Heimskringla - 08.08.1923, Blaðsíða 5

Heimskringla - 08.08.1923, Blaðsíða 5
WINNIPEC, 8. ÁGOST, 1923. HEIMSKRINGLA 5. BLAÐSIÐA. um ykkar og kunníngjum að fara inoð það. Eg hefi séð það vestur í Klettafjöilum, hvernig ein einasta trjátegund getur klætt fjöil og firnindi. Ef ykkur tækist að klæða gamla landið skógi og öðrum gróðri, þá væri sannarlega mikið unnið og þið hefðuð vissulega greitt Torfagjöldin, þótt ])ið hyrf- uð þá aftur til ykkar átthaga. III. Máliö og bókmentirnar. En — kann einhver ykkar að spyrja hér vestan hafs — til hvers fcruð þið íslendingar, svo fámenn- ir sem þið eruð og svo erfitt sem land ykkar er, að burðast við að vera sérstök þjóð ag sjálfstætt ríki? Og hvað á það að þýða, að binda svo hugann við málið og fornment- irnar, sem þið hafið gert? Eg gæti svarað ykkur með erindi iir fyrsta ættjarðarkvæðinu, sem ort var hér vestan hafs, og sungið var á fyrsta íslendingadeginum: "Fémætur er fornöld sjóður framtakssömum lýð: aðeins frækorn fyrir gróður, fyrir nýja tíð. * Já, vér elskum ísafoldu eins og verður hún, •er {það fræ rís upp úr moldu árdags móti brún." Vér elskum auðvitað tungu vora og bókmentir af því, að þær eru efniviður annars meira, en vér elsk- um þær Ifka af því, að þetta er mik ill og göfugur arfuf, sem oss ber að gæta sem bezt, að gangi ekki úr eér. Og það er bezt að segja það strax: beztu íslendingar heima fyrir bera með sér þá leynilegu ósk og þrá, að Islendingar, svo fámennir «era þeir nú eru og dreifðir, verði stór og mikil þjóð og að einskonar for- gönguþjóð meðal annara þjóða. En þá má þjóðin ekki glata því bezta, sem hún á. Einhver mesti dýrgripurinn, sein vér eigum, er vor eígin tunga, ís- lenzkan. Síðan Island bygðist, hef- ir hún verið andleg móðir vor. Hún hefir haldið við menningu vorai og mentun, hefir kveðið í oss hug vorn og dug, hefir kent oss speki vora og trú. A þessari tungu — forntungu allra Norðuiianda — er Landnáma og íslendingabók rituð; hún hefir geymt sögu sjálfra vor og alTVa Norðurlanda; hún geymir Vöhispá og Hávamál og Helgakviðurnar báðar; á henni hefir Lilja og Passíu fiálmarnir verið kveðnir, og hún mun geyma lofsöng vorn: "ó, guð vors lands", til hinnar síðustu stundar: — málið fræga söngs og sögu sýnu betra guða víni, mál er fyllir svimandi sælu *ál og æð*, þótt hjartanu blæði. . En — kann einhver ykkar að epyi'ja — er ekki tunga þessi farin að fyrnast og ganga úr sér, og væri ekki réttara að taka upp eitthvert heimsmáiið í hennar stað, t. d. ensku? Eg man, hvað það kom við hjart- aðí mér, þegar eg las þau ummæli Gests Pálasonar um íslenzkuna, áð þetta gullfagra mál lægi eins og brotinn lúðuv á jörð niðri, er enginn hirti um að þeyta, eða að því mætti líkja við konungsdóttur í álögum, sem enginn hirti um að leysa og færa í skartklæði nútíðarinnar. Og eg hét því þá, að eg skyldi gera mitt til þess að leysa hana úr álög- unum. Síðan er nú liðinn rúmur mannsaldur og margir menn mér færari hafa staðið að því verki, og nn hygg eg að megi segja, að eftir svo sem aidarþriðjung hér frá verði íslenzkan orðin svo þroskað mál, að hugsa megi og segja á henni flest það, sem unt er að segja á öðr- um málum. Hvf ættum vér þá að myrða vort eigið mál, raál