Fjallkonan


Fjallkonan - 15.02.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 15.02.1900, Blaðsíða 1
Kemur út einu sinni í viku. Verð árg. 4 kr. (erlendis 5 kr. eða l'/a doll.) borgist fyrir 1. júli (erlendis fyrir- fram). Uppsögn (skrifleg)bund- in við áramót, ógild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. októ- ber, enda han' hann þa borgað blaðið. Afgreiðala: Þing- holtsstrœti 18. BÆNDABLAÐ VERZLUNARBLAÐ XVII. árg. Reykjavík, ÍS. febrúar 1900. tfr. 6. Landsbankinn er opinn hvern virkan dag kl. 11—2.Banka- Btjórnin við kl. 12—1. Lanisbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—2 og einni stundu lengur til kl. 3 md., mvd. og ld. til útlána. Forngripasafnið er nú flutt í Landsbankahúsið og verð- ur ekki opið fyrst um sinn. Náttúrugripasafnið er í Doktorshúsinu, opið á sunnu- dögum kl. 2—3 e. m. Ókeypis lœkning á spitalanum fyrsta og priðja þriðjudag hvers mánaðar, kl. 11—1. Ókeypis tannlœkning í Hafnarstræti 16, 1. og 3. mánu- dag hvers mán., kl. 11—1. "vLj> *Aí" *vL" *sly *\L- *sL-* 'vl^ vL" *\L-' fsL" ^l^ -sL- -Jy *X-* ¦sL* ¦sL^ *-\s TJm stofnun mjólkurbúa. i. Hugmyndin um stofnun mjólkurbúa hér á landi virðist eiga ali-erfitt uppdráttar, enda þótt þeir séa nokkrir, sem henni eru hlyntir, að minata kosti í orði kveðnu. Fáir eru þeir samt, er andmælt hafa hugmyndinni, en hitt mun eönnu næst, að töiuvert margir telja hana naumast framkvæmanlega, og hafa enda þá trú, að mjólkurbú geti aldrei Hokkru sinni þrifist hér. í þsssu kemur fram, sem svo mörgu öðrn, e? til framfara mætti horfa, vonleysi og alvöru- leysi, og megn vaatrú á aíla nýbreytni, er gæti, ef vel og hyggilega væri farið, miðað til bóta. Verður eigi aunað séð, en að almenningur og öll þjóðin í heild sinni hafi þegar ákveðið, að láta nú staðar nema, leggja árar í bát, og lofa öllu að fara sem verkast vill. En ekkert er þó jafn-hættulegt, sem alvöruleysið, hvort heldur það er atvinnumál eða annað, eem um er að ræða. Vanalega er því samfara ailskonar hjá- trú og ótrú á öllum breytingum og umbóta tilraunum, hvort heldur er í stóru eða smáu. Af því leiðir aftur algert aðgerðaleysi, enda heyrist nú um fátt annað talað, en óáran eða Ameríkuferðir. En þrátt fyrir þ8tta eru þó til menn innan um fjöldann, sem líta framtíðina í bjartara ljósi, en almenningur gerir og eru þess fulltrúa, að landbúnaðurinum eó viðreisn- arvon. Og það er sannarlega mikiJsvirði, að hitta og eiga tal við þá menn. Það varpar á burtu öllu vonleysi og vekur nýtt líf í huga manna. Að þrí er mjólkurbúin snertir, þá era all- margir þeirrar skoðunar, að þau eigi ekki við hér, geti ekki þrifist undir núverandi kringum- stæðum. Aftur á móti eru ýmsir, er telja að skilvindur geti hjálpað oss, og að þær eigi að ná sem mestri útbreiðslu. í sambandi við þetta vil ég geta þess, að grein sú, er ég reit í „ísafold" f. á. (tölubl. 