Heimskringla - 21.02.1923, Blaðsíða 4

Heimskringla - 21.02.1923, Blaðsíða 4
4. BLADSÍÐA HEIMSKRINGLA WINNIPEG, 21. FEBRÚAR, 1923 HEIMSKRINGLA (Itlhlt 18S«> Keaaar •< a Bverjam aalSTlkailesX Elííendur : THE VIKiNG PRESS, LTD. KlilVU SAKtíKVT AVE., WLVMIFK6, Tal.latli N-«SJ7 Ver» ktalttal »r $*¦— «rr;..e«rlna fc.t*- Urt fyrlr (ram. Allar barraalr ¦—Jlrt rltnaml MaSalaa. STEFÁN EINARSSON, ritstjóri. H. ELIASSON, ráðsmaður. Utaaaakrlft t» bla»»laa> llrlmskrliiKla Nevrn & l'ulillshinc Co. . T.pecgíi Qf TH" TIKIWO PRKSS. I4&. »ar SlTt. Wtaalaea;. Ilaa. Ctaaaakrlft tU rltatjsvaaa EBircn ¦¦iN'KBineLA, Wn sira WlillfHI. Maa. The 'Helmskringla" is printed and pub- lished by Heimskringla News and Publishing Co., 853-855 Sargent Ave. Winnipeg, Manitoba. Telephone N-6537. WINNIPEG, MAN., 21. FEBRÚAR, 1923. Þjóðræknismál. I. Þjóoræknisþingið. Fjórða ársþing Þjóðræknisfélags íslend- inga í VeSturheimi kemur saman næstkom- andi mánudag í G. T. húsinu á Sargent Ave. Það stendur yfir 'þrjá daga eins og að und- anförnu, eða fram á miðvikudagskvöld. SamkomUr, hvort sem ein eða fleiri verða haldnar í sambandi við þingið, verða einnig haldnar í Goodtemlparahúsinu. Hve mikið starf liggur fyrir þessu þingi, er ekki hægt eða nauðsynlegt að skýra hér frá. En það er ohætt að fullyrða, að það starf er bœði víðtækt og þá eigi síður mikils vert. Það má öllum Islendingum gleðiefni vera, hve félagið hefir þroskast og dafnað á þess- um fjórum árum síðan það var stofnað. Það er víst um það, að hugmyndinni um stofnun eins allsherjarfélags meðal Vestur-íslendinga var tekið afbragðs vel, er henni var fyrst hreyft. Það hefir einnig sýnt sig, að hug- myndin sé framkvæmanleg. Þioski fé- lagsins er til frásagnar um það. Það miun ekki tekið meira eftir nokkru móti hér nú orðið á meðal Islendinga, en ársþingi Þjóð- ræknisfélagsins.. Félagið er með öðrum orðum einn af okkar stærstu og víðtækustu félagssköpum, eftir aðeins fjögra ára til- veru. En því má ekki gleyma, að eftir því sem félagið eflist og útbreiðist, eftir því er starf þess stærra og þýðingarmeira. Það hvílir í raun og veru meiri ábyrgð á öllum Islend- ingum nú hér vestra, en nokkru sinni fyr, að gera sitt ítrasta og taka með ráði og dáð þátt í verki, starfa að eflingu félagsins á hvern þann hátt sem unt er, útbreiða hugsjónir þess og draga athygli að verkefni þess í heild sinni. En til þess að starfsemin geti orðið eins almenn og hinar góðu undritektir, er félag- ið á að fagna í hugum íslendinga, er nauð- synlegt að sem flestir sæki ársþing Þjóð- ræknisfélagsins. Þar eru aðalráðin lögð á fyrir starfseminni, hvernig henni skuli hátt- að og hvernig hún komi að sem beztum og víðtækustum notum. Þeim mun fleiri sem taka þátt í störfum ársþingsins, þess full- komnara verður verkið, sem þar er af hendi leyst, og þess betur verður grundvöllurinn lagður fyrir þjóðræknisstarfseminni. Þegar ársþingið er haldið, er því mjög mikilsvert, að þeir af utanbæjarmönnum, er til Winnipeg koma um þær mundir, gefi sér tíma til að vera á þinginu, og meira að segja, þeir, sem heima eiga í þessu fylki, ættu sem flestir