Heimskringla - 07.09.1927, Blaðsíða 1

Heimskringla - 07.09.1927, Blaðsíða 1
XLl. ARGANGUFi. WINNIPEG, MAN, MIÐVIKUDAGINN. 7. SEPTEMBER 1927. NÚMER 49 | C A N A D A sooooceosococooeoeooocoeoeoscccoocccceoeoeooecoeccocoe Heiman frá Islandi. I PPSKERUFRJBTTIR FRA MANITOBA Um miSja vikuna sem leiS var korn skera alstatíar byrjuS í Manitoba, samkvæmt opinberum skýrslum, og tal iS aS um 15 prósenf væri þá þegar slegiS. I Brandon, Glenboro, Mor— den, Pipestone, Souris. Treesbank og Treherne var um 50 prósent slegiS og þreskingavélar komnar í gang. — Miklar rigningar höfSu víSa gengiS AS morgni 23. ágúst frysti allvíSa hér í RauSárdalnum og austur undir Whitemouth og vestur undir Portage la Prairie. Fraus kartöflugras víSa •og fíngerSari matjurtir. Milli stór— vatnanna, Winnipeg ogt Manitoba, fraus einnig víSa, og sömuleiSis á stöku staS norSan vifj Riding Moun- tain. Kn vesturhluti Manitobafylkis er sagt afj hafi aS^mestu efja öllu Hvti sloppiS jnskaddaSur fram hjá þessari frostnótt. Ög ekki er álitiS afj skemmdir hafi orSig miklar á korni; helzt á einstaka staS afJ síS- spretta hafi skemmst nokkuS. Hafrar eru ákaflega ryfjetnir al- stafjar, og sumstafjar er hveiti all— mikiS skemmt af svörtu stilkryfji (black stem rust) og þaf! jafnvel ein ¦staka "Durum'-tegundir. T vestur- hluta fylkisins er hveiti þó orSiS kjarnþroskaS og kjarngott, en í aust- ur hluta fylkisins eru akrar víSa kjarnrýrir. BæSi "Durum"- og hafra ekrur hafa víSa lagt sig, sérstaklega í vesturhluta fylkisins og hefir tölu- vert háf> vextinum. Bygg lítur yfir— Teitt vel út. og víSa ágætlega. LitiS tjón hefir orfiif; af5 hagli í sumar í Manitoba, og hvergi á stór- ¦um svæSum. Þó hafa minniháttar haglskúrir valdiS skemmdum hér og þar siSustu fjórar vikurnar. Hör (flax) hefir lítifj veriS ræktaS «r í fylkinu í sumar, en þar sem til hefir veriS sáS, lítur víSast vel út. Uppskera verSur mjög misjöfn í fylkinu. Fyrir atistan RauSá og jafn vel allt ag Morden, Carman og Por- tage la Prairie. verSur uppskera víSa rýrari en aS vanda, þótt auSvitaS séu ^óSir akrar innanum. I ÖSrum hlut- um íylkisins mun óhætt aS segja, aS hveiti, bvgg, rúgur. hör»og kartöflur muni gefa af sér fullkomna meSal- uppskeru og víSa vel þaS. Engjar eru ágætar og er þegar bú_ iS afi slá og bólstra mikiS af bezta ^eyi; sérstaklega hefir eftirtekja orSiS mikil af sætsmára, alfalfa og tilsánum grastegundum. Vierkotter hinn þýzki, og lagSist hann alla leifj á 11 klukkustundum Og 43 minútum. Næstur varS Michel hinn franski, og var hann rúmar 16 klukkustundir ;'i leiSinni. Sioastur kom aS landi William Erickson frá New York, og var hann rúmar 19 klukkustundir á leiSinni. Fékk Vierkotter auSvitaS $30,000 verSlaunin. Michel fékk $7500 í sinn hlut og Erickson $2500. .Miss Schoemmell komst Iengst á— leiSis af kvenmönnunum. og átti hún eftir aSeins 2—3 mílur enskar, er hún varfj aS gefast upp sökum kulda. Ethel Hertle og Edith Hedín frá hafa komiS nýlega ýmsir Vestur- Islendingar, er heim fóru k^ynnisferS í vor, og nokkrir aSrir. Pétur