Heimskringla - 09.02.1905, Blaðsíða 2

Heimskringla - 09.02.1905, Blaðsíða 2
HEIMSKEINGLA 9. FEBRÚAR 1905 1 ¦MWWMMVMWS^'^W^^MW^AAMAA^A^' Heimskringla PUBLISHED BY The Heimskringla News & Pélish- iog Company Verð blaSsins I Canada og Bandar. $2.00 um áriO (fyrir fram borgað). Sent til Islands (fyrir fram borgað af kanpendum blaðsins hér) $1.50. Peninírar sendist i P. O. Money Or- der, Begisterod Letter eða Express Money Órder. Bankaávfsanir á aðra banka en 1 Winnipeg að eins teknar með afföllnm. B. L. BALDWINSON, Editor & Manager Office: 727 Sherbrooke Street, Winoipeg P. O. BOX 116. Strætabrautirnar í Winnipeg. Þeir, sem ekki eru kunnugir Winnipeg-borg, hafa að sjálfsögðu mjög takmarkaða hugmynd um \ vöxt hennar á yfirstandandi tima. < Þess hefir oft verið getið, að nýjar byggingar, sem reistar hafa verið hér f bæ á sfðastliðnum 2 árum, taki fram að verð-upphæð bygg- ingum þeim, er reistar hafa verið í nokkurri annari borg f Amerfku á sama tfmabili. Afskifti Rússa á Finnlandi. Síðan uppreist verkamanna á stóð, voru Svíar kúgaðir til f>ess að láta Finnland af hendi við Rússa 180'.*, og frá því ári byrjuðu hörm- ungar Finna. Samkvæmt samn- ingum þessum var þeim heitið Rússlandi byrjaði er eins og dregið fuUri 8jálf38tjörn, að peir fengi að hafi myrkva yfir allan &huga vest ha]dfl lygum 8frmm tfU og tunf?u lurþjóðanna 4 Austræna strfðinu. OR ráð* 8Ínum eigin sérmálum. Fólk hefir tapað allri fn'-ttafýsn f 1 sambandi við það, en hefir snúið Fátt af þessu hefir verið efnt. Framan af var farið hægt í sakirn- töluð á öllu Finnlandi eftir en áður, og kunnu hana f>ó tíestallir lærðir menn. En f>eir kærðu sig ekki um . að brúka hana. Næsta áþján, er lögð var á landið, voru herskildulögin,er alveg gengu þvert íi móti stjórnarskránni, og voru þau hin illræmdustu. Svo kvað ramt að pessu, að jafnvel . MU.U-. meiri hlutinn f yfirráðinu rússneska Sakir hafa ar' að §era á Þeim saninrngsrof, var peim andvígur og vildi ekki, að enda voru Rússar þá smeikir og þau væri lögð íi. En minni hlutinn höfðu Ifka f fleira en eitt horn að fékn. sínu fram komið við keisar- lfta. Um miðfa öldina sem leið, á ann og gaf hann þau út sem keis- ríkisárum Alexanders II., var og: aralega tilskipun árið 1901. Sam- stjórnarfarið öllu frjálslegra en sfð- ar varð. Alexander II. var ein ser að þvf, sem nú er I Rússaveldi f Evrópu. ! verið yfirfarnar á ntf, blaðamenn og þjóðfræðingar hafa farið að rann- ^saka fstandið heima fyrir. Upp- reistia, hversu þfðingarmikil, sem | hún kann að verða, var nokkuð sem I allir áttu von á. Það var bfiið að i kreppa svo skóinn að alþýðu manna, svo árum skifti búið að halda þeim f voninni, að einhverjar umbætur ÞJöðarinnar,. Þá var það, að bænda- yrði gerðar á högum þjóðarinnar, *nau«inni var létt, er pá var búin ogendalaust svfkja þær vonir og,að vara f meir en Þrjár aldir, og þau loforð, að hja pvl gat ekki far- var Þá JaftlVel rætt um' að koma * ið að almenningur, svívirtur og fót rússnesku þjóðpingi, sem þó, þrælkaður, hefðist handa að lokum. ekkert varð af- Pyí um Þær mundir Svo bættist þar á ofan stríðið var keisarinn myrtur af Nihilist-1 við Japan, er