að gera sér ferð hingað til þess að vera með í ársjþingsstarfinu. Menn eru ávalt að heimsækja kunningja sína hingað til bæjarins, eða koma hingað sér til skemtun- ar. Slíkum ferðum ætti sem oftast að haga svo, að hægt væri að sitja á ársþingi Þjóð- ræknisfélagsins um leið. Fundarstörfin fara vanalega fram að deg- inum. Á kvöldin eru samkomur. Þjóð- ræknisdeild Winnipeg-lslendinga, "Frón", heldur skemtifund eitt kvöldið. Má þá bú- ast við eins góðri skemtun og völ er á hér á meðal Islendinga.. Ennfremur virðist oss viðeigandi, að eitt kvöldið að þessu sinni sé helgað minn- ingu hins nýlátna mikilmennis íslenzku þjóð- arinnar, skáldsins og stjórnmálamannsins Hannesar Hafsteins, ástmegi þjóðar sinnar. Og ef til vill hefir stjórnarnefnd Þjóðrækn- isfélagsins gert ráðstafanir fyrir því, þó oss sé það ekki kunnugtr Islendingar! Sækjum þjóðræknismótið og verum með í þjóðræknisstarfinu, hver og einn eftir því sem orka og ástæður leyfa. II. Framkvæmdaþrek. "Já, þetta er nú gott og blessað," segja sumir. "En hvers vegna eigum við að vera að leggja þetta þjóðernisvafstur alt á okk- ur? Það má altaf búast við þessari spurningu frá ýmsum. Henni hefir að vísu verið svar- að ótal sinnum. En í hvert skifti sem eitt- hvert atriði, er svar má heita við henni, er við hendina, er ekki úr vegi að benda á það. íslendingar voru einu sinni þrékmikil þjóð. Þeir voru atorkumenn miklir, bæði í friði og ófriði. Það ber sagan skýlaust vitni um frá fyrri tíð. En framkvæmdaþrekið lamaðist. Samt segir Jón sagnfræðingur Aðils í "Islenzku þjóðerni", að Islendingar hafialdrei. mist alt þrek. Þeir hafi altaf ver- ið gæddir þrekinu til að þola og líða. Og hann gerir ráð fyrir, að þar sem að slíkt þrek hafi staðist allar eldraunir þióðarinn- ar, hljóti framkvæmdaþrekið senn að koma til sögunnar aftur. Er því nú að heilsa? Það má að ýmsu leyti benda á bágan hag hjá íslenzku þjóð- inni. En ef þjóðin heldur í horfinu andlega, þá er því öllu borgið. Og oss virðist margt benda til þess, að framkvæmdaþrek þjóðar- innar sé aftur að vakna. Hinir yngri Islend- ingar, sem eru að reyna að ryðja sér braut, eru djarfmannlegri yfirleitt, virðist oss, en þeir hafa áður verið. Þegar einhverra hæfi- leika kennir hjá þeim, eru þeir sér þess bet- ur meðvitandi en áður, og eru ótrauðari til að leggja alt í sölur til þess að fá að reyna og efla og þroska þá hæfileika. Tökum sem dæmi Einar Jónsson mynd- höggvara. Sömuleiðis Gunnar Gunnarsson, svo emn sé nefndur af mörgum á sviði bók- mentanna. Og hér á meðal vor er nú einn slíkra afburðamanna staddur, sem er Egg- ert Stefánsson söngvari. Hví hafa hæfileik- ar eins og þessara manna svo lengi legið í dvala 'hjá þjóðinni? Ekki af því að þeir hafi ekki verið til. En vér hyggjum fram- kvæmdaþrekið hafa skort, til þess að leiða þá í ljós. Og þar er komið að efninu, sem oss þótti vert að benda á í sambandi við þjóðræknisstarfið hér. Fyist og fremst er um góð foreldri að ræða og hraust að fornu og nýju. Og svo er vissan ávalt betur og betur að koma í Ijós í því efni, á afkomend- um. Það er ekki aðeins seiglan og mót- spyrnuþrekið, sem