Heimskringla - 13.04.1905, Blaðsíða 2

Heimskringla - 13.04.1905, Blaðsíða 2
REIMSKRINGLA 13. APRIL 1966 Heimskringla PUBLISHED BY The Heimskriagla News & l'ablish- iog" Verö blaöains f Canada og Bandar. $2.00 um árið (fjrir framborgaö). Senttil Islands (fyrir fram bórgaö af kaupendnm biaOsins hér) $1.50. Peniagar sendist f P. O. MooeyOr- der, Resristered Letter eöa Kxpress Money Order. Bankaávfsaair á aöra banka en f Wianipeg aö eins teknar með afföllum. B. L. BALDWINSON, Editor & Managör Office: 727 Sherbrooke Street, Winnipeg P.O.BOX 118. 'Phone3512, Sð vel, og hann gekk svo langt að segja | þeim, að ef C. P. R. fengist ekki til I að byggja eftir endilangri bygðinnb I pá skyldi hann og stj'órn hans sjá I svo til, að sveitin fengi samt j'árn- > brautarsamband. Betur gat hann j vissulega ekki tekið n(;fDdinni, enda , var búið að búa hann og hina aðra ! ráðgjafa hans undir komu þessarar i nefndar, svo að nokkurn vegin vissa | var fyrirfram fengin um það, hvern- i ig hann mundi taka henni. Og með vatninu, virðist oss vera ot f hött og ekki koma máli f>essu við. Það er ekki í verkahring stjórna, að kaupa lönd af bændum til að gefa auðfélögum, en pað er í peiria verkahring, að fá járnbrautir bygð- ar um sveitir landsins svo landið verði bygt og ræktað, og pað hefir Roblin-stjórnin gert með heiðri o% sóma. Þess er sanngjarnt að geta, að Dominion-stj'órnin hefir haft stand- þessi undirbúningur eins og annað , andi tilboð um $32()0 m&g á mflu starf að þyí að fá járnbraut bygða hverja) sem bvgð yrði um G imli_ um Nýja ísland, var ekki gerður af j 8yeit en þetta ^g hefir ekkert {(,_ Löbergi eða stjórnendum pess,- og j laJf viljað pi„g-a , gl 6 &T Qg hefði er þeim þvf ekki fyrir neitt að pakka í þessu sambandi. En pess heldur hefði mátt ætla, að Lögberg hefði átt að sjá sóma sinn í þvf, að láta málið afskifta- það vfst verið ópegið enn, ef Mr. Roblin og meðráðamenn hans hefðu ekki lagt lið sitt til þess, að C.P.R. félagið bygði brautina. En vænt- an lega hefir nú félagið fengið eða laust, ar þvf það og aðstandendur i fær þann styrk, þegar pað byggir. Gimli járnbrautin og Lögberg. Isl. pjöðarvinir mættu ætla, að: Lðgberg, sem er íslenzkt blað og _, ... ,., . s c veS íyrir Það, sem verða á út genð í peim tilgangi, að starta . að hagsmunum Islendinga f landi pessu, hefði fundið köllun hjá ser til pess að hlynna eitthvað að — hversu lftil og ogerðarleg, sem sú aðhlynning hefði verið — járn- brautarmáli Gimlisveitar manna. En í tveimur sfðustu blöðum þess, þar sem minst hefir verið á það mál, hefir sá stefna verið tekin, að ófrægja framkvæmdirnar svo sem hægt hefir verið. I 9. marz- blaðinu er þannið tekið f málið, að ekki muni mikið að marka loforð Roblin stjórnarinnar í þessu braut- ; pess hafa aldrei að undanförnu gert ! hina minstu tilraun til pess, að ; leagja Gimlisveitar mönnum nokk- ! urt lið í máli pessu. Forlögin eru sterkt afl f heimi þessum, og pað verður ekki komið f Það átti fyrir núverandi þingmanni i Gimli kjördæmis að liggja, að koma l j&rnbrautum inn í Gimli kjördæmið, 1 ekki að eins einni, heldur tveimur. | Þeirri fyrri til Oak Point, og í j mjög nálægri framtíð 50 mflna' framlenging á þeirri braut norður, austan Manitobavatns; og