háð hefir verið þvert um' ogAlexander III., sem p& tók á móti þjóðarsannfæringu og Þjóð- við' var maður harður f lun<1 °8 arvilja, og að eins sökum landfýkn- SerðÍ8t fhaklssamur miög, því hon- ar rússnesku stjómarinnar. Af um Þótti' sem von var> fíiður slnum því hefir leitt dýrtfð í landinn, er & illa launuð umbótastör6n. eðlilegan hátt hefir komið harðast Frá þeim tíma til þessa dags hafa niður á almúga manna. Verkalaun Finnar altaf átt undir högg að hafa ekki hækkað að sama skapi sækja. Stefna stjórnarinnar hefir og vörutegundir hafa stigið í verði. verið eindregin sú, að afmá sér- skilda þjóðarmeðvitund meðal þeirra og gera þi rússneska. Allar þær tilraunir hafa jafnan mistek- ist. Finska pingið hefir þegjandi gengið fraui hjá öllum slíkum til- skipunum. Árið 1899 gaf keisari út pá skip un. að allsherjar rfkisk'ig Rúasa um. er valdið gæti uppreist þegar skJ'kli Silda fyrir Finna einniK- | minst varði. Meðal þessara eru Her átti að sla tvær flu£ur { einu ! Finnar og Vendir. Mætti jafnvel höS8[: Að afma sjálfstœði þjóðar- telja Pólverja, er voru áháð rfkis- inna °g fella úr lö8um stjórnarskrá heild út af fyrir sig frá því snemma hennar, og þóttust nú keisarasinn- á miðöldunum og alt fram á 18. öld,! ar hafa náð bæði ^11 °£ högldum. þóaðupprunaséþeirskyldirRúss- En atjórninni yfirsSst ! þvf, að um. En hatur Pólverja til Rússa Finuar urðu ekki teknir sömu tök- er engu minna fyrir það, enda hafa um °g rússneski almúginn. Þeir þeir ekki verið látnir njóta frænd- voru a alt öðru menningarstigi og seminnar frá þvl þeir gerðust einn ^r höfðu þol og þor til þess að hluti rfkisheildarinnar. kvæmt pessum lögum var hvert hér- að á Finnlandi skylt að leggja til Svo pótt ekkert af þessu hefði komið til sögunnar, þá er innan rússneska veldisins í Norðurálf- unni þjóðir er jafnan hafa nauðug- ar lotið ánauðaroki keisarans, — Frá því hefir og verið skýrt, að borgarbúar hafi meir en tvöfaldast að tölu á sfðastliðnum 5 árum, og <: a 1,71 / i 2, þjóðir, er ekkert eiga skilt við slav- eru nú yfir 97 þósund, eða sem næst ¦' e lOOþúsundíbuarfbænum. En af neaka ÞÍóðbalkinn' hvorki að þessarifólksfjolgun leiðir eðlilega , tungu, siðum, sögu eða p.ióðarvenj- það, að félagsleg starfsemi, verzlun og iðnaður allskonar r>g umferð og samgöngur borgarbúa vaxa að sama skapi. Þessi vöxtor er meðal annars sjá- anlegur ft nýútgefnum sk/rslum strætiibrauta-félagsins í Winnipeg, sem á sfðastliðnu firi hefir selt ná- lega 10 millfónir fargjalda með brautum sfnum og flntt þó enn fleiri fargegju, þvf að öll börn, sem yngri eru en 7 til 8 Ara, flytjast frftt á viignum félagsins, og auk þess seljast 6 fargjöld fyrir 2,öe og 8 verkamanna fargjöld fyrir sama verð. Það er þvf óhætt að fullyrða, að félagið hafi alls flutt með braut- um sínum yfir 10 millíónir farþegja á sfðastliðnu ári. Þetta bendir 4, að l>org vor sé þegar komin f tíilu stórborga þessa lands, og er p6 enn lftil f saman- Engir hafa þó átt um jafn sárt að binda og Finnar. Umskiftin, að hverfa úr sænska ríkissambandinu inn í hið rassneska, voru afar-stór- vægileg. Þjóðin var orðin mjög legri skipun var þeim fyrirboðið að