áar Islendinga voru á síðari tímum gæddir, sem nú verður vart, heldur einnig framkvæmdaþrek eins hraust- asta og frjálsasta þjóðarstofnsins, sem uppi hefir venð. Þegar vér tölum um það, að þjóðræknisstarfið borgi sig ekki hér, er það þess vert fyrir oss, að minnast þessa og gefa gætur að gangi sögunnar. Að slíta sig frá áhrifum þess stofns, er slíkan lífsþrótt hefir, er í fylsta máta var- hugavert fyrir oss, þótt aldrei nema að það eigi að heita gert til þess, að renna þeim mun lystugar niður hérlendum áhrifum. Hin heillavænlegu áhrif, sem vér hér getum orð- ið fyrir, fara ekki fram hjá oss fyrir því. Vér erum hingað komnir til þess að taka við þeim einnig. En þegar um slík áhrif á kyn- slóðina er að ræða, mega menn ekki láta blekkjast af því, að halda undantekningar- laust, að áhrif stórrar og auðugrar þjóðar séu betri en áhrif smærri og fátækari þjóða. John Ruskin var óþreytandi í því að brýna fyrir þjóð sinni, ensku þjóðinni, að auður hennar væri fólginn í því, hve andlega auð- ug börn hennar væru, en ekki í því, hve mörg sterlingspund seðla hún hefði handa á milli. Honum var það Ijóst, að auðurinn j var ekki hinn sanni grundvöllur til þroskun- , ar mannkyninu. Líf fjöldans getur verið , lágt og fáskrúðugt hjá efnuðustu þjóð heims ins. Framtíðaráhrifin verða að koma frá ' einstaklingum þjóðarinnar, frá "börnum" hennar. Þar í er auður, velferð og framtíð einnar þjóðar fólginn. Menn eru alvarlegar en nokkru sinni fyr farnir að gagnrýna og skoða áhrif auðsins, ' og það er útlit fyrir, að þess verði ekki langt að bíða, að áhrif hans á þroskun mannkyns- ins verði ekki skoðuð eins mikil og stundum | er nú álitið. Alt er þetta þess vert, að það sé tekið til greina í sambandi við þjóðræknisstörf vor hér. III. Tilfinningamál. En það er ekki aðeins, að hægt sé að ræða þetta mál á kóldum og áþreifanlegum grundvelli og sýna með rökum fram á, að það sé í alla staði ákjósanlegt, að rækja þjóðræknisstarfsemina fyrir oss Islendinga hér. Það er og hlýtur einnig að verða ó- skift tilfinningamál vort. Það er ekki aðeins "landið og hafmið í sóhoða baðandi", er vér, sem fæddir erum heima, eigum mynd ina af æskustöðvunum greypta í minningu vora, heldur: — "er hitt meir, ei eru í öðru landi öræfin eins hjartanlega fríð", og heima, í hugum vorum. Steingrímur Matthíasson læknir segir að vísu, að vér sé- um of andlegir, þegar vér tölum um þjóð- ræknismál vor. En eru hugsjónir þær, er af djúpum tilfinningum spretta, þá gagnslaus- ar? Það skýzt mörgum á, pá skýr sé. Og það hefir einmitt hent skurðlækninn að þessu sinni. Það að ættjarðarástin er tilfinninga- mál, dregur ekkert úr gildi hennar. Ást, hverju nafni sem nefnist, er ekki annað en tilfinníng. Spillir sú tilfinning t. d. sambúð í hjónabandi ? Eða er ást foreldra til barna einkisverð? Öll ást er andlegs eðlis. En hún er eigi að síður veruleg. Svo veruleg, að hún stend- ur ef til vill að baki öllu því, er einkent er með orðinu manndómur, í fari voru. Og eitt er víst. Þegar vér sjáum það eins glögt og vér þykjumst sjá það, að nú sé far- ið að birta aftur yfir íslenzkri þjóð, og