hinni síðari að austan, eftir endilangri Gimlisveit, alt norður að fslend- ingafljóti, og sfðar alt til Fisher Bay. Öllum peim, sem þekkja pann anda, sem Lögberg stjórnast af, má . En pað m^ búast við þvf, að Lög- berg reyni að telja mönnum trú um það næst, að það se eingöngu þessu tillagi að þakka, að Ný-Islendingar fá jftrnbraut. Vér bfðnm átekta. Skólamálið, armáli, pví að hún muni svíkja pað | V('ra Það ^st, að af pölitfskum á- loforð. En svo [>egar ákveðin vissa er fengin fyrir þvf, að braut verði lögð eftir endilangri Gimlisveit, alt norður að Islendingafljóti, p& snýr blaðið við: heldur pvf ekki lengur fram, að loforðin muni verða svikin, en tekur í þess stað pá stefnu, að vitanlega hefði braut fengist par norður um landið einhverntíma, hvort sem var, og máske & næsta sumri. Og í þessu sambandi notar blaðið tækifærið til pess að heimta það, að Roblin stjórnin kaupi land C. P. R. félagsins hjá Winnipeg Beach, eða kaupi handa þvf land norður með vatninu og gefi félag- inu sanngjarna milligjöf, og pá mundi brautin hafa fengist fram- lengd fr& Winnipeg Beach til Gimli, segir blaðið. Nú ber þess að gæta, að engin sönnun er ennþá fengin fyrir þvf, að brautin verði e k k i bygð frá Winnipeg Beach að Gimli. Hr. White heflr lofað í margra manna viðurvist, að láta leggja brautina par, ef Gimlisveitar menn geti fært sannfærandi rök að því, að brautin verði betur og hagfeldar sett par en annarsstaðar um héraðið* og með hliðsjón af þvf, að hún borgi betur starfskostnað, ef hún lægi þar frem- ur en annarstaðar. Það er pvf eng- in ástæða til að ásaka Roblin-stj. fyrir sfcarfsemi hennar f pessu máli, pvf að'vitanlega hefir ákveðið loforð um byggingu brautarinnar eftir endilangri nýlendunni alt norður að íslendingafljóti fengist fyrir hennar fylgi. Ny"-fslendingar hafa oft áður beð- ið um braut og ekki fengið hana, eða neina von um, að fá hana á neinum ákveðnum tíma. í öll þau 12 ár, sem Liberalar voru við völd- in hér f fylkinu, datt peim víst ekki í hug, að gera hina minstu tilraun til þess, að útvega Ný-íslendingum járnbraut. Það situr því sérlega illa á Lögbergi, að reyna að ófrægja framkvæmdir Roblin-stjórnarinnar í þessu máli, pví að Roblin tók stæðum reyni blaðið í lengstu lög að komast hjá þvf, að veita Roblin stjórninni eða þiogmanni Gimli kjördæmis verðuga viðurkenningu fyrir starfsemi þeirra í þessu m&li eða öðrum. En á hinn bóginn geta Ný-Islendingar huggað sig við það, að héðan af fær Lögberg ekki orkað þvf, að hindra lagningu braut- ar þessarar, pó það fegið vildi. Brautin kemur, og þegar hún er lögð og tekin til starfa, þá munu íbúar héraðsins — þeir sem ekki eru þegar búnir að því — fara að átta sig á þvf, hve mikill*hagur það hefir orðið fyrir sveitina, að fá járnbraut pangað. Og þá einnig má vænta jþess, að þeir meti réttilega og veati sanngjarna viðurkenningu þeim, sem mestan og beztan pátt hafa í pví átt, að koma járnbrautum um héraðið. En þá verður Lögbergi ekki talið pað til gildis, að pað hafi átt annan pátt í því velferðarmáli, en að kasta óverðskuldaðri tor- trygni og vanþökk til þeirra, sem starfað hafa að þvi að auðga sveit- ina og íbúahennar með pessu nauð- synlega samgöngufæri — j&rnbraut- inni. Héfði nú sá