blönduð norrænu blóði og að trú og tala sitt eigið tungumál eða saman- hugsunarhætti voru Finnar mj'.ig kalla héraðsstefnur eða sveitaþing. lfkir Svíum og Norðmönnum. Að Það var búist við, ef bændalýður- vísu höfðu þeir haldið við forn- inn yrði svo einangraður, að hægt tungu sinni, en þó hafði sænskan yrði að banna honum að koma sam- altaf öðlast þar meiri og meiri út- an á nokkur mannamót, færi smátt anburði við það sem hún verður I breiðslu. Og til þessa dags er og smátt að draga úr þeirri mót- innan næstu tfu ára, eá alt heldur j gjensfca,, útbreiddari á Finnlandi, stíiðu, er hann gæti veitt. Og ef en nokkurt annað útlent mál, þrátt hann yrði sigraður mundi landið fyrir marg-ftrekaðar tilraunir keis- auðunnið eftir það. arasinna, að gera rússneskuna að Skipan þessi mætti hinni megn- aðalmáli landsins. Enda er mikið ustu mótspyrnu á finska þinginu, af nútfðar bókmentum Finna ritað en þó varð niðurstaðan sú, að orð a sænsku máli. Og þarf ekki ann-' keisarans hlutu að gikla yfir lands- að en minna á ritverk Runebergs, lög, og skipanin gekk f lög. Bobrf- og "Sögur herlæknisins" eftir Top- koff landsstjóri, sá er myrtur var í elius. Svíum hafa Finnar jafnan sumar, lét ekki sitt eftir liggja að unnað þjóða mest, enda er saga heimta, að öll málfærsla færi fram þeirra öll svo innofin sænsku sög- á rossnesku. Arangurinn varð unni, að það má sem næst heita samt sá, að fjöldi finskra aðals- sama sagan. Enda hafa þær þjóðir manna sagði af sér þingstörfum, verið n&grannar frá elztu tímum. heldurennað þurfa að lúta þessu Með Gustaf Adolf börðust Finnar í boði. I sæti þeirra skipaði svo 80 ára strfðinu. Með Svíum hafa Bobríkoff þá eina, er hann áleit sér þeir jafnan heiður hlotið fyrir að holla og sfnu máli. ryðja veg siðbótinni og brjóta á; Við þetta leið finska þjóðin og bak aftur páfadóminn. Árásum þingið stórtjón, en alþýðan sat samt Rússa vestur á boginn vörðust þeir við sinn sama keip. Vottorð um Svfum fremur, unz að lokum þeir kunnáttu mannaárússnesku, þeirra urðu að leggja niður vopn og falla er stóðu í ollum hinum óæðri stöð- Rússum í hendur samkvæmt póli- um, voru beint og blatt fals. Alt tfskum glæpasamningi, er gerður] Var látið gott heita, sem þekking á var af Norðurálfu "diplómötum" að; þvf máli, þótt menn naumast þekti afloknu strfðinu 1809. stafina, þar sem ekki var um annað Eins og kunnugt er, samkvæmt að ræða, en uppfyllÍDg lagastafs, "friðar-samningi," er gerður varjer enginn gaf sig um að halda.; bannig ætluðu að Ixjita valdi sínu meðan á Napoleíinsku styrjöldinni Rússneskan var nú mikið minna. Er þessi deila stóð sem hæst afram að ganga skaplega her f landi. Á sfðasta ári voru irmtektir þessa félags svo sem hér segir: Janúar.......... $ 23,875.05 Febrúar......... ^23,940.90 Marz........... 25,306.35 Aprfl........... 26,634.95 Maí............ 33,125.80 Júnf........... 37,931.00 Júlf............ 50,035.00 Ágúst........... 46,510.25 September...... 34,104.20 Október ........ 33,272.35 Nóvember ...... 34,062.65 Desember....... 38,743.80 Alls........ $407,542.30 Af þessari upphæð fekk Winni- peg borg f bæjarsjðð $20,377.11, og að auk $1,300, sem er $20.00 af hverjum motor-vagni, sem félagið hefir í brúki á götum borgarinnar. Þess má geta, að f fyrra (1903) fékk bærinn fr& þessu félagi $14.- 363.93, og sýnir það að inntektir félagsins á þessu sfðastliðna ári hafa orðið yfir $120,000 meiri en á árinu 1903. beittur og frjálshugsandi maður og j svo og svo marga menn, ef eftir lét sér f mörgu ant um að bæta hag væri kallað. Yfirmenn hersins voru valdir af rússneska liðinu og finskir hershöfðingjar gerðir þeirra undirtyllur við sfnar eigin her- deildir Þrátt fyrir þau umskifti,er kom- in voru á f þinginu, var lfigum þess- um mótmælt. Landsstjóri heimt- aði, að þau væru stóllesin f öllum kirkjum landsins, en prestar neit- uðu allir. Bobríkoff hótaði hinu versta öllum, er nokkra óhlýðni sýndi, en alt árangurslaust. Bæn- arskrá var samin af Finnum, und- irskrifuð af nálægt hálfri millfón manna, en það kom fyrir eitt. Bænaleitaninni var synjað, og lét landsstjóri það níi að lffgum gera, að öll herstefna skyldi gerð af þing- inu en ekki hershöfðingjum, eins og lög stdðu til. Hann treysti sér betur við þingið, með þvf Finnar voru nú orðnir þar veikir fyrir. En þegar til þess kom, þá var ekki hægt að neyða finska lækna til að skoða þá, er teknir voru þannig til herþjónustu, enda afsögðu peir að gefa nokkur vottorð. Voru röss- neskir læknar þá til þess fengnir, en þeir reyndust bæði ónógir og ótróir og mfitugjarnir, enda buðu héruðin fáa menn fram, er álitið var að staðið gætu læknisskoðun. Lögunum var þvf ekki framfylgt að heldnr. Til þess að reyna að raða bót á þessum vandræðum, tók fylkissjór- inn í Wasa, Björnberg offursti, sér ferð á hendur til Pétursborgar að hitta keisara og bera upj) við hann vilja þjóðarinnar. Honum tókst ferðin vel. Keisari gaf m&li hans góða áheyrn og lét sem hann sann- færðist um ofrfki Bobrfkoffs. Hann lét sem hann mundi vfkja honum frá og setja f hans stað aftur prins Sviatopolsk-Myrzky, þann mann, sem frjálslyndastur hefir sagður verið allra rússneskra aðalsmanna. En er Björnberg var heimkominn, tókst Bobríkoff að ónýta ferða- árangur hans,ásamt og með tilstyrk nokkurra keisarasinna. Hann varð óður og uppvægur, er hann fékk njósn af fyrirætlun keis- ara, leysti þvf upp þingið, og skaut á ráðstefnu með nokkurum vildar- mcinnum sínum og ritaði keisara bréf. Tók það fram að honum hefði verið skakt skýrt frá málum og að enginn hlutur væri hægari, en að fylgja öllum ákvæðum her- laganna. Snörist nú keisari enn í máli þessu, og gekk & bak loforða sinna við Björnberg. Tilraunir voru að nýju ftrekaðar að ná mönn- ( um til innskriftar f herinn, en nið- urstaðan varð sú, að af þeim 30,- 000 er þannig var stefnt, voru að eins tveir fimtu allra þeirra er mættu, og af þeim meginþorinn ó fær til herþjónustu. Yfirréttur Finnlands neitaði ogað fylgja Bob- rfkoff f þvf, að neyða menn til her- þjónustu, sem og landsstjóri reyndi. Lagakærur voru og færðar fyrir yfirréttinn gegn héraðsstjórum, er var svo Bobrfkoff landsstjóri drep- en óhapp, vegna þess, að hann á- inn árið sem leið. liti inyndun þesskonar félagsskap- Sfðan hafa Finnar beðið með 6- ar meðal þeirrar þjóðar fremur þreyju