feðra vorra, elztu tunguna, sem töluð hefir verið um éll Norðurlönd, eina sigilda Ev- rópurriálið, sem enn er við lýði? Ef vér gerpum það, glötuðum vér ekki einangis ætterni voru og sðgu, held ur og sál feðra vorra og svo að segja vorri eígin sál. Og hví ætttim vér að glata þvf máli, sem er ekki einungis hróður allra Noxðurlanda og móðir þeirra tungna, sem þar eru taiaðar, held- ur svo mjög í hávegum haft, að það er kent^ við háskóla víðsvegar um iönd, ekki einungis á Norðurlond- um, heldur á í>ýzkaiandi, Englandi og i Ameriku? Péi ættuð, Vestur- íslendingar, að heimta það, að það væri kent við alla háskólana í yðar landi, ekki sízt vegna bókment- anna, sem þetta mál geymir, því að þær eru með þeim sígildustu bók- mentum, sem nokiur þjóð á í eigu sinni. Eoa eiga nokkrar þjóðir til veg- legri rit í eigu sinni en Eddurnar; Heimskringhi Snoxra Sturlusonar og íslendingasögur? En hvað kenna t. d. Islendingasögur oss? I>ær lýsa eðii og háttsemi for- feðra vorra, kostum þeirra og lóst- um. Mannkostina munum vér, en vítin höfum vér til þess að varast þau, og þannig geta sögur vorair kent oss hin heilbrigðustu lifssann- indi. Enginn, sem lesið hefir íslend- ingasögur með gaumgæfni, mim neita því, að metnaðarins gætir þar einna mest, hjá körium jafnt og konum, þessa, að verða ekki öðrum síðri, láta ekki undan síga og verða ekki undir í skiftum, en sjá sóma sinn í hvívetna. Þetta auðkendi landnámsmennina feður vora. — Þetta hefir og, að mér skiist, auð- kent yður, Vestur-íslendinga. Ætll að það hafl ekki verið metnaður- inn, sem kom yður til þess aö vinna yður upp úr skurðunum hér vestan hafs? Og ætli að það sé ekki metn- aðurinn, sem enn kemur náms- mönnura yðar til þess að skaia fram úr öðrum? Að verða öðrum jafn snjall eða snjallari, og heizt að skara fram úr, þessi göfugi metnaður er Iöngun hvers einasta Islendings, sem nokk- uð er í spunnið, og það er þossi lyndfeeinkunn, sem ásamt öðru góðu ætti að geta gert o«s að hin- um útvöldulneðal þjóðanna. I>á er annað, sem auðkennir Is- lendinginn bæði fyr og síðar. Það er fuóðleiksfýsn hans og þekkinsar- þrá, löngun hans til þess að kynh- ast háttum og siðum og hugsunar- hætti annara þjóða. og þá hélzt nema ]>að, sem þykir stórmannlegt og dnengilegt, muna það <>g rsera það í letur. Fróðleiksfýsn }íessi varð fram ettir öllum öidum að fræðimanna- grúski, og beindist þá aðalleg'a í þá átt að viðhalda gömluni minn- ingum. En nú er öldin önnur. Nú beinist hún f ])á átt að fá tök á mannlífinu og náttúrunni. I b«88- uin skilningi er ment máttur, og það er þessi ment, sem 4 að gera oss máttuga meðal þjóðanna. Ekki þarf nú annað en að líta til sumra landa vorra hér vestan þafs, til ]>ess að sjá og sannfærast um. að vér munum þess megnugir að afla 0*9 slíkrar mentunar. Hví er einn landa vorra orðinn stjörnu- fræðingur, annar framúrskarandi rafmagnsíræðingur, þriðji efna- fræðingúr, ne.ma af þessu, að þeir höíðu aiilr í eér fólgna þekkingar- þrá'na og þann göfuga metnað að verða sem snjallastir é sinu sviði? Og hví verða aðrir prestar, læknar, lögmenn, mannfræðingar og land- könnuðir, nema af þessu, að þeir vilja öðlast skiining og tök & mannlffinu1? Haldi Islendingar þessari