flokkur, sem blaðið Sérskóla málið eða það m&l, sem mestan æsing vakti hér í fylkinu fyrir 12 til 15 árum, er nú um það bil að vekjast upp aftur f Canada um þessar mundir. Eins og lesendur vora mun reka minni til, pá höfðu katólkir menn hór f Manitoba sðrstaka skóla, sem voru afteknir af Greenway-stjórn- inni um árið 1890. .Ekkert mál hefir vakið harðari baráttu milli pólitfsku flokkanna hér í landi, heldur en pað mál, og f engu m&li hafa hinir liberö'lu vin- ir vorir verið ákveðnari, en einmitt f pvf, að láta það ekki viðganga»t, að hér væru minnihluta skólar. Á pvf máli einmitt unnu þeir kosn- ingarnar og komust til valda í Ot- tawa árið 1896. Og Sir Wilfrid Laurier batt enda á pað, eftir að hann kom til valda, með pvf að sampykkja afnám sérstöku skól- anna hér í fylkinu. Mörgum kom það pvf á óvart, að hann í frumvarpi pvf, er hann lagði fyrir pingið sem grundvallarlög fyr- ir inngöngu tveggj'a nýrra fylkja f Norðvesturlandinu inn í fylkjasam- bandið, mælti svo fyrir, að minni- hluta skólar skyldu löggildast í pessum nýju fylkjum. En hann réttlætir þessa stefnu með pvf að segja, að þar sem Manitoba var fylki áður enn skólamálið komst hér á dagskrá, pá hefði verið rétt að láta að vilja fólksins í þvf máli, hvort sem sá viljivarf samræmi við hans eigin prfvat skoðanir eða ekki; — en þar sem um Norðvest- urhöruðin sé að ræða, þá séu pau engin fylki enn, heldur ómyndug héruð, sem séu að biðja um fylkja- eða ekki sjáum vér annan mun lét hann semja við páfann um að j er við völdin) algerlega komin und- fylgir að málum, setið að völdum; réttindi, og par sem hann sé pað hér f fylkinu, þá hefði hann, sam-1 veldi, er hafi í hendi sinni að hafna kvæmt allri járnbrautarstefnu sinni i eða veita þessa bón peirra, þ& liggi á liðnum árum, veitt $1750 á mílu; það f augum uppi, að þau verði að Sú uppástunga blaðsins, að Rob- lin-stjórnin hefði átt að kaupa land C. P. R. félagsins við Winnipeg sendinefnd Njf-íslendinga sérlega Beach, eða ðnnur lönd þar norður hverja úr fylkissjöði, og kastað á þann hátt út til C.P.R. félagsins fyrir pessar væntanlegu B5 mflur $73,250; en Roblin stjórnin, sök- um sinnar hyggilegu í'árnbrauta- stefnu, fær. brautina bygða án þess að l>orga félaginu svo mikið sem eitt cent úr fylkissjóði. Finst nú ekki öllum sanngjörnum og réttsýnum mönnum, að hór sé ganga að hverjum þeim kostum, er hann setji þeim. En meðal þess- ara kosta er pað, að pauskuli skyld að halda uppi sérstökum skólum fyrir katölska minni hlutann, — á kostnað almennings, á sama hátt og aðrir alþýðuskólar landsins. Út af þessu gekk herra Sifton íir ráðaneyti Lauriers, þvf það var hann, sem harðast barðist móti sér- sæmilega unnið, bæði með þvf aðj8tökUm skólum í Manitoba. En tryggja íbúum Gimlisveitar braut- j 8V0 gerð_ Laurier þá breytingu & ina og um leið að spara fylkinu frumvarpi sfnu, að f stað þess að allan kostnað í sambandi við hana?i þv_nga hin nýju fylki til þess að halda uppi sérstökum minnihluta skólum, þá geti sérstöku minnihluta skólarnir þarþvingað hinnýju fylki til að halda sér við af opinberu fé, á hinu upprunalega laijákvæði hans um petta og breytingu þeirri, er sfðar var gerð; þvf að f báðum til- fellunum eru sérstakir minnihluta skólar fástákveðnir