að framkvæmdaþrekið forna sé aftur farið að gera vart við sig, þá getur oss ekki staðið á sama um það. Vér getum ekki annað en fagnað því. Það heggur ávalt svo nærri oss, er vo knýtt við tilfinningar vorar, að það hlýtur að knýja á vora dýpstu strengi, og örfa hvern sannan Islending hér til þátttöku' og starfa í því, sem Islendingum er sameig- inlegt. En það er fremur öllu öðru þroski og viðhald hins fræga og hrausta norræna stofns, viðhald íslenzks þjóðernis. Það er ekki sízt vegna þess, að oss Vest- ur-íslendingum er það tilfinningamál, að vér getum vonast eftir að sigrast á öllum þeim erfiðleikum, er viðhaldi þjóðernis vors hér eru samfara. Hvort sem vér lítum á andlegu hliðina á máli þessu eða hina raunverulegu, getum vér ekki annað en sannfærst um það, að það sé miklu meira leggjandi í sölurnar fyrir við- hald íslenzks þjóðernis og íslenzkrar tungu og menningar, en vér höfum enn lagt fram til þess. Það er meira að segja álitamál, hvort hægt sé að leggja svo mikið í sölurn- ar, að gróðinn af því verði ekki ávalt meiri en tapið. Að læra eitt tungumál, auk lands- málsins hér, er ekkert þrekvirki. En það er alt sem með þarf. Annað kemur af sjálfu sér. Og hví þá að skirrast við að leggja hönd á plóginn — að vinna að þjóðræknis- málinu? Fær oss þótt vænt um Island? Eftír Rögnv. Pétursson. Þessi spurning er ekki ótíð, þegar talað er um viðhald hins íslenzka þjóðernis hér í álfu. Ef til vill er hennar spurt hvað tíðast nú um þetta leyti, er nær dregur ársþingi Þjóðræknisfélagsins. Fær oss þótt vænt um ísland, um það sem íslenzkt er, eða ger- um vér rétt í því að Iáta oss þykja vænt um það, hér í hinum nýja heimi? Áður en eg reyni að svara því, vefjast fyrir mér margar minningar frá yngri árum, er sumar virðast benda í þá átt, að oss Is- lendingum hér vestra þyki vænt um þjóð vora og Iand, þrátt fyrir alt og alt, þrátt fyr- ir deyfð og áhugaleysi að Iáta hið bezta koma í ljós, er hjá oss býr, sýna hvert efni í oss er, af hvaða rót vér erum runnin. Mér kemur í hug saga ein, er gerðist fyr- ir möigum árum síðan. Það var á frumbýl- ingsárum vorum hér í landi á jólanótt, að komið var saman til messu. Margt martna var þar saman komið bæði eldri og yngri. Fól'k gekk til sæta, en svo leið og beið, að ekki kom presturinn. Eftir að búið var að sitja lengi og örvænt var orðið um að prest- urinn kæmi, var farið að brjóta upp á því, hvort ekki mætti gera sér eitrhvað annað til gagns og ánægju í messustað. Þetta var á jólanótt. Var þá stungið upp á foví, að ein- hver væri fenginn til að halda ræðu. Var þá helzt leitað til manns eins er þar var staddur, er hafði tamið sér ræðuhóld, og var hins vegar mesti skýrleiksmaður. Lét hann að lokum til leiðast. Hann tók til máls á þá leið, að þetta væri jólanótt. Fólk hefði þangað komið til að hlýða á messu, en fyr- ir það væri séð, að af messu gæti orðið. Ekki sagðist hann treysta sér til að bæta úr því, en í staðinn kæmi sér helzt í hug að minnast á ísland. Hann kvað það myndi vera helzt í hugum allra og eigi sízt um há- tíðar. Hann sagði að það væri lítið land og hrjóstrugt og þó þætti