Fjallkonan


Fjallkonan - 20.04.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 20.04.1900, Blaðsíða 1
Komur út einu sinni i viku. Veið árg. 4 kr. (erlendis 5 kr. eða V/t doll.) borgist fyrir 1. júlí (erlendia fyrir- fram). U ±J BÆNDABLAÐ TJppBögn (8krifleg)bund- in við áramót, ógild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. októ- ber, enda hafi hannþá borgað blaðið. Afgreiðsla: Þing- holtsstrœti 18. VERZLUNARBLAD XVII. árg. Reykjavtk, 20. apríl 1900. tfr. 15. Landsbankinn eropinn hvern virkan dagkl. 11—2.Banka- Btjðrnin við kl. 12—1. Landsbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—2 og einni stundu lengur til kl. 3 md., mvd. og Id. til útlána. Forngripasafnið er í LandBbankahúsnu, opið 6. miðviku- dögnm og laugardögum kl. 11—12 f. m. Náttúrugripasafnið er i Doktorshúsinu, opið á sunnu- dögum kl. 2—3 e. m. Ókeypis lœkning á spítalanum á þriðjudögum og föstn- dögum kl. 11—1. Ókeypis tannlækning í Hafnarstræti 16, 1. og 3. mánu- dag hvers mán., kl. 11—1. -ak^ ¦vl^. _ ¦sj^t tsly. ->!••¦ Sóttvörn. Eius og sjá má af hiani röksamlegu ritgerð Gnðmuadar héraðslæknis Björnssonar hér blað- inu, er ill farsótt, skarlatssótt, komin á næstu grös við Reykjavík og hefir flutst inn í landið með botnverpingnm. Sjá menn þar afleiðingar af hinu aímenna hkðuleysi að brjóta baan amtmannsins i suðuramtinu um samgöngur við botnverpinga. Bólusótt hefir að undsiifórnu gengið í Hull. Hún getur auðveldlega komið ííka. Lógin frá síðasta þingi, sem banna samgöng- ur við botnverpinga, hefir stjórnin í Kaupmanna- höfn enn ekki staðfest, og lítur helzt út fyrir að hún muni ekki staðíesta þau. En hvaða menn eru í þessari stjórn? Það eru í raun og veru engir aðrir, en þeir Dybdál, skrifstofnstjóri í íslenzka ráðaneytinu, og einkum (vegna kunnngleikans) hr. Ólaf- ur Ealldórsson, sem mun líka vera hinn fyrirhugaði laadsstjóri „heimastjórnarmannanna". Þeir bera ábyrgðiua á öUum okkar lagasynj- unum — siðferðislega. Nú er um að gera, að almecningur geri það, sem stjórnin hefir látið ógert, — hindri út- breiðslu þessarar sýki með skyasamlsgri var- úð. Ef hún breiðist út um laudið, verður það ó- bætaulegt tjón. Enn er sýkin ekki komia víðar, svo kuunugt sé, en á einn bæ í Hrauaunura (Lónakot) og á einn bæ á Áltanesi (Hliðsnes). Hefir héraðs- læknirinn Guðmnndur Björnssoa þegar gert ráð- staf&nir til sðhindra útbreiðslu sýkinnxr frá þess- um stöðum með algerðu samgöngubauni og verði. 111 tíðindi. Hættuleg útlend farsótt í grend við *höfuðstaðinn. Eftir Quðmund Björnsson, héraðslækni. Páskadagskveld voru gerð boð eftir mér frá Lónakoti í Hraunum (syðsta bæ í Reykjavíkur Iæknishéraði); var mér sagt, að tvö börn lægju þar fyrir dauðanum í hálsbólgu. Ég kom þang- að litlu fyrir miðnætti; börnin voru þungt hald- in og því líkast sem þau hefðu barnaveiki (diphtheri); ea ekki gat ég fengið nokkra ljós- týru, sam birtu bæri að gagni, og varð því að bíða dags. Kom þá í ljós, að börnin höfðu sótt þá er kölluð er skarlatssótt (flekkusótt). Þriðja barnið, drengur á 