32—33) „ Um skilvinduru, hefir verið dálítið misskilin af sumum. Segja þeir, að ég hafi hallmælt skilvindunum um skör fraro, og gert þeim yfir höfuð of Iágt undir höfði. Þennan svo-kailaða misskilning vildi ég nú leyfa mér að leiðrétta, og um leið nota tækifærið til þess að fara nokkrum orðum um ýms atriði við- víkjandi mjólkurbáum. Þetta geri ég ekki sízt vegna þess, að nokkarir menn hafa bæði bréf- lega og munulega óskað eftir ýmsum upplýs- ingum am þetta mál, og vei ég þann veginn að svara þeim á þennan hátt. Einnig gæti hugsast, að málefni þetta — stofnun mjólkur- búa — skýrðist um leið fyrir almenningi, betur en enn er orðið. Ég þykist reyndar vita, að það muni hafa fremur litla þýðingu að skrifa um mál eins og þetta; almenningur gefur þvi lítinn gaum, en þeir „lærðu" telja sér það óvið- komandi. n. Hvað skilvindurnar snertir, þá get ég þess í áðar nefndri grein, að þær væru ekki einhlit- ar til þess að bæta smjörverkunina hér á landi alment, og eigi þeas megnugar, að geta breytt búnaðinum neitt verulega eða hafið hann upp. Þetta var meiningin hjá mér, og tek ég það eigi aftur. Kostir skilvindunnar eru einkum þeir, að húa skilur mjólkiaa hreinna, en háa skilst með gömlu aðferðinni, &ð láta hana setjast í trogum og byttum, að hún hreinsar úr mjólkinni ýmsan óþverra og að hún er þægilegt og heut- ugt áhald. Þetta eru helztu kostirnir hennar, og neita ég ekki, að þeir eru mikils virði. En smjörið getur, þrátt fyrir þetta, orðið hálfgert óæti. ef þeas er ekki gætt, að verka það og fara með sem vera b8r. En til þess þarf eér- staka kunnáttu, samfara þrifnaði og bærilegum húsakynnum. Rjóminn getur auðveldlega, þótt mjólkin sé skilin í skilvindu, skemst eftir að skiiið var, sárnað um of, eða þá of lítið. Líkt er að segja um smjórið, það geturj verið illa hnoðað, ofiítið eða ofmikið saltað, o. s. frv. Hér er skilvindunni auðvitað ekki um að kenna; en það sýnir þá, að „betur má ef duga skal". — Það eru, og hafa verið til um langan tima heimili, er búa ti! gott smjór, jafnvel eins gott og bezta smjör frá mjólkurbúum, og það er enda sennilegt, að þeim heimilum fjölgi enn ekki fækki. Þeir. sem eru alþektir að því að fram- leiða gott smjör, gætu einnig selt það íyrir hæsta verð, sem hægt er að fá. En þetta eru að eins einstakk menn eða einstök heimili, en allur fjöldinn fer á mis við þessi gæði, bæði vegna vankunnáttu, óþrifnaðar og fátæktar. Skilvindan eða notkun heanar er því, út af fyrir sig, ekki einhlít til þess að bæta smjörverkun- ina í heild sinni, þegar betar er að gætt og á alt er litið. Það asm aðallega hefir ánrif hér og sérstaklega kemur til. greina, að þvi er notkun skilvindunnar snertir, er einkum tvent, smjörverkunin og sala á smjöri til útlanda. Á þessi atriði vil ég minnast nokkuð nánara með fáum orðum í næsta kaiia. m. Smjörverkunin. Hvað það atriði snertir, þá hefir þess verið getið, að notkun skilvindunnar getur ekki breytt eða bætt hana að verulegum mun, sízfc alment. Meðan hvert einstakt heim- ili verkar sitt smjör, getur ekki hjá því farið, að verkunin í heild sinni verði afarmisjöfn. Þetta er svo ofureðlilegt, að hvert barnið get- ar skilið það, enda bendir annara þjóða reynsla á hið sama. Það sem einkum og sérílagi veldur því, að smjörverkunín á þennan hátt hlýtur ætíð að verða misjöfn og yfir höfuð Iak- leg, er fyrst og fremst vankunnátta í meðferð mjólkur, o. s. frv. Einnig má telja skort á þrifnaði, léleg og óhentug húsakynni, og margt fleira. Öðru máli væri að gegna, ef smjörið væri verkað í einu lagi frá mörgum heimilum, annaðhvort á mjóikurbúi eða rjóm abúi. Það er auðsætt, að hægra er að hafa alt í góðu Iagi á mjóíkurbúi, sem margir eiga i félagi, en á hverju einstöku heimili. Meðal annars má benda á það, að anðveldara er að útvega hæfan kven- manu eða kvenmenn til þess að gegna