Fjallkonan


Fjallkonan - 26.05.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 26.05.1900, Blaðsíða 1
Kemur út einn ainni í viku. Verð árg. 4 kr. (erlendis 5 kr. eða 1'/« doll.) borgist fyrir 1. júli (erlendis fyrir- fram). UppBögn (skrifleg)bund- in við áramót, ógild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. oktð- ber, enda bafi hannþa borgað blaðið. Afgreiðsla: Þing- holtsstræti 18. BÆNDABLAD 1 VERZLUNARBLAÐ XVII. árg. Reykjavtk, 26. maí 1900. tfr. 20. Landsbankinn eropinn hvern virkan dag kl. 11—2.Banka- Btjórnin við kl. 12—1. Landsbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—2 og einni stundu lengur til kl. 3 md., mvd. og ld. til útlána. Forngripasafnið er i Landsbankahúsnu, opið á mánud., miðvikudögum og laugardögum kl. 11—12 f. m. Náttúrugripasafnið er í Doktorshúsinu, opið á Bunnu dögum kl. 2—3 e. m. Ókeypis lœkning á spítalannm á þriðjudógum og íöstn- dögnm kl. 11—1. Ókeypis tannlœkning i Hafnarstræti 16, 1. og 3. mánu- dag hvers man., kl. 11—1. Um ofríki. iii. Það er hægt að sýna, að Indland hefir á fyrri tímum ekki verið eins aumlega á sig kom- ið og nú er orðið. Fyrir 200 árum var það eitt hið auðugasta og frjósamasta land í heimi. Indverskur rithöfundur, að nafni Pramatha Nath Bose, hefir fyrir nokkrum árum gefið út ritverk í þrem bindum um ástand Indlands undir Engla stjórn, og hann sýnir, með vitnis- burðum ýmissa ferðamanri frá mörgum lönd- um löndum: Spáni, Poríúgal, Norðurlöndum, Frakklandi og Kína, að velmegun Indlands hafi aldrei verið meiri en á meðan Múhameds- menn; réðu þar löndum. (Eins var á Spáni á meðan Márarnir réðu, en þeir vóru Múhameds- menn; þó var Spán aldrei jafn-blómleg eins og þá; en svo kom kristna ofstækið, trúarstríðin og truarbrennurnar [Inkvisitionin]; þá var alt eyðilagt; hinar stórkostlegu og dýrðlegu borgir og byggingar voru eyðilagðar og féllu í rústir> mönnunum fækkaði þúsundurn saman, iðnaður- inn hvarf og vísindin œeð, og síðan hefir Spán aidrei borið sitt barð). Bose sýnir og, að und- ir stjórn Akbars (f 1605) hafi kaupið verið meira, húsaleiga, fatnaður og fæði ódýrara. En alt þetta breytist þegar Englar koma til sögunnar (um 1610). Frá því þeir stíga fótum sínum á Iudland, þá, er það haft til þess að auðga útlenda þjóð. Fyrstu tuttugu árin var öllu rænt og ruplað, ekki hugsað um ann- að ea að græða fé. Þá var ekki hugsað um að staðnæmast í landinu, heldur að ræna, rupla og svíkja, og snúa svo heim aftur með mil- jónirnar. Raunar eru siðir Indverja ólíkirsiðumEvrópu- manna, en þeir eru samt meatuð þjóð (eða þjóðir) á sinn hátt. og þeir eiga mikil og merki- leg ritverk, sem stunduð eru við alla eða fiesta háskóla í Evrópu. Raunar hafa Englar afnum- ið þann sið, að konan lét brenna sig á báli að bónda sínum önduðum, en annars er „mentunin" lítið annað en yfirhylming og viðbára. Til þess að sýna sællífi og yíirgang þessara útlendinga, hveraig hann var fyrir stuttum tíma og mun vera enn, þá skulum vér segja frá, hvað einn enskur fyrirmaður eða fyrirmannsheimili þurfti tillndía-verunnar; þetta er semfylgir: kennari (munschi), byrlari (khansaman), undirbyrlari; matreiðslumaður (bawarschi), þénari(khidmatgar), burðarstólsforingi (sardar), 3 burðarmenn (hamm- ais), dyravörður (darban), þvottamaður (dhobi), skraddari (dhirgi), ökumaður (gariwan), 