viðleitni sinni áfram, er ekki hætt við öðru, en að þeir kom- ist framarla í fylkingu og jafnvel í fylkingarbrjóst á meðai þjóðanna. I>á er enn einn mannkosturinn, sem gætir mjög i forns&gunum, en of Htið er á iofti haldið nví á tím- um, og þó ætti að geta gert oss fs- lendinga ekki einungis að ágætis- mönnum, heldur og að öðlingum, en það er drengskapurinn. I>að þófcti ekki drengur góður, sem gekk á orð sín eða eiða til forna. Aftur á móti þótti sá dreng- skaparmaður hinn mesti, sem gerði eitthvað meira en trú, lög og siðir útheimtu. Ekki verður iengra jafn- að en til Ingimundar gamla og Halls af Síðu, eir unnu það til frið- ar og sætta, að synir þeirra lægju óbættir. En undirróður, ódrengskapur og i]]girni, þ6tti hin mesta smán, og því vill nú enginn Islendingur bera Hrappsnafnið eða Marðarnafnið lengur. Höfðingsskapar og drengskapar gætir helzt til lítið í lífi nútíðar- þjóða. En et það yrði aðall og metnaður íslendinga, að halda jafn- an orð sín og gera betur en vel i hvívetna, þá mundu þeir bráðlega í hávegum hafðir og verða að for- ystumönnum landa og lýða. Bókmentir, sem kenna slíka lífs- speki, eru ekki lítilsvirði, og þær eiga ekki skilið að hvert'a í glat kistuna. En meðan Islendingar gæta ])eii'],ð') örvænti eg ekki um, að þeir verði miklir menn og göf- ugir og manna mentaðastir, því að námfýsin og náttúrugreindin er nóg og metnaðurinn ])ví nær ódrep- andi. En gætið þess, að metnaðiiriiirj vei'ði ekl) eigingjam, því þá verður hann til illinda og sundrungar, og sundrungin hefir jafnan verið vor versta þjóðarfylgja, heldur eðal- lyndur og göfugur, þvi að þá verð- ur hann til góðs eins. Islendinsar að glimu. IV. ÞjóSernið. Munduð þér nú, VesturJslendingar, vilja styðja oss og geta stutt t»s<-< í því að viðhalda tungu vorri og þjóð- erni? Vissuiega! Þér gætuð, auk þess sem þér kenduð börnum yðar að verða að góðum og nýrum borg- urum f yðar eigin landi, kent þeim að leggja rækt við islenzkuna og það, sem íslenzkt er. Það er nokk- urt vandhæfi á þessu, meira þó í borgunum en til sveita, þar sem enskan ekki einungis er kend í skól- unuin, heldur einnig töiuð á göt- unum og alstaðar utan heimilisins. En mikið getur sá, sem vill. Og eg veit dæmi-til þess, að sumir þeirra manna, sem eru af íslenzku bergi brotnir, hafa lært ísienzku eftir að þeir komu í háskólann, en gott er að hafa jafnan mentuðustu og beztu mennina með sér. Allur há- vaðinn af hinu fólkinu hugsa eg að veiði enskt, en ekki ísienzkt. Þó geta fslendingar háldið við íslen/k- unni hér enn um langt skeið. Eg hefi nú farið uin fla=tar helztu í.slendingabygðir og komið f svoit- ir og þorp, þar sem menn töluðu lítið annað en íslenzku sín á milli, en eg hefi líka komið í borgir, þar •>' sem unga fólkið íslenzka talar ekk ert annað en ensku. Eg þykisf hafa tekið eftir því, að bygðin ér <að færast vestur á bóginn alla leið til hat's, og að íslendingar dreifast þar smám saman um 2000 milna strand- Jengju. Og hvernig fer þar fyrir ís- lenzkunni? Hún týnist, en enskan Magnús Kristjánsson til máls um hana. Yur "lillagan síðan borin upp og fékst ekkert atkvæði með henni. Samþykt var syohljóðandi tillaga frá Guðmundi Hiíðdal verkfræð- ingi: "Fundurinn