börnum þess vænt um það. Hvernig á því stóð, að öllum börnurn þess þótti vænt um það, gat hann ekki. Lýsti hann svo nokkrum atburð- um og siðum að heiman, og var svo ræðan ekki lengri. Ekki skifti það skoðunum, að ræðan þótti góð, og efnið ciga vel við hátíðina. Hugðnæmara efni en mfinningar um föðurlandið var ekki hægt að velja á fagnaðar- hátíðinni mestu — hinni fornu ljóss hátíð hinna norrænu þjóða. Island eða minnirtg og saga þjóðarinnar er efst í huga á öllum hátíðum — á þeim stundum, þeg- ar mennirnir íklæðast sparibún- ingnum andlega og líkamlega, þegar hug9unin lyftir sér yfir hvers dags argið og umstangið, þegar h'fsmatið gerir upp reikn- ing, og tölur munns og maga ganga allar upp í manngildistöl- una. Raddirnar, er stundum heyr • ast um einkis virði ætternis vors og þjóðernis, eru frá hversdags- dögunum, eru kliðurinn frá borð- unum í forgarði musteiisins, þar sem verið er að kaupa og selja turtildúfur og fórnarlömb, sem hinum þjóðernislega bersynduga er talin trú um, að hann þurfi til útlausnar sálu sinni í útvalningar- landinu. Frá útlausnargjaldinu vilja hagsýnir menn komast sem léttast, og draga svo úr stórsynd- inni að vera borinn og barnfædd- ur í sínu föðurlandi, eða erfða- syndinni að eiga kyn sitt að rekja til þióðar sinnar, í þeirri von að þeir fái þetta kvittað með smá- fórninní, með turtildk'ifu eða tveim titlingum — sem seljast þeim fyr- ir einn pening. Þaðan berast raddirnar, þessar hjáróma raddir — frá söluborð- unum. Getið þér ekki — mér finst að eg geti — sofið fyrir söngvunum þeim? Land vort er lítið og hrjóstrugt og þó þykir börnum þess vænt um það. Ræðumaður gat eigi um, hvernig á því stendur, og það er ef til vill mörgum gáta, hvernig hægt er að 'áta sér þykja vænt um h'tið land og snautt. — Ógreitt virðist vera að svara þeirri spurn- ingu. Einhvern veginn virðist það þó liggja í spurningunni, er leynast muni í svari. Engi veit hvenær Hávamál voru kveðin, en snemma hafa þau orð- ið til. Þar standa þessi orð: "Bú er betra þótt lítið sé, halr er heima hverr. Þótt tvær geitr eigi ok taugreptan sal, þat er þó betra en bæn". Hvað felst í þessum orð- um? Ætli að það sé ekki eitt- hvað hið sama og er í tilfinning- um Islendinga, er þykir vænt um landið sitt. Heimilið, öryggið er veitir skjól og hæli og maðurin.i sjálfur á. Kend sú er forn í eðli allra manna. Við það eru bundn- ar minningarnar. Heimilið eins oj það er og þeir er þar 'hafa búið, um ár og aldir, hrygst þar og glaðst — gengið hratt eða hægt um gleðinnar dyr. I tilfinningunni fléttast saman staðurinn með hin- um ytri einkennum, er vakið hafa margar hugsanir, og þeir sem þar hafa dvalið og hugsanir vaknað hjá, er þeir hafa stráð á veginn. Tilfinningin er alt eins mikið frá hinu innra sem hinu ytra, frá hin- um ósýnilega sýnilega heimsins. Sem allir vita, er á hverjum stað ósýnilegur heimur, í, með og undir hinum sýnilega, og í hon- um Iifir maðurinn að mestu Ieyti. Hvar á jarðarkúlunni sem er, snertir himinn jörð. Skýrir ekki þetta að einhverju leyti, hví íslendingum þykir vænt um landið sitt? Já, og að vissu leyti skýrir það hina