2—3 hestasveinar (saib), vatnsberi (brhischti), garð- maður (mali) sendisveinn (chaprasi), hundavörð- ur (duriza), sópari (mihtar), barnfóstra (ayah). Laun allra þessara þjóna til s&mans voru hér um bil 2000 krónur, svo ekki hefir mikiðkom- ið á hvera. Árið 1786 kom lord Cornwallis til Indlands sem yfirmaður, skipaður af Engla stjórn. Þar með byrjar ný ránsöld, sem nær til 1858. Þá var rænt með meiri reglu en áður, en ekki fór ránið minkandi, og einn stjórnfræðingur reikn- aði, að alt að 1838 hefðu Englendingar haft eitt hundrað tuttugu og sex þúsundir og fimm hundruð miljónir króna út úr Indlandi. Þeir hrósa sér af þessu auðvaldi, sem þannig er undir komið. Margir Engleudingar fóru þang- að fátækir, en komu heim aftur stórauðugir. — Þegar austur-Indíaféiagið hætti 1858, þá hefst nýtt timabil í ránssöguuni. Það fé, sem árlega var flutt frá höfuðstað Indlands (Kal- kútta), var 1838: 54 miljónir króna; árið 1859 var það 90 miljónir; 1883 ríflega 180 miljónir, og nú er það komið upp í 540 miljónir. Svo er látið, sem Iudum sé lánað fé, en það er ó- spart tekið aftur, og ekki gleymt rentunum. Alt það sem á að heita að sé til þess að auðga Indland, er einmitt til þess að rýja það og auðga England. 011 mannvirki, sem eiga að heita til bóta, eru gerð eftir evrópskum mæli- kvarða, og eiga ekkert við náttúru Indlands, svo sem járnbrautir, vatnaveitingar og margt fleira. Sama er að segja um vélarnar; alls konar vélar hafa verið inn leiddar, en ekkert hugsað um, að svo hastarleg breyting mundi gera meiri skaða en gagn; heimilisvinnan alt í einu af numin (þetta vilja „framfaramennirnir" einnig að verði hér á landi), þessi vinna sem hafði verið Indum til frægðar og velmegunar, en í hennar stað var látin koma vélavinnan, helmingi verri, þó fljótara gangi, og við hana hafa því nær eintómir Evrópumenn atvinnu, en ekki sjálfir landsmenn: — þeir ganga iðju- lausir og svelta. Indverskir rithöfundar hafa um hin síðustu 20 ár safnað skilríkjnm um ástand landbúnað- arias á Indlandi; lélegt mundi það þykja hér aðbúa við önnur einskjör. Heimili með fjórum manneskjum hafði (1877) 140 krónur um árið. Þar er ekki um neina kjötfæðu að tala; öll fæðan er úr plönturíkinu, hrísgrjón, mjöl og te- gras, lítið eitt af tóbaki til af þreyingar, ekkert til skemtana eða tilbreytingar á tyllidögum, hvorki við greftranir né giftingar, en það eru einustu tækifærin fyrir indverskan bónda til glaðningar. Daglaun hafa aldrei verið meiri en 28 aurar á dag, sum árin 8 aurar sumstað- ar. Bose (sem fyr var nefndur) álítur, aðbónd- inn hafi 29 krónur og 70 aura um árið, og af þessum 29 krónum og 70 aurum eru tekn- ar 4,50 a. í gjöld til „hins opinbera". Þessar 4,50 a. pínir Engla stjórn út úr hverjum bónda, og með þessum blóðpeningum er „stjórnað" og „rúttað", með þeim er öll þessi margbrotna stjórn kostuð: undirkonungurinn, landstjórarnir, dóm- ararnir, ráðherrarnir og allur urmull annara embættamanna; bóndinn borgar kampavínið sem er á borðum þessara herra, vagnana, kvenskrautið, laun ótal þjóna og þar fram eftir götunum. Þessi bóndi, sem ekki hefir efni á að sjá fyrir sínum eigin börnum, hann kostar útlendan setuher, 75,000 manna; fyrir tuttugu árum græddi hver þessara manna 1422 krónur á ári, hundraðfalt við tekjur bóndans. Sællífi ríkisbubbanna í Lundúnum