Heimskringla - 13.12.1922, Blaðsíða 4

Heimskringla - 13.12.1922, Blaðsíða 4
.. BLAÐSIÐA HEIMSKRINGLA. WÍNNIPEG 13. DESEMBER 1922 HEIMSKRINGLA (»tof»»* ÍSM) Kenr 0( • hrerjBn ¦Iðrlkí.triL Ctfrefendar og pliruéir: THE VIKÍNG PRESS, LTD. HIII • * «55 SARGK.VT AVK., WI.VNIPEG, T«l»mii N-«537 »frt bla««l»» er *S.(K> ári««i«rlM >««¦- l«< fyrlr fraim. Allnr horrranlr »<-««l«t raSamianKl bla*ala«. Raðsmaður: BJÖRN PÉTURSSON Ritstjórar: BJÖRN PÉTURSSON STEFAN EINARSSON (Jtaaaskrirt tll bla*«la»i THf! VIKIJ»\j! l'RBSS, L.td., ¦•« llíl. Wlniltri, M«u. t'taaáKkrlft tli rltatjðraaa eOITOH HHIBSKRIX'íli*, Bnx »17» Wlulprf, H», Tha "Helmakrinrla" li arlnfxi .»»¦ pm>»- llshe by the Vlking Preaa, Ltmtteí, at 153 ob 8S5 Sargent Ave., Wlnnipíg, Mani- teaa Telephoae: N-S6S7. WINNIPEG, MAN., 13. DESEMBER, 1922. Að sundla. Þegar einhver klifrar sig upp eftir standbergi langt neðan úr gljúfrinu og verð- ur litið til baka áður en hann kemst upp á barminn, grípur hann stundum sú tilfinning, aðhonumfinst djúpið fyrir neðan sig vera á einlægri hringferð og loftöldur þess hring- ast með þyngd utan um sig og toga sig aft- ur niður á við. Honum sortnar fyrir aug- um og loka færist fyrir hlustir hans. Hon- um verður fótaskortur og hann hrapar afti ur til baka ofan í gjána. Hann hafði sundl- að, kraftarnir höfðu verið of veikir til að komast alla leið upp eftir berginu. Ásetn- ingurinn ekki nógu sterkur, svo það varð til þess, að honum varð litið aftur niður á við og hann hrapaði. Afleiðingarnar urðu ætíð þær sömu, meiðsli eða dauði. Margan hefir slíkt hið sama hent, sem reynt hefir að hefja sig upp frá því venju- lega — upp frá því, sem vaninn hefir sett innsigli sitt á og öðlast þess vegna gildi, hve ómerkilegt og gagnstætt sannleika hugsjóna- ríks anda sem það annars kann að vera. Þess vegna eru það aðeins fáir af þeim allra sterkustu, sem komist hafa alla leið upp á barminn. Samt eru-það nokkrir, og þeim fjölgar altaf meir og meir, því jafnframt og þeím fjolgar verður leiðin hægsóttari, og máttur djúpsins að neðan frá minni. Öfl vanans missa gildi sitt og innsigli hans brotn- ar. Þeim fækkar því altaf meir og meir, sem sundlar og hrapa, því þeir sjá, að margir hafa nú þegar komist upp á barminn, upp úr djúpinu, og þess vegna hljóti það að vera kleyft fyrir þá, að komast það einnig. Hvert sem vér lítum, sjáum vér ætíð nýjar stefnur og ný málefni koma upp á dagskrána; málefni og stefnur, sem brjóta í bága við það vanalega. Mörg af þessum málefnum eru góð og hafa fullan rétt á til veru sinni. En það sama kemur fyrir marg- an, sem langar til og ætlar sér að reyna að fylgja þeim og hefja sig upp ti! þeirra — sundlar, og þeir hræðast, þegar þeir líta til baka. Þeir halda, að þeir missi eitthvað, við það að skilja við það gamla, að það verði hagsmunalegt eða fjárhagstap fyrir sig, eða það borgi sig ekki, að þurfa að eiga í stríði og erjum út af því, þó aldrei nema málefn- ið sé að þeirra áliti gott. Vakningu þeirra og skoðanir hefir sundlað áður en Ukmark- inu var náð, og þær hafa meiðst, svo að þæi bíða þess ekki bætur, eða þá fengið algert fjörtjón. Málefni fyrir þá, er þannig hugsa, getur aldrei verið neins virði. Þeir hafa eHert takmark, enga stefnu, sem þeir vilja helga líf sitt. Þeir fljóta kraftlausir, viljalausir, en vanalega meinlausir, með straumr.um niður í hringiðuna, niðri í gljúfrinu. Hring- iðuna, sem altaf hefir snúist um sjálfa sig frá ómunatíð. Þar kunna þeir bezt við sig á beðju vanans í draumværu móki