Heimskringla - 10.08.1927, Blaðsíða 4

Heimskringla - 10.08.1927, Blaðsíða 4
4. BLAÐSlÐA. HEIMSKRINGLA WINNIPEG 10. ÁGÚST 1927. (9tofna* 18M> Kmi «1 a hTerJnan «jl«»lk»«.-al EIGT2NDUE: VIKING PRESS, LTD. K.-^S »k 8S3 IARGEKT AVK. WIMMPEG T.AI.SIAIIl K6 537 VarU blaÍBlns er »3.00 argangurlnn borr- tat fyrlrfram. Allar borganir sendlit THE VIKING PRÍEIS8 I/TD. 8IGFÚ8 HALLDÓRS frá Höfnum Bitstjóri. Ctaatikrill tll blaltalnai THK VIKING PRESS, L.td., Bol 8108 I tanftakrlfi tll rltatJ6ranei BDITOH HKIMSKRUVGL.A, Hox »1011 WliVNIPEG, MAN. "Helmskrinpla ls published by The Vlklns Preaa I.til. and prlnted by CITT PRINTING * PirRI.ISHlNG CO. 8RS-8*5 Sara-ent A»e.. Wlnnlnea;. Man. Telenhone: .86 58 7 WINNIPEG, MANITOBA, 10. ÁGÚST 1927 ísland. Ræða flutt á íslendingadeginum í Winni- peg 6. ágúst 1927. Af séra Rúnólfi Marteinssyni. "Undarlegt sambland af frosti og funa, f jöllum og sléttum og hraunum og sjá, fagurt og ógurlegt ertu, þá brunar eldur að fótum þín jöklunum frá." ísland! "Rétt að nefna nafnið þitt nóg er kvæði öllum." lsland! hvað get eg sagt um þig eða við þig? Eg sem skildi við þig 12 ára gamall drengur fyrir 44 árum síðan, og hefi aldrei séð þig upp frá því. Ekki get eg .dregið björg af djúpi neinnar sérþekkingar um þig. Ekki er eg meðal hinna lærðu í bók menntum þínum; ekki er eg kunnugur nema fáum brotum úr sögu þinni; ekki er eg meira en stafandi í letri lyndisein- kunna þinna; ekki er eg fróður um jarð- fræði þína, hefi ekki fyrir mér neinar hag skýrslur, er sýni veraldlega afkomu þína; ekki hefir heldur neinn engill snert tungu mína með heilögum eldi frá altari þjóð- arinnar, svo eg gæti verið boðberi þinn meðal þeirra, sem í fjarlægð búa. Hvers vegna stend eg þá frammi fyrir þessum mannsöfnuði í dag? Líklegast rétt til að nefna nafnið ísland; enda ætti það að geta verið ræða engu síður en kvæði. En vel að merkja, þó að Stephani fyndist það kvæði, er ekki víst, að allir hefðu auga, sál eða tilfinningu til að finna þar verðmæti. Eg er þá hingað kominn til að nefna nafnið þitt, ísland, og eg geri enga yfhiýsingu um, að eg sjái meira í því hugtaki en aðrir. En eitthvað hefir ísland verið mér, öll þessi 44 ár, og ekki er ísland mér enn glatað Af einhverri ástæðu hefi eg gert mitt ítr- asta til að kenna börnum mínum íslenzku, halda á lofti hinu íslenzka í skóla- og kirkjustarfi mínu; af einhverju hefir það stafað, að ræktarleysi sumra landa minna gaghvart feðra-arfinum, og hið aumkvun arverða skilningsleysi þeirra á gildi ís- lenzka gullsins, hefir valdið mér sárs- auka. Af einhverju hefi eg staðið í stríði út af þessu máli, og stundum orðið að þola vanþökk bræðra minna vegna þess. að eg vildi að vér legðum skynsamlega rækt við það, sem feður vorir gáfu oss. Óefað hefði það verið auðveldara að fljóta undan straumi, sofandi að feigð- arósi alls hins íslenzka í þessari heims- álfu, en að vera að apa eftir laxinum, sem "leitar móti straumi sterklega og stiklar fossa", sérstaklega þegar vanmáttur sjálfs mín og áhugaleysi annara hömluðu stökki upp fossinn. í þeim ástæðum hefir margur maðurinn spurt: Hvers vegna þá að vera nokkuð að stríða við þetta? Já, hvers vegna hefi eg verið að fást við að rækta íslenzk blóm á amerískri grund? Svarið er einfalt og liggur beint við. Það er af því að ísland er í sálu minni. Ekki verður vatni ausið úr brunni, sem er þur. Það verður aðeins gert þar sem vatn er. Matthías Jochumsson segir á einum stað: 'Hljómið innst í öndu vorri eih'fs lífs æðstu tónar." Hvernig getur slíkt átt