er bygt á erfiði Indíabóndans og þeim 4,50 a., sem hann er látinn borga af sínum 29 krónum og 70 aurum. Hér er ekki rúm til að fara orðum um hina nýju stjórnaraðferð Englendinga á Ind- Iandi eða „Civil service", sem lord Dufierin sagði að væri sú langbezta i heiminum, af þvi feitustu embættin eru ætluð stúdentunum frá háskólunum; heldur ekki um hina nýju breyt- ingu sem Salisbury gerði á þessu 1877 — ekk- ert af þessu dngar neitt, einkum af þvi að alt háskólalíf Englendinga er á eftir tímanum og stirðnað í afgömlum kreddum. Venjulega fá Indverjar sjálfir ekki embættin; því er barið við að landar þeirra beri ekki virðingu fyrir þeim, þeir sé óáreiðanlegir o. s. frv. Það er merkileg viðbára af möunum, sem sjálfir eru gei'spiltir ránsmenn. Dagleg reynsla hefir sýnt, að slík spilling er mjög sjaldgæf á meðal Ind- verja sjálfra. Ymsir þeirra hafa sýnt, að þeir eru fyrirmynd að ósérplægni og manngæzku. B >se segir um einn indverskan dómara við bæstaréttinn í Kalkútta (Vicent de Paul): „hann gaf guði sál sína, hrjáðnm tíma sinn og fátækutn fjármuni sína". — Það er heimska, að halda að Indar geti ekki stjórnað vel. Öll sagan sýnir það, og þar sem Indverjar fá enn að ráða, þar gengur bezt. Annars hafa ýmslr Eiglendingar lagt alt í sölurnar til þess að bæta þetta ástand, en þeim hefir ckkert orðið ágengt í'yrir ofríki og ágirnd stjórnarinnar og alls fjöldans, sem hefír Indland fyrir féþúf'u. Þessar lýsingar eru bæði eftir enska og ind- verska menn, og Englendingar hafa sjálfir breitt þær út i blöðum og tímaritum. En hve- nær sem einhver dirfíst að segja frá nokkrum skuggahliðum á Ameríku eða Englandi, þá rís einhver „góður" andi upp, og ýmist lýsir það „bull", eða eys úr sér meiðyrðnm út í hött, svo sárt tekur honum til þessara „öndvegis- þjóða", sem hann endilega vill að íslendingar komist í samband við. Hvað mundi verða, ef hér væri gull og demantar, eins og í Búalönd- unum? Því þarf ekki að svara. Eii engin líkindi eru til þess, að Englar og Amerikumenn nái að yfirstíga öll ríki jarð- arinnar með ofríki auðvaldsins. Höfundurinn í „Eimreiðinni" hefir gleymt hinu gamla orðtæki: „Hingað og ekki lengra, hér skulu þinar stoltn bylgjur brotna", að öllu eé takmark sett, og að eins geti farið fyrir Englendingum og fór fyrir Napoleoni fyrsta, þegar hann ætlaði að kúga undir sig alla Evrópu. Þá vakna kraftar sem hafa sofið, og enginn veit, hvaðan öflin koma — oft þaðan sem sízt var von. IV. (niðurl.) Það er eðlilegt, þó manní detti í hug, hvort þetta Búastríð muni geta haft áhrií á ísland. Vér skulum áður líta stuttlega yfir kunnings- skap Englendinga við landsmenn hér. Fyrir utan Norðurlandabúa, Dani og Norð- menn, og svo Þjððverja nokkuð, komu hingað engar erlendar þjóðir á 15. og 16. öldinni, auk Englendinga. Tvær ránsferðir voru síðar farnar hingað af öðrum, fyrstkomu „Gvaskónar" 1615 á Vestfjörðu, og vóru 62 drepnir þar undir forustu Ara Magnússonar í Ögri, en Norðlend- ingar drápu 11 í verferð; Tyrkjaránið varð 1627, en þessir atburðir eru alveg einstakir og leiddu ekki mikið af sér til langframa, þótt ailmikið tjón yrði af þeim í bili. Öðru máli er að gegna með Englendinga, því engin útlend þjóð hefir sýnt hér annan eins ójöínuð eða misboðið laudsmönnum jaí'n-hrotta-

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.