ályktar að lýsc því yfír í sambandi við breytingu, eem gerð hefir verið á þeseum fundi á 1. grein reglugerðar fyrir eftirlauna sjóð félagsins, að hann ætlist til að íélagsstjórnin sjái um, að eigeuólur þeirra skipa, sem Eimskipafélagið hefir útgerðarstjórn á, greiði í eft- iiiaunasjóð félagsins hhitfallsle;?t gjald." Loks var samþykt tillaga ttá Þórðl Bjarnasyni kaupmanni, með 10 atkvæðum gegn 8, þess efnis, að endurskoðendum verði greidd 250 kr. Iaunauppbót hverjum fyrir ár- ið 1922. (Vísir.) Mynd þes\si er tekin af glímununi h ér í Wtruupeg glímuinaðurinn að setja rokna klo liragð á hinn. ágúst. og er annar austur, beri heita og sterka strauma alla leið heim til ísland.-, og að þeir megi frjóvga þjóðarakur vorn heimafyrir. ()g þvl bið eg ykkur nú, sem berið enn hlýjuna í brjósti til gamla landoins, að hafa upp með méi' þessi oið: Voldnga fegurð. ó. feðrajörð, fölleit með smábam á armi, elski ]iig sveinar hjá hverri hjörð, helgist þér menn við hvern eina.-ta fjörð, frjáls skaltn vefja v*6r bein að harmi. .brosa nfeð sól yfir hvarmi. (E. B.) í.sJenzk tunga og íslenzkt þjóð- ¦ erni lifir og mun lifa, á meðan að ÍS'land getur sér góða og dygga niðja, konur sem karla. ()g því er rg fyrir mitt leyti vongóðni' um framtíð fslands. Heill og hamingja fylgi gamla landinu. ísland lifi! Hans Eminence Willem van Rossum kardináli. Hans Eminenee kardínáli Willem van Rossum steig hér fæti á land í gærmorgun. - Hann kom á ££ Botniu, sem öll var fánum skreytt þegar hún lagði að hafnarbakkaiir um. Eins var E^. Esja fánum skreytt, og um ailan bæinn blöktu fánar, í virðingarskyni við hinn göfuga gej-t. N Séra Meulenberg tók á móti kardínálanum á skipsfjöi, kvaddi hann með knéfalli og öðrum lotn- ingarmerkjum og ók siðan með hann f bifreið til Landakots. — 1 kirkjunni var reist hásæti handa kardínálanum og blómum stráð á ieið hans, er hann gekk i kirkjuna. Margt manna var við móttökuna og var hún hin hátíðlegasta. f fylgd með kardínálanum er einn leiðsögumaður. Hér fara á eftir helztu æfiatriði kardínálans: Kardináli Willem van Rossum fæddist í Zwolle á Hollandi 3. sept- ember Í854. Að afloknu námi með framúrskarandi vitnisburði, tók hann prestvfgslu 17. október 1879 í "Bedemtorist"-ieglunni. Snemma vakti þessi framúrekar- andi prestur & séf eftirtekt yfirboð- ara sinna. 1 fyrstu var hann kenn- dagskráiiið þessum og tóku til máls: Brynjólfur H. Bjarnason kaupmaður, Pétur A. 'Ölafs'son kon- súll og Eggert Claessen bankastj., og svömðu tveir hinir síðarnefndu fyrirspurnum ]>eim. sem l'ram höfðu komið, f. h. stjórnarinnar. * Að loknum umræðum þessum var reikningur félagsins samþyktur í einu hljóði. Var ])\i næst tekinn tyrir 2. liður dtígskrárlnanr, svohljððandi: 'Tekin ákvörðun um tillöguv stjórnarinanr uiij skit'Mngu árs arðsins." Eramsögumaður þess liðs dag- skrárinnar var ritari félagsins, Jón t Þorláksson verkfræðingur. Tók hann til máls um tillögur félags- ítjórnarinnar um skiftingu ársarðs- ins, sem rituð er aftan við árs- reikninginn og gerði grein fyrir ari vig Jatínuskólann í Wittem, en Aðalfundur Eimskipa- félagsins. Ar 1923, laugardaginn 30. jvnií, var aðalfundur h.f. Kimskipafélags fs- fcemur í hennar stað. Til, marks