úrslita ófriðarins eystra og I verða spillandi en bætandi. Al- þess að eitthvað rofaði fyrir og þýðumaðurinn þar hefir engin völd frjálsara stjórnarfar kæmist á. og myndi ekki frekar hafa nokkur Nú segja síðustu fröttir, að þeir ráð á sjálfum sér innan þessháttar hafi þegar hafist handa móti keis- félagsskapar, en eins og hapn er nú aranum og aðlinum ásamt russ- staddur. Reyndin hefir jafnaðar- nesku verkamönnunum og Pólverj- legast orðið síi, að innan þessara um, er einnig eru komnir af stað. vfðtæku verkamannafélaga f öðrum löndnm hefir einstaklingsius gætt , næsta lftils, en hann verið meira Ástand verkalýðsins á'8em;efæriJ — hendi'Jn * t sem trjils maður. EnþaðsemMr. KÚSSlandl. O'Laughlin álfturað bætt geti á- ------ standið er, að stjórnin gerði sér Ameríkanskir þjóðmegunarfræð- meira far um að kynnast fistandinu ingar hafa nú um mörg undanfarin I og bæta úr þvf, vegna þess, að þar ár lagt það fyrir sig að rannsaka f landi verða rfkir og fátækir að bæði verzlunar og atvinnu ástand beygja sig undir vilja stjórnarinnar Evrópulandanna, og í því augna- í hverju helzt sem er. miði flutt búferlum til þessara Af öllum íbúum Rússlands eru ýmsu landa og búið [>ar svo árum réttnefndir verkamenn að eins tveir hefir skift. Með þessu möti hafa af hverju hundraði. Allur fjöldinn j þeir fengið greinilegri hugmynd er bændafólk, er á einhvern hátt | uin ástandið, en þótt þeir fylgdust stundar jarðyrkju. með öllum blöðum og bókum, er út A1 ,i . ,j „» .,...» , 6 Alment kaupgjald sfðasthðið ár, j væri gefin í þessum ríkium, og um 1flA. • ^t ,,, , , „ 1904, segir O'Laughlin að hafi ver- leið getað séð með eigin augum ið & þeg8a leið. það sem annars er oft haldið leyndu, þegar þjóðirnar gefa sínar fjárhagsskýrslur og markaðsskrár. Amerfka, bæði Bandarfkin og Canada, óttast ekki þótt Evrópu- löndin tækju hið sama upp, þvf Baðmullar-verkstæðin borguðu karlmönnum $10 unl mánuðinn, en konum $9. Hörverkstæði guldu karlmönnum , konum 16. Við silkiiðnað fengu verja sig gegn áráeum aðalsins, sem rússneska alþýðan átti ekki til í sögu sinni. Næsta árás á sjálfstæði Finna kom fram f því, að eftir keisara- Þetta var meðalkaup þegar til mánaðar var ráðið. Ef uppá dag- þótt töluverð fátækt eigi sér stað menn $12, en konur $5. Þeir, sem hér f álfu, þá eru þó altaf ýmiskon- að sykurhreinsun unnu, fengu $7 ar ráð fyrir hendi að sjá um að um mánuðinn, en konur $6.50. Við fólk þurtí aldrei stórkostlega að glersteypu fengu menn $6.50, en hða þess vegna. Verkföllin, er her konur $3. Við postulinssteypu fá f álfu hafa verið svo tíð og stórfeld, karlmenn $9,en konur $6, og á stál- sýna ótk'fræðilega, að menn J>ola gerðar-verkstæðum var nu'innum dalítið uppihald, sem þeir sé ekki borgað $12 um mánuðinn. að draga kaup, jafnvel þótt fátækir [ sé, og ástandið hér þolir saman- i burð við alþýðuhag hvar í heimi , .. , ./^,,"" laun var unnið, var kaupið nokkuru 1 hærra, en þá töpuðust svo margir Nú þegar stórtfðindi berast dag-1 , « , . _, . , . , _, ,. dagar fra vmnunni, er /mist voru lega frá Rússlandi um uppreisn:,.. , » ¦ , , ., ... ** logboðnir helgidagar, eða þá em verkalýðsins þar, þá er það fróð- , . hverra annara orsaka vegna. A legt að líta á hag þeirra, eins og | RÚ8slanílij 8em f mium katolskum Bandaríkja hagfræðingurinn J. C. löndu^ ef ^ y^^ sem O'Laughlin skýrir frá [>vf í "Worlds __¦„ i-i- ,- .