12. ári, hafði sama sjúkdóm; en var á batavegi. Svo var mér sagt, að elzta barnið hefði aýlega farið inn á Álftanes og lægi þar sjúkt, ejálfsagt á sama hátt; i heim- leiðinni fór ég svo út þangað, og sá, að rétt var til getið. _________ Skarlatss'ott (d. Skarlagensfeber, 1. Scarlatia) er algeugur sjúkdómur í öðrum löndum, ea hefir sjaldaa borist hingað til lands. Mælt er að hún hafi gengið hé? árið 1669 og árið 1776, ea ekki er gannað að svo hafi verið. í lok átjándu aldar gekk útlend farsótt yfir landið 3 ár eamfieytt (1797—99); eru allar líkur til þess, að það hafi verið skarlatssótt. Það vita meaa með viseu, að árið 1827 gekk skarlatssótt yfir laad alt; þá byrjaði húa á Suðurlaadi í aprilmáauði — eins og nú; mest lagðist hún á böra og uagling3, eada var baraadauði það ár þrefaldur á við árin á uadaa. Siðaa hefir lítið borið á þessari veiki. Þó fluttist húa tii Seyðisfjarðar frá Noregi haustið 1881 og færðist út þaðaa suður á bóginn, ea þá tókst héraðslækai Zeuthea að stemma stigu fyrir hea-ui með öflugri tígragönguvarúð; haun ritaði og lýsing á veikinni og lét prenta var- úðarreglur við henni (Sbr. Lögfr. II, 56.). Að því er snertir uppkomu veikinnar í þetta skifti hefl ég ekki annað fyrir mér í svipinn en sögn bóndans í Lónakoti. Hann hefir verið til sjóróðra suður í Höfnum, að Kalmaastjöra Þaðaa hafa menn iðulega farið út í botavörpu- skipia ensku. Fyrir rúmum 3 vikum sýktist einu af vinum botnverpinga; vav þungt haldian í viku, en fór úr því að hresaast, töldu meua að haan heíði hálsbólgu. Þá tóku sótt tveir drengir á bænum; var anaar þeirra soaur Lóna- kotsbóadaas; þá er þeir höfðu legið i viku, flutti bóudi soa sian sjúkaa heim til sín að Lóaakoti; þeir komu heim mánudagiaa oftir pálraa um miðjan dag. Dagina eftir fór dóttir bóada til spurniaga ian að Görðum og aáttaði sig í Hliðsnesi; saemma á miðvikudaginn vaið húa skyndilega veik og er ena rúmföst; ena á bóndi tvö börn heima, dreng 7 vetra og stúlku 6 vetra; þau sýktast bæði á skírdag og til þeirra var mía vitjað páskadagskveldið. Þegar í stKð heflr verið girt fyrir allar sam- göngur við heimilin Lðnakot og Hliðsnes. Land- læknir hefir einnig seat mann gagngert tii héraðslæknis í Keflavík og gert honnm viðvart um þeanaa faraldur; má því búast við fréttum úr Höfauaum áður laagt um líður; ea því miður er hætt við, að veikin sé komia víðar þsr ea hér iaaar frá. Auðvitað verður öllum brögðum beitt til þess, að stemma stigu fyrir henai. Skarlatssótt er vond veiki, ea þó mi3jöfa; eru tíraaskifti *ð því, hversu þuagt húa Iegst á fólk. Þau eru þuagt haldin, börnin, sem ég hefi séð, og því fremur vob á illu, ef sóttin færist út. Yfirleitt er skarlatssóttia verri veiki en mislingar. Fyrstu sjúkdómseinkennin eru þessi: Skyndi- leg kalda eða hitaflog, höfuðþyagsli, sáriadi iaaan í hálsiaum og oft þessu samfara app- köst. Áður dagur er liðiaa, eða á næsta degi, fer að bera á rauðum Ginádílum á hálsiaum, aadlitinu og bringuaai, og óðar ea liður færist skarlatsroði yfir alt hörundið, fyrst á þeim