sömu tilfinn- ingu hjá öllum þjóðum, þar sem um andlegt líf er að ræða, þar sem ósýnilegur heimur umlykur efnisheiminn, þar sem himinn snertir jörð. — En er þessi til- finning hjá oss viturleg? Er hægt, þegar vits er gætt, að láta sér þykja vænt um það land, sem er lítið og smátt? Er hún á nokkru bygð? Landið er lítið og hrjóstrugt. Er ósýnilegi heimurinn gróður- meiri, er hann stærri, sjást englar fara upp og niður stigana, sem þar eru reistir af steinum upp að skörum himna? Landið er lítið, en það er líka Dodd's nýrnapfllur eru bezfa nvrnameðali'S. Lækna og giei, bakverk, hjartabilun^ þvagteppu, og önnur veikindi, sem stafa frá nýrunum. — Dodd's Kidney PUls kosta 50c askjan eoa 6 öskjur fyr., ¦«¦ £2.50, og fást hjá öllum Iyfsöl- ura eða frá The Dodd's Medic1***? Co.. Ltd., To'onto, OnL stórt. Það er hrjóstrugt, en það er h'ka gróðursælt — gróðurinn er meiri í ósýnilega heiminum — ofan við en á jörðunni. Það er nakið, en þar er þó skjól, og þar hefir það fundið skjól, er kalið- hefir í köstulum og marmarahöll- um annara landa, undir runnum suðrænna skóga. Hvergi hefir betur verið í ljós Ieitt en þar, sann indi spakmælisins: "Það er margt í koti karls, sem kóngs er ekki í ranni". Er hægt að láta sér þykja vænt um þetta land, um það líf, sem þar hefir varðveizt í þúsund ár og er samgróið þessu landi? Er þar eins bert og næðingasamt og af er látið? Eg vil ekki fara í landajófnuð, þesskonar er heimska. Mér er vel við alla jörðina. Eg veit að sólin skín á hana alla. Eg trúi á sann- indi goðasögunnar fornu um hinn þróttmikla Son jarðar, er "þrung- inn móði" snýr sigri hrósandi móti öllum myfkra og fávizku her. Þau örlög eru ásköpuð jarðarsonum, að sigrast á skuggum og skynvill- um. En eg vildi aðeins mega benda á, að enn sem komið er, hefir ekki á landi voru fokið til muna í þau skjólin, sem helzt þurfa að hlífa, til þess að mann- lífinu sé borgið meira en til hnífs og skeiðar. Til eru sólbjört og sígræn héróð1 og þjóðlönd. Fáum vér sagt það sama um þau suðrænu lönd? Fyrstu landa er gelur í sögum manna, eru þau, sem liggja aust- ur við Persneska flóa — londin, sem liggja í nánd við hinn sæla Eden. Þar er fjjósemi svo mikil, að ákrar spretta ósánir. Þar eru víðlendar sléttur, er myndast hafa með framburði fljóta, og jörð svo feit, að þar spretta pálma- og kókustré, og þaðan er hveitikorn- ið fyrst fengíð. Þar voru borgir reistar í fornri tíð úr bökuðum leir, og þar er oss sagt, að menn- ingin hafi fyrst numið sér iönd. En hvað fann skjól í skauti þeirrar menningar, hvað hefir hún eftrrskilið heiminum? Þar ríktu konungar —¦ þrælahúsbændur. Þar voru menn seldir mansali, þangað safnaðist of fjár, afrakst- ur verzlunar og rána, hernaðai* og yfirgangs við nærliggjandi þjóð- lönd. Hið eina, sem geymst hef- ir. eru fá ein leirspjöld, klöppuð rúnum, er erfitt er að ráða í, en sem fróðleiksfýsn mannanna hef- ir laðað þá til að lesa. Og hvað hafa þeir svo lesið á þessum leir- töflum? Fánýtt lof um fánýta einvalda, er greypt hefir verið að boði þeirra sjálfra \ leirflögurnar

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.