara og synda eftir báti þeirrr> félaga, ef hann hffði risið undan dúnsængum? Ég held ^íð- ur. Honum mundi fljótt hafa^„liðið í brjóst", sem svo er nefnt — og hann dáið. Vér íslendingar þurfum á f'ullri hörku og hreysti að halda, til að þola okkar nmhleypingasama lofts- lag, ekki sízt á sjónum á vetrarvertíðuuuro. Fæðið gerir sitt til að veikla menn. Rísgrjóu, overhead- mjöl, smjörlíki o. fl. eru of næringarlular faðisteg- undir fyrir stritvinnumenn í sjóvolki hér i norður- höfunum. Vildi einhver eða einhverir rc-yna það, sem hér er bent á, mundi hann fá fyrirhöfn sína brzt borgaða, því heiJsan er verkmHiinsius dýmæt.ista eign. Þið kann nú að vera aí því að eg er farinn 80 eldast, að mér virðist mean óðum verin að úrættast sem sannir ísiendingar. Harkau og hreystin líkam- lega og andlegur áhugi og salaífjör getur ekki viðhaídist hjá þjóðinm, nema með íslenzkum lif- naðarháttum. SálÍL' verður kjarklaus í veikluðum iíkama. Mann hefi ég séð sem jrekk yfir hátt fjall um miðjan vetur í froeti og snjó 98 ára að aldri, og sakaði ekkert. Nú sé ég daglegíí unga menn og fullíríska (að sjá), sem ganga um götur á Reykjavík, er halla undir flatt við hverja vindhviða er á þá blæs; mundu þeir hafa jafnast á við gamla manninn? É% held ekki. II. Það er grátlegt að hugsa til þess, að kveifar- skapur og veiklun skuli fara svo með íslendinga, að þeir glati þjóðernis einkunnum sínum. Ean við þessu er hætt, og það á næstu öíd, nema menn fari að sj4 við því nú þegar, og fyrir byggja o?sakirnar, sem auðvelt er að sjá í hendi sér hverjar eru, eins og ég hefi nokkuð bant á hér að framan. Er.n floira mætti minnast á: Uppeldið og barnaœeðferði ! hefir ekki minsta þýðingu í þessu tiiliti. iíóðirin byrgir b3rnið sitt alklætt niður í vöggu eða rúmi undir þykkum

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.