aðgerða- leysisins, mænandi með aðdáun vonaraug- um til gamalla, viðtekinna kreddugerða, sem komið hafa að erfðum frá hálfsiðuðum þjóðum fyrir mörgum öldum síðan. Um daginn og veginn. (Smágreinar um eitt og annað, er fyrir augu og eyru ber.) I. Veðri«. Þegar málvinir hittast, byrja þeir oftast á að tala um veðrið. Það virðist gömul hefð. En Ieiðindaskraf er það oftast nú orðið, enda fylgir ekki hugur þar máli. Það er alt af minna og minna af viti um það talað, eft- ir því sem mentun einstaklinga útbreiðist. Feður okkar og afar voru sannkallaðir skýja glópar. Þeir töluðu af spádómsanda og þekkingu um veðrið. Fóru ekki einungis nærri um, hvernig það yrði á komandi degi, heldur heilar árstíðir fram í tímann. Þeir sáu það á lit loftsins, heyrðu það á nið foss- anna, eða fundu það á gigtinni í skrokknum á sér. Þetta kom sér oft vel fyrir þá. Bjarg- ráð þeirra lá oft við að vita þetta. Niðjar þeirra, sem menningarslóðina ganga, sjá ekki til lofts fyrir gasljósadýrð nútíðarinn- ar. Og samt eru bjargráð þeirra undir tíð- inni komin. Jafnvel þeir, sem fjarstir eru "hinu einfalda lífi" og í stórborgum búa, eiga makráð sín og þægindi veðrinu að þakka. En þeim fækkar altaf, sem viðurkenna það. Bóndinn, segja þeir, á alt sitt "undir sól og regni". Við ekki, sem kastað höfum okkur út í straum stórborgalífsins. Alveg eins og bjargráð þeirra séu annað sótt en til hmnar fyrstu uppsprettu. Haustið og fyrri hluti þessa vetrar hefir verið mildur. Óslitin einmuna blíða um það leyti árs. Jörð þýð og alauð þar til í byrj- un jólamánaðar — paradísarveður! En samt líður ýmsum ílla. Atvinnuleysi sverf- ur að. Áhyggjur, kvíði og vandræði fram- undan, þrátt fyrir veðurblíðuna. Það eru ekki allar syndir guði að kenna. En þetta batnar, segja blöðin hér. Þegar snjóar, byrjar vinna. Þá aukast viðskifti. Þá fer alt að ganga greiðar. Slíkir eru nú spá- dómarnir. — Jæja, snjórinn er kominn. Bet- ur að bjartsýninni — að maður ekki segi vitleysunni — verði þá að spá sinni. II. Öfugsrreyrni. Það hefir talsvert verið talað um, að öfug- streymi hafi átt sér stað í þjóðlífinu síðustu árin. Af hverju skyldi það stafa? Af stríðinu og öllum þess meinsemdum, segja menn. En þetta er ekki með ö'Ilu svo. Ofug- streymið er sömu tegundar og það var fynr stríðið. Og ef lýsa ætti með einu orði, hvað því veldur bæði fyr og síðar, þá er bezta orðið til þess: Öjöfnuður. Við hvað er átt með því? spyrjið þið. Heldurðu, að allir menn séu jafnir? Ö-nei. Mennirnir eru misjafnir. Og það er alveg óþarfi að setja upp heimspekileg gleraugu til að leita að því, sem við er átt með þessu orði. Það þarf ekki að sökkva sér neitt djúpt ofan í hugsanir um tilgang eða örðug- leika mannsaflanna, bæði andlegra og lík- amlegra — til- þess að skilja, hvað við er átt með orðinu ójöfnuður. Það er skifting auðsins eða hinna Iíkamlegu bjargráða, sem átt er við, að sé ójöfn. Það hefir verið metið, að, hveitifram- leiðsla þessa Iands í ár nægi til að fram- fleyta 35 miljónum manna í stað aðeins 9 miljóna, sem land 'þetta telur. En samt er nú einn fjórði þessara níu miljóna brauðlaus í vetur. Er það jafnt skift? Ja — þeir sem ekki vinna, skulu heldur ekki mat fá, segið þér. Það er satt, að of fáir vinna að fram- leiðslu hlutfallslega. En það er nú einmitt annað öfugstreymið í þessu, að þeir, sem að framleiðslunni vinna, njóta hennar oft sízt. Þeir, sem minst sveitast fyrir henni, sitja að soðbollunum. Náð skaparans hefir verið með íbúum þessa lands þetta síðast- hðna