And- erson hveitikaupmalSur, frú hans og elzta dóttir komu í vikunni sem leið, I gærdag komu þau hjón Gísli Jons- son prentsmiSjustjóri og frú GuSrún H. Finnsdóttir; Asmundur Jóhanns- sou "byggíngameistari; ungfrú Helga Stefánsson frá Húki í MiSfirSi, bróg urdóttir Mrs. Jóhannsson; dr. ölafur Helgason frá Reykjavík, ungur lækn ir. er hyggst aS dvelja hér vestra eitt ár eSa svo og kynna sér ymislegt fræSigrein sinni aSlútandi, sérstak— lega skurSl'ækningar; Fá/lmi Sigur- jónsson pósts á Akureyri, og Sveinn Sveinsson. ungur maSur frá Reykja- vík. Heimskringla hefir aSeins átt kost Tryggvi Þórhallsson forsœtisráðherra. Eiríkur Guðmundsson. I Högni Guðmundsson Samkvæmt skeyti er blaðið "Chicago Tribune" hefir frá "Associated Press", hefir kon- ungur íslands falið Tryggva Þór hallssyni í Laufási, ritstjóra "Tímans" og þingm. Stranda- manna, að mynda sjórn a Is- landi. Vel varið kvöldstund. á örstuttu samtali viS Gísla "lonsson Toronto komust nærri þvi eins langt, j 0g M hans Létu bau vfiríeitt á_ en lengþt synti af kvenmönnunum ; kaflesa vel af ferfjinnií bótt vgfjritta Martha Stager frá Portland, Oregon. I á ís!andj, eSa | heimahögnm þeirra . rúmlega 12 um , hjóna aS minnsta kosti, væri nokkuS dutlungafull í sumar. JúnímánuSur nóttina, eftir aS hafa synt frá því kl. hálfniu um morguninn. Fengti allar þessar konur verSlaun, rá $1500 —$2500 fyrir frækilega frammi— stöSu. Eftir því sem siSustu fregnir herma hefir Brackenstjórnin ákveSiS að koma á lögum um ellistyrk hér i íylkinu, samkvþemt ellistyrjktariög-. um þeim er samþykkt voru á sam- handsþinginu í fyrra. Er áætlaS aS fylkissjóSur imini verja til þ<;ss $840, 000 árlega. Er þaS þannig reiknaS út, aS áætlaS er aS hér í fylkinu séii um 7000 manns 70 ára og eldri, er styrk myndu þiggja. Er svo til ætl- ast, ao styrkurinn nemi $20 á mann hafði verif; einmuna fagur á Tslandi, svo aS blómgresi í görSum í Reykja- vík hafSi, er þau komu þangaS 4. júlí, náS þvílikum þroska, sem hér gerist almennt um mánaSamót júlí og ágúst. — Heimskringla býSur allt þetta fólk hjartanlega velkomiS. Græolandsfréttir. Akureyri 12. ágúst. Sendiherrafregn 8. þ. m. skýrir svo frá, aS "Berlingske Tidende" hafi átt tal vijS Lindemann Walsöe, forstöSu- mann fjárræktarstöSvarinnar á Græn landi, og hafi hann sagt aS nú væri komin reynd á aS skilyrSi séu góS til fjárræktar þar vestra. ArifJ 1915 á mánuði, eSa $240 á ári. Nemur bá ion - i i , ¦ i n ¦p u <ti . iicniur p,i vnru jgr, ^jgnz^a,. kindur fluttar veM styrkurinn alls $1,680,000, en af bví ,. - t i /¦¦ ¦ i • V11 ur. en nu e tala fjarins knngum 2000. — Þar af eru 200 kindur á veg leggur sambandsstjórnin fram helm— inginn samkvæmt áSurnefndum lög- um. og ber fylkinu þá aS greiSa -S840,()00 eins. og áSur er sagt. Gömul hjón, er bæSi væru fullir ¦ st\ rkþegar, myndu fá $480 á ári, Og mega þau þó aS auki hafa dálitl- um Grænlandsstjórnarinnar, og er þar einskonar kynbórabfl og þar er ungum Grænlendingum kennd fjár— mennska og annaS slíkt, er aS fjár- rækt lýtur. Hinu fénu hefir veriS skift milli Grænlendinga í héruSunum ar tekjur eSa sem nemur $250, og þó krngum Julianehaab. - geta not.