um ( það get eg sagt yður ófuiiitla sögu. (i •Það var á ])jóðhátíðardegi Se- attlebúa fyrir 10 dögum, síða.sta dag sæluviku okkar þar, þvf að'f víða hefir okkur verið vel tekið, en j hvergi betur. Við voruni að sigla i heim um kvöldið til hinnar fögru , borgar og styttum okkur stundir með því, eldra fólkið, að symgja öll j land.s haldinn samkvæmt auglýs- ]>au' íslenzk lög, sem við kunnum. ing" stjórnar félagsins, dags. 22. En á nieðan við vorum á efra þií--<lesomber 1922. farinu og sungum alt á íslenzku, i Var fnndurinn haldinn í Kaini- söng unga fólkið ensk lög og ame þiingssalnum í húsi i'élagsins og rísk á neðra þilfarinu. Og er við settur kl. 1.15 af t'ormanni félagsin.s.. Pétri A. Ólafssyni konsúl. - Stakk hann upp á Haldóri Daníels.syni hívstaréttardómara sem fundar- stjóra og var það sam])ykt nnð lófataki. Tók hann við fundarstjórn og kvadid til fundar.skrifara Lárus JS6»nneeaoa cand. jur. Vítjað hafði verið 22.091 atkvæða- seðla, eða fyrir 37.1% af bilu hluta- fénu. Aður en gengið væri til dagskiár nálguðumst land og fómm að þoka okkur fram á skipið, var ]>ar enn yngra fólk, er söng alt á enslru. Okkur langaði til að komast að með lofsönginn okkar íslenzka *'<">, guð vors lands" — en um það var ekki að tala lengi vel, fyr en búið var að syngja marga enska söngva og "My eountry, 'tks of thee". A meðan á þessu stóð, var verið að hleypa úr flóðlokunum út í haiið. Og meðan flóðaldan rann út f haf- mlnttót l'onnaður félagsins Hall ið með hægum og hljóðum, en þó gríms Kristinssonar framkvæmda ekkalþrungnum nið, sungum við: "Ó, guð vors lands". Það var ekki laust við að tveir sveinstaular gerðu gabb að þessu. En þegar komið var að orðunum: Isiands þúsund ár, eit}; eilífðar smablóm með titrandi tár, sem tilbiður guð sin nog deyr! — þá var ekki lanst við að eg klöknaði og mintist orðanina: Það sem eg ann, ber nú opinn knör úti með vonum og kvíða------- En sem betur fer eru einnig vatna- skil hér vestra, og þar kom eg líka. Þau eru í nánd við Lake Louise. Annar lækurinn rennur vestur yfir niður í B. Columbia, en hinn rennur ' lir tilmáls, yfirfór ársreikning fé- austur af niður til Alberta, þar" sem lagsins í aðalatriðunum, og gerði Stephan G. Stephansson býr. Eg á nánari grein fyrir ýmsum atriðum Ton á, að það fljótið sem liggur j honum. fipunnust nokkrar umræður út af stjóra. .sem látis't hafði i'ir stjórn fé- lagsin.s á árinu, og bauð ])ví næst velkonii'iin Svein Björns'son, seinli- herra, sem var til staðar á fundin- um. Var því næst gengið til dag.skráv fundavin.s. Formaður félagsins, Pétur A. ól- afsson konsúll, tók fyrstur til mál.s. Lagði hann fvani skývslu um hag félagsins og framkvæmdir á starfs- árinu 1922 og starfstilhögun 1923 og framtíðarhorfur. Lýsti hann i aðal- atriðum rekstri og sartsenii félags- "ins á umliðnu starfsávi og gevði grein fyrir fyrirhugaðri tilhögun^ á starfsemi þess eftirleiðis. Gjaldkeri félagsstjórnariinnar Egg- ert Classen banka-stjóri, tók næst- henni í einstökum atriðum. j Kom fram breytingartillaga frá Hjalta .Tónssyni framkvæmdastjóra þess efnis að greiða stjórnendum J félagsins 500 kr. hvevjum fyrir störf þeirra í þágu félagsins s.l. ár. j Urðu nokkrar umræður um til- lögur stjórnarinnar, og tóku þessir til máls: Hjalti Jónsson framkv.stj. séra Magnúe Bjarnason prófastur á Pre.