stöð- um, er nefndir vóru, og síðan hvað af hverju um allaa líkamaaa. Oftast nær roðna þó ekki varimar eða hakan, þó að kianarnar séu eld- rauðar. Þetta rauða útþot steadar í fullum blóma 3 eða 4 daga; úr því fer það að blikna og sjúkliagaum að létta. Nú hreistrar alt hör- uadið líkt og eftir mislinga, ea sá er þó mun- ur, að skarlatssóttsrhreistrið er miklu stórgorð- ara en misliugahreistrið; af höndum og fótum losnar yfirhúðin oft í stórum flyksum. Hór er sjúkdómnum lýst í því líki, sem tíðRst er, til þess að meaa geti aá fremur áttað sig á hon- um og vitjað læknis tafarlaust, ef nokkur minsti grunur er á því, að um skarlatssött sé að rœða. Alt er undir því komið, að kæfa sóttina í fæðingunni, og sá viauur þjóðiaai afarþarft verk sem að því styður. Sjúkdómurinn getur verið á ýmsan hátt frábrugðiaa því, sem fyrr segir, ea hér á ekki að fara frekar út í það mál. Meðan hættan vofir yfir er réttast og nauðsyn- logt, að hver maður vitji læknis tafarlaust, ef hann fær ilt í hálsinn („kverkaskít", „háls- bólgu"). Skarlatssóttia getur haft ýms eftirköst, ígerð í eyrum og þar með heyraarleysi, nýrna- bólgu o. fl. Skarlatssóttin er afar-nœm. Menn geta tekið sðttina af því einn, að koma nærri sjúklingun- um, þó að þeir komi ekki við neitt, sem inni er. Heilbrigðir menn geta borið sóttkveikjuna af einu heimili á annað, án þess að fá sjálflr sóttiua. Hún getar borist í fatnaði, húsgögn- um, bréfum og hverjum þeim hlut að heita má, er komið hefir nærri sjúklinguuum. Meaa þekkja að vísu ekki þessa sóttkveikju; ea víst er um það, að húu er mjög lífseig. Það vita menn, að húa felst í hreistrinu á hörundinu og getur verið í hrákum sjúklingsins og jafavel í hægðna'am. Sá fær mjögsjaldan skarlatssótt, sera einusiuni befir haft haaa. Yfirleitt er hún ekki eins margtæk eins og mislingar. Mönnum er full- kunnugt hér á landi, að órfáir komast undan misliuguaum, þeif aem ekki hai'a fengið þá áð- ur. Svo slæm er ekki skarlatssóttia. Húu legst eiakum á börn, sem eru 2—10 vetra; með aldrinum þverrar sóttarhættaa smátt og smátt, ea þó ber það oft við, að fullorðið fólk tekur sóttiaa. Allir geta feagið haaa. Ung- börn á 1. ári fá hana ekki að jafaaði. Þá er sóttin geugur yfir, þar sem hun hefir ekki koaiið áður, má gera ráð fyrir, uð húa sýki svo marga af hundraði (°/0), sem hér segir: yngri en 5 ára um 60% 5—15 — — 30o/° . 15-25 — — 3°/0 25—30 — — 1% ogþaðanafminai, eftir því sem ária færast yfir Þessar tölur eru eagaaveginn algildar, því að mikil tímaskifti eru að því, hversu margtæk sóttin gerist. Að jafaaði líða 4—7 aætur frá því er meaa fá í sig sóttkyeikjuna og þar til er sóttin hefst. Þessi undirbúningstími sóttarinnar getur þó verið ean styttri (1 eða 2 aætur, sbr. Lóaa- kotsbörnin); stundum aftur iengri en hér var greiat (alt að 14 nóttum). Sóttvara og sótthreiasua gega skarlatsótt er svo vaadasöm, að ekki er uat i stuttu máli að gera grein fyrir öllu því, sem athuga þarf. Læknar verða að hafa gætur á slíku. Að öll-

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.