ö styrksins. Grænlendingar eru nú sumir farnir Alls munu vera um 12,000 manns í , ag hugsa um sauSfjárrækt. T. d. má fylkmu eldr. en 70 ára, en af þeimjnefna þaS aS tveir lærisveinar af eru þaS margir emhverjum efnum | fjárræktarbúinu hafa útvegaS sér i brezkir borg- | jarSnæSi og reist bú inn viS fjarSar- "Maraþon"-sund var haldiS 31. á- gúst í Ontariovatni hér í Canada. Var heitiS 50,000 dollara verSIauqum a"s og skyldi sigurvegarinn fá af Þeirrj upphæS $30,000. Vegalengdin ^ar 21 míla ensk, og skyldu kepp- endur synda þrisvar sinnum þríhyrn_ In8', þar sem hliSarnar væru 7 mílur «nskar á lengd samtals. Voru þarna samankomnir um 300 af beztu sund gorpum heimsins, körlum oglconum, Þar á meSal sigurvegararnir frá Erm arsundi, Georges Michell, bakarinn franski, er á skemmstum tíma hefir lagst þaf;; Ernst Vierkotter, hinn hálfblindi þýzki sundkappi, er næst- fíjótastur Ihefír orSiS Michel ylfir ^marsund, og Henry Sullivan frá L°vell, Mass.; sundkonurnar frú Jane S'«n frá Brussel, er oft hefir því nær ®vnt Ermarsund, og Littie Moore oemmel frá New York, og fleiri. ungi, arar, afj styrkþegar verSi ekki fleiri en 7000. Fylgja þeir. skilmálar meS al annars styrknum, eins og Heims kringla gat um í vetur, aS styrkþegi verSur aS vera brezkur borgari, hafa verig búsettur 20 ár í Canada og þar af ag minnsta kosti 5 síSustu árin í Manitoba. AIIs er áætíaS ao lögin muni kosta sambandsríkiS um $24,000,000 á ári, þegar öll fylkin hafa koinifj á~hjá sér slikri löggjöf, og leggur rikis- sjóSur þar af til $12,000.000, en fylk in hina $12,000,000. Sch Einnjg Canadameistarinnl George Young frá Toronto, er fyrst Ur svam Catalínusundig vig Los An- eel*. Svo fóru leikar aS einir ' rír menn k°must alla leiS. VarS fyrstur Ernst SiíSan Xungesser og Coli fórust, og Lindbergh, Chamberlin og Byrd flugu yfir Atlantshaf, hafa margar tilraunir verifj gerSar til sömu ferS- ar, en allar mistekist, o gsíSast sú er aS aldurtila hefir orSiS Capt. Hami) ton, Col. Minchin og prinsessu Lö- botn nálægt Kassiarsuk. Er þar sagt skóglendi mikiS og landkostir ágætir. Annar þessara manna tók 3000 kr. lán til þess aS bvrja meS búskapinn. Auk þess fékk hann 72 kindur rijá "stöSinni" gegn þvi aS borga þær aftur smátt og smátt meS sláturfé ao' haustinu. Búskapurinn gekk svo vel, aS síSastliSifj haust- gat hann endur- greitt 2000 kr. í vörum, kjöti og ull, og þar tfi auki IátiS 60 dilka upp í fjárskuldina. L. W. segir afj féS þrífist ágæt- lega og sé heilsugott, laust viS*alla kvilla. Ullin er mikil og góS, og til frálags reynlst þaS fullt eins vænt og fé hér á landi. Sumarhaigar eru af- bargSs góSir 0g kjöti'S af fénu mjög "ljúffengt. En nokkrir örSugleikar eru á sölu kjötsins og því komiS til orSa aS sjóSa niSur eitthvaS af því. Fjárræktarmaurinn minnist þakk- wenstein-Wertheim, er ætluSu frá I samlega komu SigurSar SigurSssonar Englandi Ameríku. Canad'iskir | búnaSarmálastjóra til