-atsbakka, Brynj. H. Bjarnason kaupmaður, Jón Bergsveinsson for- setU og .lón Þorláksson verkfræð- ingur. — Að þeim loknum var geng- ið til atkvæða og tillaga stjórnar- innar í 9. lið 2. samþyklt með öllum gveiddum atkvæðum, en breytingar tillögur Hjalta .Tón«son framkv.stj. samþ. með 25 atkv. gegn 7 og breyt- is£ 3. liður stjórnartill. (yfirfærsla til næsta árs) samkv. því. f stjóm voi-u enduvkosnir af hév biisettiiiii .srjórnarineðlimum: Pétuv A. 61afs.son með 11,284 atkv. Hallgvímuv Benediktsson með 10,- 363 atkv. og Halldór Þorsteinsson 10.327 atkv. — Næsti fengu: ólafur Johnson 3454 atkv., Jón Björn,sson 2683 atkv. og Hjalti .Tón.sson 1766 at- kvæði. Af hálfu Vestur-Í.slendinga var kosinn Arni Eggevtsson með 11,438 atkvæðum. Endurskoðandi var endurkosinn í einu hljóði Þórður Sveinsson kaupmaður og vara endurskoðandi Guðm. Böðvarsson, sömuleiðis í einu hljóði. Ræddar voru og samþ. nokkrar tillögur nm breytingar á reglugerð um eftirlaunasjóð félagsins. Loks var gengið til síðasta dag- skrárliðs, sem er svohljóðandi: "TJmræður og atkvæðagreiðela um önnur mál, sem upp kunna að verða borin." Pundarstjóri lagði fram tillögu frá Magnúsi Guðmund'Ssyni, um að féiagið bjóði ríkisstjórninni að kaupa eitt eða fleivi aí skipum rik- isins, þannig að andvirðið yrði hlútafjáreign i félaginu. Tóku foímaður félágsins og síðar við háskólann þar, Hann var forstöðumaður heimspekis- o« guð- fræðisdeildanna og brátt rektor. Sakir ágætra gáfna hans og þekk- ingar var hann kvaddur til Róma- borgar, en þar hafði hann sam- kvæmt skýlausri ósk Leó páfa XIII. yfirgripsmikið starf á hendi í 'þjón- ustu hins heilaga "Officiums Kon- gregation". Við þetta erfiða og vandamikla starf ávann hann sér mikið álit ínargra kardínála og v«r stavfsþol hans talið óbilandi Og 6- þreytandi. "**<t'*^ PLus páfi X. veitti honunrmikls athygli og fól honum sakir vits- muna hans og fjölhæfnis hin mesta trúnaðarstörf. Þannig varð hann ráðunautur lögbókarnefndar kirkj- unnar. Arið 1909 var hann gerður aðalváðunautuv Holland/s og Belgiu. 27. nóveirtber 1911 var hann í "Kon- skstorium" sæmdur kardínálatign. Er Pius páfi X. spurði hann, hver væri stefnu.skrá hans sem "kardinála svaraði hann: "Að vinna og fórna mér í þjónustu kirkjunnar alt til dauðans." Arið 1912 var kardínáli van Ross- um sendur sem legáti páfa & eukar- istiska fundinn í Vfn. öllum leyfð- i«t að ganga þar fyrir kardínálann. Kardínálar, biskupar, greifar, bænd ur og verkamenn þyrptust til þess að heilsa legáta páfa, sama rétt höfðu allir og móti öllum var tekið með sömu vingjarnlegu orðum. Þessum eukaristiska fundi lauk með hátíðlegri skrúðgöngu og tóku þátt í henni: sjálfur keisarinn, öll hirðin, margir prinsar og furstar, 10 kardínálar, 150 erkibiskupar og biskupar, 6000 prestar og 250 þús- undir manna. Arið 1918 var kardínáli van Ross- um skipaður "Propaganda Præfect* og er það ein æðsta tignarstaða innan kirkjunnar. Auk klas.sieku málanna talar kardínáli van .Rossuin hollenzku, þýzku, frakknesku, ensku og itölsku. (Vísir.)

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.