ár. Nægtabrunnur náttúru þess hefir veitt þeim ríkulega af lindum sínum. En gæzka mannanna, einstaklinga þeirra, er komið hafa þeirri hefð á í mannfélaginu, að græskan sé svo rétthá, að hún eigi að skipa þar öndvegi, hefir ekki verið með náungan- um, samborgara sínum. Það er hér ekki venð að ásaka neinn fyrir mannvonzku. Sökin er ekki að öllu leyti feld á þann, sem þjónustubundinn andi hefir gerst ágirndinn- ar og ráðríkninnar. Þetta er frjálst land! Að skara eld að sinni köku, er ekki einum mikið fjær en öðrum. En þegar það gengur svo langt, að heildin líður við það, þá ásök- um vér bæði þá, er gerðina fremja og blindni fjöldans, að leyfa hana. Almenningur, 'sem sárast svíður undan svipuhöggum ástandsins, öfugstreymisins, er af ójafnri skiftingu auðs- ins leiðir, hann gat komið í veg fyrir, að ástandið væri eins og raun er á orðin. En hann var ofurseldur vanrækslusyndinni, eins og sá er nú nýtur arðsins af erfiði hans, var á valdi ágirndarinnar. Hann brast árvekni og samtök, er í veg fyrir þetta kæmu nú sem fyr. Enda hafa alþýðunni ávalt Iátið sam- tök illa. "Við! Biddu fyrir þér," sagði bóndi einn nýlega, er um samvinnuleysi al- þýðunnar var að ræða, "við lyftum ekki undir enda á trébol hver með öðrum, hvað sem á Iiggur". Meðan svo er, er ekki von að vel fari í samvinnu- og félagsskaparmái- um í þarfir heildarinnar. Afleiðingarnar eru svo öfugstreymi, ójafnrétti og ástandið, sem nú verður við að búa og flestir barma sér undan. Auðvaldið, sem náð hefir fyrir deyfð og áhugaleysi fjöldans yfirtökunum í viðskiftunum — bæði með hjálp stjórna og á annan hátt — krefst of hás hluta af arði framleiðslunnar. Það er það, sem nú amar að. III. Eigum vér það skilio? - I Það hefir verið vikið að því, að vér Vest- [ ur-Islendingar værum þröngir í skoðunum, i að vér lokuðum augum vorum fyrir hinum hærri og fínni hugsjónum og djörfum frelsis- skoðunum og tryðum eiginlega ekki á neitt l nema hinn "eilífa dollar". Þessu hefir tals- ! vert andað að oss utan að, heiman frá Is- landi og víðar, þar sem Islendingar eru, sem með málum vorum fylgjast. Vér ætlum þetta ekki á góðum rökum bygt. Á félags- málum vorum ber víst lítið út á við, nema ef vera skyldi í trúmálalesjum skilningi. Stjórnmálastarfsemi Vestur-Islendinga er talsverð. En eins og eðhlegt er, er hún svo ofin inn í mál þessa lands, að enginn lítur á hana sem sérmál vor Islendmga. Hið sama er að segja um marga aðra félagsstarfsemi vora. Hún er mjög samtvinnuð félagsmál- um þessa lands, helst í hendur við þau og snertir oss meira sem borgara þessa lands en sem Islendinga. Þjóðræknisfélagsskap- urinn má líklega heita eini félagskapurinn, auk kirkjufélagsskapannaog blaðanna, sem beinlínis vinnur að máli, er oss snertir sem Islendinga. Ofmælt virðist oss ekki, að telja kirkjurnar og blöðin þar beinlíhis með í verki, hvað sem öðrum kann að finnast. En eftir trúmálastefnum vorum erum vér frek- ast dæmdir hugsjónalega. Vér stöndum eí til vill illa að vígi að neita því, að hópur sá hafi venð stór, sem hingað til hefir hallað sér að eldri skoðunum í trú- málum. Austur-Islendingar hafa í seinni tíð hallast að hinni "hærri krítík", nýguðfræð inni. Þá, sem ekki hafa gert það, skoða þeir kyrstöðumenn í skoðunum. Og með því að út á við hefir meira borið á þeim flokki hér, höfum vér verið af honum dæmdir. Kunnugt ætti hitt eigi að síður öllum að vera, að hér hafa um Iangt skeið verið ís- lenzkir Únítarasöfnuðir starfandi, og að stefnu þeirri hefir ekki verið vinafátt. Inn- an