Grænlands, og fl,ugmenn ætíufju í sífjjustu viku í tveim flugvélum. Terry Tully höf- uSsmaSur og Medcalff lieutenant á vél inni Sir John Carling, og C. A. Schilter ("T>uke" að auknefni) og Philip S. Wood í vélinni the Royal Windsor. LögSu báSir af stag á föstudaginn og strönduSu báSir: Tully og Medcalff í Maineríki en Sohil- ler og Wood í Quebec nálægt Mont- real. — BáSir hyggja þó til ferSar strax og gefur, því vélarnar eru ó- skaddaSar aS mestu. eins komu ungfrú Rannveigar Línda', sem kenndi Grænlendingum tóskap og fleira. Til orSa hefir komifj aS senda ung an Grænlending. Tsak Lund, hingaS til lands, til a« læra hér hitt og ann- Hér aS, sem aö haldi gæti komifj þar iangar I lerra Halldór Kiljan Laxness las upp skáldskap eftir sjálfan sig i Goodtemplarahúsinu 6. þ. m., eins og auglýst hafSi verifj. ÞaS var allt ó— bundiS mál; þrír kaflar úr langri sögu og ein stutt um frumbyggja- lít'iiS i Nýja Islandi. Hér er ekki rúm né tími til þess aS fara mörgum orSum um manninn né þatS sem hann flutti. ÞaS má þó fullyrSa aS hér er um engan meSal- mann aS ræSa. Sjálfur er hann lát- laus og blátt áfram, en þaS sem hann flytur er þrungi,S af djúpum hugsun- imi. glöggum athugunum og brenn- andi samúS meS öllu sem líf og til— finningar Hefir. Kaflinn um íslenzka fiskimanninn heima, sem bjargaSi 15 frakkneskum skiphrotsmönnum, var boSiS hvaS hann vildi helzt kjósa aS laun- um, og kaus sér nýjan bát — sá kafli, eins og hann er sagSur, er regluleg snilld. Söguna frá Nýja Islandi mun flesta fýsa aS heyra. Þar hefir skáldinu tekist aS koma á fáeinar blaSsíSur þeirri mynd, sem sýnir sorgir og sárs auka Iandnemanna og einnig mann— dóm þeirra. Torfi Torfason, sem tekur sig upp frá dágóSu búi heima, selur allt og flytur vestur, er persónugervi islenzka landnemans yfirleitt. Þegar hann dregur kindurnar sín- ar á uppboSsstaðinn og þrýstir þétt afj hornunum á þeim aS skilnaSi meS sigghertnm höndum; þegar strák^rnir berja kýrnar hans meS ólum, og þeg- ar hann kveSur hann Skjóna sinn þá grætur sálin, þó augun séu þur. Þegar hann hefir sent konuna sína upp til Winnipeg til þess aS vinna, en er sjálfur á ferSinni úti i skógi á leiSinni út á vatn og þau hafa skiliS bjargarlítil börnin eftir heima í bjálka kofanum — 0g tvö í grófinni — þá mætir hann munaSarlausri tík, hvolpa fullri. Hann finnur til meS tíkinni, finnur blóSiS renna til skyldunnar, | þar sem allt líf á sama föSur, og tek ur hana afj sér. Þegar húsbóndi hans misþyrmir svo tíkinni, þar sem hún liggur á sæng, þá ræSst þessi rólyndi, geSspaki Is- lendingur á þrælmenniS og hendir honum út úr dyrunum, en gengur síS an út í skóg, legst þar niSur og græt- ur — 0g tárin falla niSur í kaldan snjóinn. BarnakvæSi er í þessari sögu eink ar eSIilegt og hjartnæmt. BarniS biS ur guS afj blessa kúna, sem gefur þeim mjólkina og mömmu sína sem fór upp til Winnipeg . vinnu, en kem ur um jólin. Þeir Islendingar fóru mikils á mis sem ekki notuSu sér þessa kvöld- stund til þess aS hlusta á skáídiS. vestra. Tilraun verSur nú gerS í þá