í grundvallar- lögum hinna nýju fylkja. Ýms blöð 1 Norðvesturhéruðun- um og einnig sjálfur stjórnarfor- maður þeirra (Haultain) halda f>vf fram, að breytingin sé í raun réttri meira þvingandi fyrir hin nýju fylki heldur en upprunalega ákvæðið. En allir lfta ekki svo á míilið; t. d. hefir hr. Sifton aðhylst frumvarpið f hinni nýju mynd pess og kveðst ætla að greiða atkvæði með pvf. Hann hélt langa ræðu um málið og lýsti þvf þ!i yfir, að hann hallaðist miklu fremur að skoðun hr. Bord- ens, heldur en Lauriers f þessa máli, en að hann yrði samt að greiða atkvæði með stjórninni til pess að verja hana falli, og til pess að varð- veita Conserratives frá þeim ófagn- aði, að komast til valda með mál petta óklarað á höndum sér. Yfir- leitt gekk öll ræða hans út á að tala móti stefnu Lauriers f þessu máli, hann játaði hreinskilnislega, að það væri orðið meira pólitfskt en prin- cfp mál og þess vegna yrði hann að styðja flokk sinn, þó það væri sér nauðugt, þar eð hann væri yfirleitt samþykkur stefnu hr. Bordens í máli þessu. Hann játaði, að það væri betra, að gefa pað í vald hinna n/ju fylkja, hvernig þau vildu haga mentamálum sfnum, en kvaðst þó verða að greiða atkvæði móti því og með þessu lagafrumvarpi Lauri- ers, sem tæki þessi réttindi frá fylkj- unum. Hann væri flokksmaður og yrði að verja stjórnina falli. Þetta mál hetír vakið hina mestu eftirtekt um alt Canada veldi, þvf að vitanlega er með pessu frum- varpi sérstökum minni hluta skól- um neytt upp á þessi nýju fylki. Það er nú síst að undra, pótt hr. Laurier vilji hlynna svo að trn- bræðrum sínum f Norðvesturland- inu, sem hann bezt getur, en nokk- uð er pað samt í öfuga átt við alla framkomu hans f skólamáli Mani- tobafylkis. Þar var um pað að ræða, að taka frá minnihlutanum pað, sem hann átti að lögum, alt frá því er Manitoba gekk í fylkja- sambandið. En hér er að tala um, að neyða hin nýju fylki til þess að veita minnihlutanum par einmitt sömu hlunnindin, sem minnihlut- inn f Manitoba var sviftur eftir að hafa notið þeirra aðlögum um fjórð- ung aldar. Og þetta á að gerast þvert ofan f vilja stjrtrnarinnar í Norðvesturlandinu og meiri hluta íbúanna þar. Spurningin, sem Laurier verður nö að leysa úr, er sú, hvers vegna hann álítur ekki eins réttlátt og sanngjarnt, að láta að vilj'a meiri hluta íbúanna f þessum n/ju fylkj- um í þyf, að láta ekki laust við katólska minnihlutann par, pað sem hann e k k i hefir, eins og hann fyrruin áleit rétt, að láta að vilja íbúanna f Manitoba f þvf að taka frá minnihlutanum það sem hann þá hafði að landslögum. Það er þvf ekki annað sjáanlegt, en að hann hafi allmjög skift um stefnu á mali þessu, og ef að þvf er spurt, hvernig á peirri stefnu- breyting standi, þá liggur það svar beint við, að í Manitoba málinu lét hann pólitfska hagsmuni flokks sfns ráða, en nú lætur hann sfna eigin sannfæringu og óskir ráða stefnu sinni. Sannfæring hans f málinu hefir þvf verið alveg sú sama áður eins os; hún er nú. Það er enn í manna minnum, að skömmu eftir aðhannkom til valda, sfiiuli hann brezkan mentamann, Chas. Russell, til Rómaborgar og senda erindreka til Canada, til pess I ir vilj'a páfans f Róm og sendiboða að gæta hagsmuna katólsku kirkj- unnar hér. Sfðan