__,_,. ., .„ f / ' lög og kirkja skipa, og þótt mikið Work tfmantinu. verkamanna- ,• • •» ..,, . , , 1 hggi við,er ollum starfsstofum lok- lögm þar ákveða 13 klukkutfma , . . 7 ° i að þá daga. vinnu á dag & öllum iðnaðarstofn- unum landsins. Þótt þessi vinnu- í ríissneska rfkinu, segir Mr. tfmi sé nokkuð langur, og kaup- 0'Laughlin,eru ekki alment haldn- gjaldið fremur lagt, þá var það við- ir nema 75 helgidagar á árinu að unandi fram að því að strfðið byrj- undanteknum afmælisdögum keis- aði. "Kaupgjald," segir O'Laugh- arans og annara aðalsmanna, en lin, "er hvergi eins lágt og par, að eftir [>vl sem austar dregur, fjölgar öllu jafnaðartali, og munurinn ft hátfðunum, og austur við Uralfjöll verði á þvf, sem verkamaðurinn er vinna ekki leyfð nema 270 daga þarfnast, er engann veginn eins ör árinu. Þetta lækkar og kaup mikill og kaupgjaldinu svari. En þeirra, sem upp á daglaun vinna, svo eftir pað að strfðið byrjaði og og að sjálfsðgðu hlýtur að takast ál'igur herkostnaðarins]Tfóru vax- til greina, þegar til mánaðar er ráð- andi hefir verð farið hækkandi á ið, svo alls yfir hefir það áhrif á öllum nauðsynjum, en kaup staðið kaupgjaldið. alveg f sama stað. „. _ . ¦ Hið annað, sem af helgihöldun- Með hverjum mánuði hetír þvf um leiðir, segir O'Laughlin, er og, harðnað baráttan fyrir verkamann- að menn lifa sjaldnast þá eins spart inum f stórborgunum að geta lifað. og endrar nær. Þeir eru ekki ein- Vikulega hefir hann sparað við sig göngu sjalfum sér gagnslausir þé hitt og annað, er hann aður áleit daga, heldur eyða þá meiru en ann- eitt af sfnum aðal lffsnauðsynjum, ars myndi og komast þvf aldrei yfir unz nokkuru áður en verkfallið neitt. Þess vegna er það nfi, að byrjaði var komið svo, að fjöl- siðan verkfallið byrjaði, eða öllu skyldumaðurinn horfðist í augu heldur sfðan nauðsynjar manna við hreint og beint hungur, Kaup- hækkuðu f verði sfðan strfðið hófst, gjaldið hrökk ekki fyrir tveimur hefir verið hungursneyð meðal alls máltíðum á dag og lftilfjörlegri þorra verkamanna, þótt það sé látið húsaleigu, væri fleiri en þrír f fj'fil- heita sem svo, að fáir hafi dáið úr skyldu. ; sulti. Ofan á þetta lága kaupgjald bætt- _____- m . m ust ýmsar sektir og tollar, er verka- maðurinn varð að gjakla, og sem; UppreÍstÍn á RlíSSlandÍ allir runnu f sjóð verkveitenda.' ------ Móti þessum alögum og svo þessum Bænarskrá sú, sem verkamenn í langa vinnutfma var svo verkfallið Pétursborg vildu bera fram fyrir aðallega hafið. keisara sinn á sunnudaginn 22. Til þessa hafa landslögin bann- Ían- sl., og sem varð orsök til upp- að «11 vexkamannasamtök eða félög, j reistar þeirrar, sem þegar er hafin er miði í þá átt að ráða yfir vinnu Þar f Updi,— hljóðar svo : eða vinnuleyfi einstaklinga, og tel- "Herra! Vér verkamenn, íbúar ur Mr. O'Laughlin það frekar happ| Pétursborgar,af öllum stéttum.kon

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.