búsverk- um á mjólkurbúum, af þeirri einföldu ástæðu, að mjólkurMin verða ávalt miklu færri en heimilin, sem framleiða mjólk og smjör, með því fyrirkomulagi sem nú er. Sömuleiðis mun nú mega gera ráð fyrir því, að húsakynnin yrðu betri á mjólkurbúunum en búrin eru al- ment á bæjum, og að þrifnaður mundi verða þar í góðu lagi. A mjóikurbúunum ættu helzt ekki aðrir að starfa að mjólkurbúverkunnm en þeir, er notið hafatilsagnar í meðferð mjölkur, smjörgerðogosta- gerð. Nú sem stendur er reyndar ekki völ á mórgum, sem hafa kynt sér þessi störf; eu það er vonandi að þeini fjólgi. Og þeim fjölgar að sjálfsögðu þegar kensla í þeirri grein er komin á laggirnar, og að líkindum líður ekki langur tími þar til hún kemst á fót. Það er því ólík- legt, að skortur á hæfum stúlkum til að annast búverkin á mjólkurbúunum standi í vegi fyrir stofnun þeirra, er fram í sækir. En hitt hygg ég eigi langt í land, að hægt sé að fá æfðar smjörgerðar og ostagerðar konur á hvert heimili, enda myndi slíkt alt of kostnaðarsamt og ekki ná neinni átt. Það er þvi angljóst, að emjör- verkunin hlýtur alt af að verða meira og minna ófullkomin og misjöfn, og miða afar seint á- fram, með því fyrirkomulagi sem nú er. Aðal- skilyrðið fyrír því, að smjörverkunin batni, og komist í annað og betra horf, er það, að bænd- ur sameini sig og komi á fót mjólkurbúum eða rjÓEabúum. En þetta eiga margir svo afar- bágt með að skilja og telja mjólkurbúa hug- myndina heimsku eina. Sumir eru einnig þeirr- ar skoðunar, að smjörverkuniu sé í sjálfu sér auðlærð, og að til þess að búa til gott smjör þurfi enga sérstaka kunnáttu. En ég held, að þetta hljóti að vera sprottið af vanhugsun og æði-miklum ókunnugleika á þessura hlutum. Regluleg smjörverkun er vandasöm og lærist ekki til hlítar á skömmum tíma. Auk þess þarf reglusemi, nákvæmni og sérstaklega góðan þrifnað, bæði í smáu og stóru, ef hún á að vðra í lagi. Sala á smjörinu. Um það atriði skal ég vera stuttorður hér. En það tel ég víst, að sala á smjöri til útlanda getur ekki blessast eða þrif- ist til lengdar, nema með því eina móti, að komið sé á fót mjólkurbúum. Ég hefi enga trú á, að hvert einstakt heimili fari að senda út smjör til sölu; það hlyti að mishepnast að meira eða minna leyti. Á þann hátt yrði smjór- ið mjög sundurleitt og misjafnt að gæðum og í tómum smámolum, er einnig spilti sölunni. Skil- yrðin fyrir því, að hægt sé að selja smjör út, t. d. til EngJands, er fyrst og fremst, að það sé vel verkað, og þar næat að það sé aamkynja að gæðum og ytri einkennum. Smjörverkunin og salan á smjörinu stendur í svo nánu sam- bandi hvað við annað, að hvorttveggja verður að fara saman, ef vel á að fara. Aðalatriðið er því það, að sameina eem mest í eitt tilbún- ing þess og framboð. Það er reyndar eins með söluna á smjörinu og verkunina, að ein- stakir menn geta, ef til vill, selt það út sér til hagsmuna; eu alment getur sala á smjöri ekki þrifist á þennan hátt. Kaupendur smjörsins ytra leggja mikla áherzlu á það, samfara gæð- um þess, að það sé boðið fram í stórum kaup- um og með sama eiakenni. Fyrir þá sök selst smjör frá mjólkurbúum betur en frá einstökum mönuum, sem boðið er fram í smáskömtum. Þegar smjörið er boðið og selt i smákaupum, einn og einu dunkur sér, og sitt f'rá hverjum,

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.