hefir slfkur er- indreki verið hér í landi; fyrst var það hr. Merry del Val og sfðan hr. Sbaretti, nuverandi erindreki p&f- ans. Starfsemi þessara erindreka hefir ekki verið gerð opinber og litlar sugur hafaaf [>vf farið á hvern h&tt þeir höguðu henni eða hvað þeim yrði ágengt til að efla katólsk- una ( Canada. En það hafa allir vitað, að þes^ir páfasendlar hafa haft náin mök við Laurier eins og eðlilegt er, par sem peir eru hér settir að hans ráði og boði. Það hefir þvf legið meir en lítill grunur á þvf, að minnihluta skólaákvæðið í grundvallarlögum Lauriers f sam- bandi við myndun þessara nýju fylkj'a, sé runnið undan rif jum þessa erindreka páfans í Róm. Og ef nokkur efi heflr að undanfcirnu á þvf leikið, að svo væri f raun og veru, þ\ mun hann nú horfinn með öllu sfðan opinbert varð um framkomu hr. Sbaretti viðvíkjandi stækkun Manitoba fylkis. Eins og fylkisbfium er kunnugt, þá samþykti siðasta Manitoba þing, með öllum atkvæðum, að fylkis- stjórnin skyldi gera tilraun til þess að fa takmörk fylkisins færð ot, bæði vestur og austur, um leið og nýju fylkin yrðu mynduð, svo að stærð Manitoba fylkis gæti orðið sem næst stærð hinna nýju fylkja. Tveir af rAðgjöfum Manitoba- fylkis, þeir dómsmálastjóri Camp- bell og opinberra verka ráðgiafi Rogers, ferðuðust til Ottawa f sl. febrúarmánuði til pess að leggj'a kröfu fylkisbúa fyrir Dominion stjórnina, en Laurier neitaði að verða við þessari beiðni og ákvað, að takmörkum fylkisins yrði ekki breytt — að svo stöddu. Engin gild ástæða var gefin fyrir þessari neitun, en hr» Sbaretti, sendimaður páfans við hirðina í Ottawa, gerði hr. Campbell orð og bað hann að finna sig, og lagði p& fyrir hann skriflega pær breytingar, sem hann óskaði að yrðu gerðar á skólalögum Manitobafylkis. En þær breyting- ar eru í þvf fólgnar, að Manitoba- stjórnin leiði það í lög, að í hverri borg, þar sem séu 30 rómversk kat- ólsk börn, skuli samkvæmt ósk for- eldra eða aðstandenda slfkra barna vera settur á stofn sérstakur skóli fyrir þau með krtólskum kennara; og að f hverju þorpi þar sem 15 katólsk fo'Srn eru, skuli bygður sér- stakur skóli fyrir þau með katóls- um kennara. Hr. Sbaretti árétti þessa kröfu með þvf, að segja hr' Campbell, að ef Manitobastj'órnin veitti þetta, þá mundi það greiða mjög fyrir beiðni hennar um breyt- ingu á takmörkum fylkisins. Enn fremur lét hann það f ljösi, að breytni Manitobabúa við katólska borgara að undanförnu hefði komið í veg fyrir, að takmörk fylkisins yrðu færð vestur, pvf að katólskir menn þar vildu ekki vera háðir því skólafyrirkomulagi, sem nú ætti sér stað f Manitoba. Með pvf nú að samtal ráðgjaf- anna og hr. Lauriers for fram pann 17. febrúar og endaði með þvf, að hann bað þa að bíða í 3 eða 4 daga eftir ákveðnu svari frá sér, en beiðni hr. Sbaretti, páfamannsins, um við- tal barst hr. Campbell pann 20., — þ& er sambandið milli Lauriers og fulltrúa páfans í máli þessu orðið öllum ljóst. Því pað var ekki fyr en eftir að hr. Campbell hafði neit- að að breyta skólalögum fylkisins samkvæmt beiðni hr. Sbaretti, að Laurier neitaði að færa út takmörk fylkisins. Af þessu er það ljóst, að stækk- un Manitoba fylkis er (og verður lfkhiga svo lengi sem Laurier-stj. hans. Og vafalaust