þeirrar kirkju eru, eins og allir vita, er til hennar þekkja, eins frálslegar trúarskoðan- ir og vér ætlum til vera innan nokkurrar kirkju. Með þeirri kirkjulegu starfsemi hér, ætlum vér Vestur-Islendinga hafa stigið stærra spor í frelsisáttina, en Islendingar hafa nokkru sinni stigið, hvort sem heima er um að ræða, hér eða annarsstaðar. Er nú ekki varhugavert, að bregða oss Vestur- Islendingum um þröngsýni og ófrelsi í skoð- unum yfirleitt með þenna sannleika fyrir augum. Þeir hafa með stofnun þessa félags skapar stigið það frelsisspor í trúarefnum, sem allir aðrir Islendingar hafa hikað við að stíga til þessa. Eigum vér með réttu skilið þröngsýnisnafnið fyrir það? Prestur eins hins stærsta þessa safnaðar. sem samvinnu hefir nú með nýguðfræðis- mönnum, er hin nungi efnilegi mentamaður heiman af Islandi, séra Ragnar E. Kvaran.. Hefir koma hans hingað nú þegar borið hina glæsiiegustu ávexti. Séra Ragnar flytur góðar og áheyrilegar ræður, og laðar yngri og eldri að sér með skemtilegu viðmóti. — Safnaðarlíf hinna frjálstrúaðri er með mikl- um blóma og virðist eiga bjarta framtíð hér. IV. Ekki tilgangurinn. Einstöku menn hafa vikið því að oss, hvort ekki væri affarasælast fyrir útgefend- ur íslenzku vikublaðanna, að fara að gefa þau út að hálfu á ensku. Að halda íslenzku blöðunum úti er erfitt, því ber ekki að neita. En bætti það nokkuð úr þeim erfiðleikum, þó þau væru gefin að hálfu leyti út á ensku? Ef til vill. Hinir yngri Islendingar sneru sér að líkindum fremur að þeim, ef svo væri, en öðrum enskum blöðum. Og þa'ð væri má- ske nokkur stoð. En hvort sem að svo væri nú eða ekki, þá.er samt ógerlegt að byrja á því ennþá. Tilgangur blaðanna er mest fólg inn í því, að stuðla að viðhaldi íslenzkrar tungu. Vér þorum naumast að segja, að hve miklu leyti þau gera það, eftir að sá dómur hefir verið kveðinn upp, að þau bæru ekki annað en "enskan graut" á borð fyrir lesendur sína. Samt erum vér nú þeirrar skoðunar, að þau hafi flutt Islendingum hér í dreifingunni, dálítið að minsta kosti af þeirri "íslenzku undanrenningu", sem þeir hafa fengið út á grautinn, í gegnum bækur, rit og blöð, á íslenzka tungu skrifuð. Svo mikils ættu íslenzku blöðin hér allra undir- gefnast að mega gera tilkall til. Islending- ar erv dreifðir út um alt þetta land og Banda ríkin. Þó nokkrir al-íslenzkir félagsskapir séu hér starfandi, erum vér í efa um, að nokkrir þeirra hafi náð til fleiri og fært þeim fregnir af vorum sérmálum og ef til vill með því haldið huga þeirra við það., sem Islend- ingar hér eru að bjástra við, — en blöðin. Útgefendur þeirra hef- ir heldur ekki ^kort vilja til að gera blöðin þannig úr garði, að þau næðu sem bezt þessum til- gangi, að halda við íslenzkri tungu hér. Það hefir auðvitað verið erfiðleikum háð. En ætli það hafi ekki þrátt fyrir alt tekist að einhverju leyti, eða á borð við það, sem sanngjarnt má telja, hvað sem þókkunum fyrir það Iíður? Nei, það yrði hjáleitt, að sjá íslenzku blöðin að hálfu leyti á ensku, al-íslenzkir félagsskapir, sem skreyta sig með þvílíku, eru það allir í hugum Islendinga. Til þeirra örþrifaráða verður ekki af íslenzku blöðunum gripið fyr en í síðustu lög, fyr en fokið er í öll skjól, að heita má, til viðhaids tungu vorri hér. Meira. pDOÐD'S :\ íkidneyJ %. PILLS M 'ABETES Dodd's nýrnapillur eru bezta nýrname'SaliíJ. Lækna og giet, bakverk, hjartabilun, þvagtepDu. og önnur veikindi, sem stafa frá nýrunum. — Dodd's Kidney Pills kosta 50c askjan eSa 6 öskjur fyr. ir $2.50, og fást hjá öllum lyfsöl- ura eoa frá The Dodd's Medic>o« Co.. Ltd . To»onto. OnL WINNIPEG C'in samkomur þeirra séra Rúnólfs Marteinssonar ng hr. Oiafs Eggerts- sonar fer blaCiö Glenboro Gaxette, sem hinn góökunni landi vor, hr. G. J. Oleson, er ritstjóri ari, 1x1100; lof- samlegum orSum. RæBur séra Rún- ól fs J áhrifamiklar, upplyftandi og skemtandi. L'ni Iciki Olafs farast hon 11111 Diri á þessa leiC: "Mr. O. A. ertsson lék tvo afar skemtilega leiki. Bæði Mutverk sin lék hann af hinni mestu snild, svo hlátúr og glaö- værS áherfendanna var uppihaldslaus frá liyijnn til enda." f'eir félagar halda samkoraur á eft- irtöldum störJum: Sclkirk 18. desember. Lundar 19. desember. Markland 20. desember. ASgangur 50c <>ií 25c. in Africa" Syningin á föstudag og laugardag mun þér ef til vill falla enn betur, þar sem Thomas Meighan leikur aðal hlutverkiö í myndinni "If You Believe It, It's So". Næsta tnánudag og þriojudag skaltu ekki missa af a5 sjá "Pink Gods", sem er ábyrgst aí vera Paramount-mynd. Ritirí Syrpa, 9. árg., er nýkomiC út. Er útgefandipn 0. S. Thorgeirsson, sem á8ur. fnnihald þessa árgangs er niÖtirlag sögunnar "I RanSárdaln- tim" eftir .1. Magniis Bjarnason, sem margir nitinu liafa þráö aíS gjá.Saga farmenskunnar frá fyrstu tínnini, eft- ir Pál Bjarnason, mjög fróöleg grein. Jólasaga frá Grænlaiuli, Islenzkar sagnir og Til minnis, sem alt hefir nokkuð til síns ágætís. Jóla- óg kveðjumerkin hans Þ. Þ. Þ. ent þess virði, að tekið sé eftir þeim. Þau eru dálítið annað og meira fyrir okkur tslendinga, en öiiiiur merki af því tæi, sem menn setja á jólaböggla eða lukkuóska- spjaldbréf. Þau flytja okkur um" leið minningar af því, sem okktir er kærast. Myndirnar á merkjunum af stiiðttm á tslandi hljóta að hafa þau áhrif, aö okkur þyki vænna nni send- inguna fyrir þessi litlu merki á þeim. < rg þar sem þau kosta svo lít- ið, þessi iólamrrki, ætti enginn að senda svo bréf, bÖKfí"' L'ð:i spajldbréf frá sér, að hafa ekki eitt eða fleiri af þessum merkjum á |)tjiin. Merkin auka ánægju móttakandans. Og það er það, sem allir óska eftir, sem kveðjn senda vinum sínum á jólun tim. Þjóðræknisfundur í Selkirk, llr. ritstj. Ilkr. ! 'v.)í sé í síðustu viktt blaði yðar bréf frá Sveini Skaftfell, um ræðttr séra Hjartar l.có og mína, á fundi þeim, sem hann gerir aiN bréfsefni simi. Eg er liomiin sammála um ræðu sera l.có og framkomu hans alla á fundinum, en um þau tvö at- riði M.'in hann nefntr í sambandi við ræðn mína, tel eg leiðrétting nauð- sy nlega. 1. "Mörgum mönniim þótti það bragð ;ið ræðunniV, að þeir yfirgáfu fundinn," segir Sveinn. Mér sjáan- lega gekk enginn af ftindi meðan eg talaði netna Árni Sigurðsson, og Iiann fór aðeins aftnr i herbergið á bak við fundarsalinn og stóð þar við opnar dyrnar meðan á ræðumii stóð, og þar mætti eg honum að ræðunum endttðum, þegar eg ásamt þeim séra Steingrími Thorlakson og séra Hirti Leo, fór út um afturenda hússins. 2. Eg sagði ekki "íslaud versta land, sem bygt væri af mannlegum verum á þessari jiirð'', heldur hitt, ;i(S ísland væri versta land, setn bygt væri af nokkurri menningarþjóð. B. L. BaldwinsoH. J[HE WHITEST, LIGHTEST ILB. Wonderland. I>ú færð vel virði peninga þinna á W'onderland á miðvikudag og fimtu- dag i þessari viku. Shirley Mason í "Ever Since F've", Ruth Roland í "White Eagle", Harold Lloyd í 'Among Those Present" og síðasti kafli "The Adventure With Stanley baktng POWDER Í^NTAINS NOAL^

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.