sér stað? Aðeins með því eina móti, að í sálunni sé eitthvað það, sem tekur á móti himnesku tónunum. Það verður að vera eitthvað himneskt hið innra, til þess að geta samþýðst því himneska, sem til manns kemur. Tvær raddir verða aldrei samróma, ef önnur á ekkert skylt við hina. Himnaríki í anda mannsins fagn- ar himneskum tónum. Þannig er farið sáflarástandi allra manna. Á sama ihátt kemur hið íslenzka til mín eins og kunningi, af því að Island er þar fyrir. En lsland getur verið þar á margvíslegu stígi og með ýmsum hætti. Hvað get eg með sanni sagt að eg eigi frá íslandi? Því eg á eitthvað þaðan, sem er svo sterkt, að eg neita að láta hrakspár auraávinningsins múlbinda mig. Til að breyta líkingunni, stendur svo á fyrir mér, að tveir stórir golþorskar ætla að gleypa mig: Annar, sem segir: hættu að klifa brattann, því þú kemst þangað aldrei; hinn segir: þú ert svo fáfróður um íslandi, er nú ekki mikið: aðeins ómar. gerir samt ekkert til, því eg veit hvað eg á og veit hvað eg vil. Það sem eg ái frá Jslandi, er nú ekki mikið: aðeins ómar- Það eru jafnvel fjarlægðar-ómar, en það eru ómar, sem eg er sannfærður um að aldrei hætta. Eg þykist þess fullvís, að 1 ísland ómar í sálu minni til hinztu stund- ar, að enginn skarkali h'fsins megnar að kæfa þá óma. ísland er nokkur hluti af lífi mínu. Bg hlýt að vera það sem eg er. Meðan ísland ómar sálu minni, hlýt ur það að koma í ljós í starfi mínu og stefnu. Leyfum þá allir ómuni Iands og þjóð- ar að berast til vor dag. Hljómi þeir skært og hljómi þeir lengi. ísland, sem lyftir kolli þínum upp úr "ægi blám", oe horfir með ró á freyðandi öldur, hvert sem auga þitt lítur; ísland, með töfrandi tign í litskrúði fjalla; með ögrandi mátt í fossum og gígum; Island. með friðsæla dali, "þar sem við búann brattra kletta æðandi fossar eiga tal; þar sem að una hátt í hlíðum hjarðir á beit með lagði síðum"; Island, "þar sem að æðarfugls móðurkvak ómar í ró við engjarnar grænar á lognstafa sjó"; Is- land, þar sem að feður vorir hafa þrosk- ast að þrautseigju í baráttu við illviðri á heiðum og hafi; ísland, með álftir í veri, og hveri, sem^ella og gjósa. "ísland, ís- land, mitt ættarland, þú aldna gyðju- mynd"! Þú ert oss ekki horfin, því þú ómar í sálum vorum. Frá hinum margvíslegu blæbrigðum, dásamlegri fegurð og hrikalegum mikil- leik íslenzkrar náttúru, berast mér ómar, sem ekki eru með öllu óskyldir þvf eðl- isfari, sem þjóðin hefir gefið mér. f hverjum sönnum fslendingi verður það að áhrínsorðum, sem Grímur Thom- sen segir: "Og í sjálfs þín brjósti bundnar blunda raddir náttúrunnar, íslands eigið lag. Innst í þinum eigin barmi, eins í gleði, eins í harmi, ymur íslands lag." i Um Hallgrím Pétursson sagði Matthías Jochumsson: ""Niðjar íslands munu minnast þín meðan sól á1 kaldan jökul skín." Slíkt getur með engu móti komið til greina, nema Hallgrímur Pétursson eigi áfram ítök í hjörtum ísl.. Svo lengi sem það er tilfellið, kemur bergmál frá hjört- unum. Frá þeim koma ómar til svars þess, sem til þeirra hefir komið, eða á- vöxtur af því. Með ísland í sálunni send- ir skáldið af útlendri storð óma elsku og aðdáunar: "Þú Vorgyðja svífur úr suðrænum geim á sólgeisla vængjunum breiðu. Til ísalands fannþöktu fjallanna heim, að fossum og dimmbláum heiðum. Eg sé hvar í skýjum þú brunar á braut. Ó, ber þú mitt ljóð heim í ættjarðar- skaut." Eg á ekkert skáldaorð á tungu minni, en órnarnir í sálu minni, af því að fsland á þar heima, eru nákvæmlega hinir sömu og góðskáldsins. Ómar frá öðru íslenzku skáldi, Sig. Júl. Jóhannessyni, koma mér í hug, túlka sama efni og eru algerlega eins og e.