er það einnig að ráðum páfans og fulltrua hans að nú á að neyða sérstckum skól um upp á þessi tvö fylki, sem nö er verið að mynda, — pvert & móti vilja núverandi stjórnar par og á móti vilj'a alls þorra manna f þess- um fyrirhuguðu fylkj'um. Það er pvf auðsætt, að þó herra Sifton fylgi [>essu m&li að eins af blindu flokksfylgi og kasti þar með öllu mentamála princfpi út í veður og vind, p& fylgir Laurier auðsj'&anlega sinni eigin sannfær- ingu, nefnilega, að í trúmálum kat- ólskra manna eigi páfinn að hafa öll ráðin. Þess vegna er það páfinn, en ekki hr. Laurier, sem hér ræður, ekki að eins f mentamálum Vestur-Canada, heldur einniff stærð Manitoba fylk- is, — eins og nú stendur. Flest blöð f Austur-Canada hafa flutt ritgerðir um þetta ástand, og fara sum peirra svo langt að segja, að úr því sendimaður páfans sé far- inn að skifta sér af stjórnmálum iandsins, pá sé tfmi til þess kominn að skora á p&fann að kveðja mann- inn heim til sfn aftur,því hannhafi hér ekkert erindi; hann sé atkvæð- islaus útlendingur, sem engan rétt hafi til að beita neinum áhrifum & slfk mál. Eins og búast mátti við b/sti Laurier þvf hátíðlega yfir á pingi að hr. Sbaretti hefði engin áhrif haft á þessi mál, hann hefði ekkert vitað um fund þeirra Camp- bells og Sbaretti, osfrv. En hætt er við, að fáir láti blekkj'ast af slík- um staðhæfingum. Það sem þegar er framkomið f máli þessu fisamt hinum trúmálalega samhug peirra gerir sambandið svo ljóst, að vér þurfum engra frekari vitna við. íbúar Canada veldis vita nú glögt hvernig sakir standa, og pað er meiri en llklegt, að kjósendurnir geri Sir Wilfrid það kunnugt með atkvæðum sfnum, pegar þeim veit- ist tækifæri til þess. Er mögulegt að fylgja fram Sósíalismus? Eftir Oenerál Birney (Dýtt) (Framhald). Reynið nú að hugsa yður, hve margfaldar eru skyldur þær, sem ríkið tekur sér á herðar, með þvf að taka undir sig allar eígnir, fastar og lausar, og með þvf að ábyrgjast, að sjá fyrir þörfum allra manna, kvenna sem karla, yngri sem eldri. Náttarlega þarf hver og einn ein- asti maður að hafa sinn reikning, þvf að öðrum kosti væri ómögulegt að sjá um, að enginn fengi meira af launum eða vinnu, en honum bæri að réttu. í sveit þar sem væru 280,000 manns, þyrfti 280,000 reikninga, og myndi taka furðu mikinn sal til að geyma bækurnar. Bókhaldarar þyrftu að minsta kosti að vera svo hundruðum skifti. Þá yrðu bréfa- viðskiftin ekki lítil. Ef að einhver skyldi nú illa þola harða vinnu og vilja fá aðra léttari, eða hann sliti fötunum fyrir tfmann, sem honuci höfðu verið úthlutuð, eða hann hefði orðið veikur og mist vinnu og vantaði peninga til að kaupa f stjórnarbúðinni hatt eða kápu, eða buxur eða hnappa, eða aðgöngu- miða á leikhúsið, eða farbréf á heimss/ninguna, eða íarbréf til New York eða Boston eða íslands; eða hann vildi benda stjórninni fi, að það þyrfti að gera við eitthvert stræti eða stórhýsi eða sitt eigið hús, þá yrði hann að skrifa n&- kvæmlega um pað alt til nefndar- innar. Og ef að hann bæði um eitthvað, þ& yrði hann að bíða með þolinmæði þangað til ytirvöldin hefðu nákvæmlega skoðað málið og rætt og skorið úr pví með eða mót, Hve marga skrifara mundi nú

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.