^ vildi hafa sagt frá þeim: TIL VINANNA HEIMA. Eg sendi ykkur kveðju yfir sæinn, eg sendi hana langt út í geim, og hjarta mitt biður þess blæinn, að bera hana til ykkar heim. Á morgnana, er sól skín á sæinn, og söngfugla heyri eg lag, af alhuga bið eg þess blæJnn, að bera ykkur góðan dag. Á morgnana, er sól skín á sæinn og söngfugla heyrið þið lag, eg vona að þið biðjið þess blæinn, að bera mér góðan dag. Þá sólin er hnígin í sæinn og sofnar hvert auga rótt, af alhug bið eg þess blæinn að bera ykkur góða nótt. Þá sólin er hnígin í sæinn og sofnar hvert auga rótt, eg vona að þið biðjið þess blæinn, að bera mér góða nótt. Þá sólin er hnígin í æginn og sefur hvert auga rótt, ó, Drottinn minn, biddu þess blæinn, að bera okkur góða nótt. Ef Drottinn minn biður þess blæinn, að bera okkur góða nótt, þá dvínar öll þreyta eftir daginn og draumarnir svala okkur rótt. Eg sendi ykkur kveðju yfir sæinn, eg sendi hana langt út í geim, og hjarta mitt biður þess blæinn, að bera hana til ykkar heim. í marzhefti Scandinavian American Review er ritgerð um ísland eftir E. Dieth, kennara í þýzku við Aberdeen há- skólann á Skotlandi. Hefir hann tví- vegis ferðast til íslands, og er vel að sér í íslenzkri tungu. Hann segir frá því, hvað vanalegir ferðamenn vilji sjá á ís- landi. Það er auðvitað hin einkennilega fjallasýn, sem sumir sækjast eftir að sjá, þegar þeir eru orðnir þreyttir á ítalíu og Svisslandi. Hálfur mánuður á íslandi nægir þess háttar mönnum. En þegar þetta þrýtur, segir Dieth, er hið bezta eftir, fslendingurinn sjálfur. Eg hefi þegar minnst á óma landsins, en það er ekki nema hálfsögð saga. Jafn- vel landsins sjáflfs get eg ekki minnst án þss, að hafa þjóðina, sem þar býr, í huga. Og nú vil eg lítils háittar minnast sérstak- lega á fólkið. Þeir ómar ná betur til vor, því hér erum vér í margvíslegum félagsskap við íslendinga. Fáir þeirra eru samt óbreyttir íslendingar. Amerísku áhrifin hafa breytt þeim flestum á ýms- an hátt. En það eru íslenzkir ómar, sem vér viljum heyra í dag; gera oss grein fyrir íslendingnum eins og hann er á íslandi. Tveir menn gengu eitt sinn fram fyrir Ólaf Svíakonung árið 1000. í>eir hétu Hrafn og Gunnlaugur. Báðir vildu þeir ílytja konungi kvæði, og orsakaðist snörp deila milli þeirra út af því, hvor þeirra ætti að flytja kvæði fyr. Með hörkubrögð um komst á samkomulag og bæði kvæðin voru flutt. Má vera að þetta sé ekkert merkilegur atburður; en tilfellið var, að víða þar sem íslendingar komu til ánn- ara landa í fornöld, voru þeir í metum hafðir; fluttu konungum kvæði, gerðust lendir menn þeirra, skipuðu virðingarsess í skálanum, kepptu í hinum mestu íþrótt- um, og voru framarlega í fylkingum i styrjöldum. Eg held að þetta sé ekkert skrum, heldur blátt áfram sannleikur. Fleiri hundruö ár líða. Þá kemur kven maður að nafni Marsibil Semingsdóttir að bæ, er heitir Hallandi á Svalbarðs- strönd við Eyjafjörð. ól hún þar svein- barn. Lítt var drenghnokki þessi velkom mn gestur á Hallandi, því þegar hann var næturgamall, var stúlka, sem nefnd er Margrét, send með hann í poka á bak- mu til þess að færa hann hreppstjóran- um. Þannig byrjaði æfi íslendings eins Að visu komst hann ekki til hreppstjór- ans, dagaði uppi á leiðinni hjá Sigríði á Dálksstöðum, fékk þar gott uppeldi, en ekki menntun. Varð svo fátækur bóndi og var á seinni hluta æfi sinnar kallaður Bolu-Hjálmar. A gamals aldri, sveitlæg- ur, með krepptar hendur og þrotna krafta sagði hann, og sagði með því sanna sögu:' "Guð veit, eg hefi þar árin öll erfiðiskröftum veikum slitið, öreiga vildi forðast föll, fældist því hvergi mæðustritið. Líkaminn sýnir leifarnar og lúamerkin á veiku holdi, að eg sérhlífinn varla var við hann á meðan fjörið þoldi. í þessum ástæðum má það teljast undra vert, að hugar hans gat "til hæða flogið" og "foldar fúaryk af fjötrum hrist"- ort Ijoð, sem að andlegri auðlegð, orðkyngi og formfegurð, stenzt dóm snillinga Hann yrkir beztu Ijóðin sín í örbirgð og' Ekkert finst mér eftirtektarverð vors sem niðjar Fjallkonunnar„ ar við þjóðina mína en þessi K erum hér ^stödd einnig sem geislabrot anda og snilldar, sem j samarfar allra þjóða í nýju koma í Ijós hjá svo mörgum sonum hennar og dætrum, sem áttu við þau kjör að búa, sem virtust synja þeim um allan menningarþroska landi: Canada; að nýju nafni: Canadian. Vér fslendingar er- um einn sá þjóðflokkur, sem hlutdeild á í því að hér, í þess- ari álfu, er að rætast einn af Sagt hefir verið um Gyðinga, j fegurstu draumum mannkyns að engin önnur þjóð geti sýnt ins: að allar þjóðir verði eitt. aðra eins sös;u afburöamanna. Síðan að styrjaldir hófust, 2000 árum f. K. hafi Gyðingur ^ fyrir þúsundum ára, hefir friðar (Jósef) verið forsætisráðherra a Egyptalandi; 1000 árum síðar hafi Gyðingur (Daníel) verið forsætisráðherra í Babýlon, og 1900 árum e. K. hafi Gyðingur, Disraeli, verið forsætisráðherra* á Englandi; í sérhverju tilfelli í æðsta ríki veraldarinnar á þeim tíma. Eg vil engan samanburð gera íslendinga o^; Gyðinga; en eg held að enginn sé vegur til að neita því, að í fslendingum er óvanalega gott efni. í aumustu hörmungum hefir Ijós andans logað hjá einkenni- lega mörgum íslendingum. — Dæmin, sem á var drepið, eru aðeins lítill hluti af aragrúa. Bæði á fslandi og hér í þessari heimsálfu, er það áberandi, þeg ar tillit er tekið til fámennis vors, hve margir eru afburða gáfumenn, eða hafa rutt sér einkennilega tilkomumikla braut hugsjónin lýst stríðsmyrkur ald anjna, með æ vaxandi Ijóma, eins og sólin, áður en hún rís, boðar komu sína með vaxandi dagroða. Nú vonum vér, sem á þessari öld byggjum jarðríkið, að morgunn friðardagsins sé runninn, þó enn séu ský við sjóndeildarhringinn, er skyggja á dýrð friðarsólarinnar. Friðarhuigsjóninni hefir á öll- ii m öldum fylgt sú trú, að sá tími kæmi, að allar þjóðir heims ins lytu sama valdi — stjórnar- farslega; að alveldi kærleik- ans speglaðist í bræðrasam- bandi þjóðanna. Margir sjá í Alþjóðasambandinu svonefnda (League of Nations) uppfylling hugsjónarinnar, þó ófullkomið sé enn sem komið er. Aðrir benda á það, að brezka ríkið, eða öllu heldur brezku ríkin, er öll lúta sama konungi, en eru þó að öllu leyti stjórnarfarslega Ujálfstæð, séu ímynd hins nýja Eg veit að með gott efni er friðarheims. En hvar, má eg af oss mjö^ oft illa farið, og að oss hættir einmitt við að upp- hrokast af mikilleik þess, að komast upp úr skarninu. Þetta er á engan hátt sagt til þess að nokkur fari að hugsa um sig eða þjóð sína hærra en hugsa ber, en það er sagt til þess að styðja að því, að vér mættum bera gæfu til að meta rétt það sem vér eigum og ávaxta það pund, sem vér höfum af guði þegið. En heimilishaga gaf Drott- inn þjóð vorri á fslandi. Þar "fóstraðist híin við elds og ísa mein og áhrif af náttúrunni háu". Þar slær hjarta þjóðar- innar. Þar er berglindin tæra, sem vér allir hljótum að drekka af svaladrykk hins íslenzka anda. "Þar hefir Drottinn drykkjað þjóð með þrótt á þraut dimmri nótt". Og þar hefir gleðin ómað í sérhverju hjarta á sólbjörtum sumardegi. Þar hefir þessi einkennilega, litla þjóð hugsað og samið ljóð og sögur. Eina orsök þess, að vér höfum komið saman í dag, er sú að ísland ómar í sálum vor- um. Nær því síðasti ómurinn, sem eg læt berast til yðar, er bæn fyrir íslandi frá Þjóðfundarsöng ^Bólu-Hjálmars. Þó yður finnist orðin of sterk,, getið þér ekki annað en kannast við, að heitt blóð rennur þar í æðum: "Legg við, faðir, líknareyra, leið oss einhvern hjálparstig; en viljirðu ekki orð mín heyra, eilíf náðin guðdómlig, skal mitt hróp af heitum dreyra himi|iinn rjúfa kringum þig." Legg, Drottinn, liðsemd öll- um íslands börnum, hvar sem þau eru; en ísland! "ísland, þig elskum vér alla vora daga." "Þið þekkið fold með blíðri brá og bláum tindi fjalla, og svanahljómi, silungsá og sælublómi valla, og bröttum fossi, björtum sjá og breiðum jökulskalla. Drjúpi hana blessun Drottins á um daga heimsins alla." Minni Canada. Ræða flutt á íslendingadegin- um í Winnipeg 6. ágúst 1927. Af Miss Aðalbjörgu Johnson. Herra forseti! Háttvirtu tilheyrendur! Tignaða ímynd vorrar öldnu móður! -----«.„ ÍCUU UIIl Ver, sem her erum saman hana sagt í ræðum og ritum spyrja, er hægt að sjá gleggri mynd bræðrafélags allra þjóða, en hér, í því landi, sem vér byggjum, í þeirri þjóð, sem vér erum hluti af? Hvernig geta allar þjóðir heimsins betur lært að þekkja hver aðra, en með því að búa allar í sama landi, eiga allar sameiginleg áhuga- og starfsmál, en gleyma þó aldrei uppruna sínum né landi því, sem feður þeirra töldu sitt föðurland. Sem Canadamenn með öðrum Canadamönnum frá öðrum þjóðum, útbreiðum vér þekkinguna á íslendingum og íslandi — og þekking er sam hyggð, samhyggð er kærleik- ur, o^: kærleikurinn er andi friðarins. Sem Canadamenn, samlandar vorir, flytja, t. d. Úkraníumenn hér oss þekkingu á sinni þjóð — og þannig hiætti halda áfram að telja. Hér læra þjóðir heimsins að þekkja hver aðra. Þannig reynist hið can- adiska þjóðlíf jarðvegur, þar sem frækorni friðarhugsjónar- innar — alþjóðasambandsins — hefir verið sáð, til þess að verða se'inna, meir feiknastórt tré. Hver sem leit fylkingarnar. sem söfnuðust saman í skemti garði Winnipegborgar 1. júlí í ár, sá þar merkisbera hinna helgustu vona heimsins. Draum ur aldanna er að rætast hér í dag. Canada er fyrirmyndun -(prototype) alheims bræðra- lagsins — allra lýða á allri jörð; og til þeirrar fyrirmyndunar höfum vér íslendingar verið kallaðir af Alföður þjóðanna að Jeggja vorn skerf. Evrópa er byggð íslending- um, Englendingum, írum, Skot- um, Þjóðverjum, Rússum, Ung- verjum, Hollendingum — 0g mörgum fleiri þjóðum. f Can- ada, álíka stóru landflæmi og Evrópa er, mætast allar þessar þjóðir, lúta sama fána, syngja allar einum rómi "O Canada. Our Home and Native land" — þó á stundum séum vér seinir og gleymum ef til vill að taka ofan hattana. Hér eru þær all- ar eitt: hin nýja þjóð vor: Can- ada! Eitt sinn voru íslendingar ný Þjóð. Fyrir rúmum þúsund ár- um siðan þekktist ekki orðið ís lendingur. En fyrir sextíu ár- um síðan þekktist ekki orðið "Canadian", í þeirri merkingu, sem það nú er notað. Aðeins fyrir sextíu árum! Nú hljómar það um allan heim! Það mun naumast þörf á því að rekja hér sögu þessara 60 Það hefir mikið ve'rið um ¦ | °- - ««-^uuí ug nium komin í dag, til þess sameig- j þessar síðustu vikur og mánuði inlega að minnast þjóðernis ' í sambandi við hátíðahöldin

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.