átt aS ala upp íslenzka hesfa í Græn- landi g hefir SigurSur búna«armála_ stjóri gert ráCstafanir til þess, arTeínn graShesur og átta hryssur verSi send- ar héSan vestur um miSjan þenna mánuS. (Islendingur.) mig til þess aS lýsa verkum hans síSar, þegar eg hefi kynnt mér þau betur. Ritstjóri Heimskringlu og próf. Steingr. Hall skemtu ágætlega meS söng og hljóSfæraslætti. Sig. Júl. Jóhannesson. FRA LAUFASI (Æfiminning.) Hinn 29. marz síðastliðinn klukkan 3,25 e. h., andaðist að heimili sínu, Laufási í Álfta- vatnsbyggð einn af frumbyggj- um og allra mætustu mönnum byggðarinnar, Eiríkur Guð- mundsson. Hann var fæddur 15. október 1859 í Kjólsvík í Borgarfirði í Norður-Múlasýslu. Foreldrar Eiríks voru þau Guðmundur Ei- ríksson og kona hans Sesselja Högnadóttir. Var Guðmundur son Eiríks Jónssonar og Þur- íðar Högnadóttur, er bjuggu í HJeinargerði í Eiðaþinghá. Ses- selja móðir Eiríks var dóttiri Högna Högnasonar og Gyðríðar | Jónsdóttur, er bjuggu í Kjóls-: vík. Þau GuðmuHdur og Sess-! elja eignuðust sex börn og voru j þau þessi: 1. Þuríður, giftist. Stefáni Jónssyni frá Setbergi I Borgarfirði; hún dó á. íslandi fyrir mörgum árum. 2. Gunnar' er dó í æsku. 3. Högni, dáinn! 28. desember 1925, að heimili þeirra bræðranna, Laufási í Álftavatnsbyggð í Manitoba. 4. Eiríkur. 5. Guðmundur gift- ist Sigríði Erlendsdóttur. Hann dó í Winnipeg árið 1910. 6. Jón er dó þriggja ára á íslandi. Eiríkur ólst upp með foreldr- um sínum og systkinum í Kjóls- vík. Árið 1874 dó móðir þeirra. Bjó faðir þeirra þá enn fjögur ár með þeim í Kjólsvík, en flutti þá að Stekk í Njarðvík. Þar kvæntist hann seinni konu sinni Sesselju Þorkelsdóttur, sem þar var upp alin. Bjuggu þau þar 5 ár eða til 1883. Það ár skeði sá atburður, sem dýpst- ar og óafmáanlegastar rúnir risti á minnisspjöld þess af fólk- inu á Stekk, sem lifði hann af. Snjóflóð mikið féll á bæinn. lagði hann í rústir og gróf hann undir margra feta djúpri fönn- inni.. Níu manns voru á bæn- um, þegar snjóskriðan féll á hann: Guðmundur faðir Eiríks; Sesselja, síðar kona hans; barn þeirra; Þuríður móðir Guðmund ar; Sesselja Guðnadóttir, fóst- urdóttir þeirra jhjóna; vinnu- kona þeirra; þeir bræðurnir Ei- ríkur og Guðmundur, og Guðný Jónsdóttir, sem þá var heitin Högna. En Högni hafði verið að smíðum suður í Borgarfirði þegar þetta skeði. Eftir fleiri daga erfiði þeirra nágranna, er til varð náð, voru bæjarrústirn ar grafnar undan fönninni og voru þá aðeins þrjú á lífi af þeim níu, sem á bænum voru þegar slysið vildi til. Það sem náðist lifandi var: Eiríkur, Guð- mundur yngri bróðir hans og Guðný Jónsdóttir, sem fyr er getið. Voru þeir bræður all- mikið meiddir, og öll voru þau FRA LAUFASI aðþrengd orðin eins og nærri má geta. Þetta sama vor byrj- uðu þau Högni og Guðný bú- skap á Hvoli í Borgarfirði og giftu sig þá um sumarið. Fór Eiríkur þangað með þeim og áttu þessi þrjú heimili saman upp frá því og hafa aldrei skil- ið, þar til Högni dó 28. desem- ber 1925 (sja æfiminningu hans í Heimskringlu 24. marz 1926). Eiríkur giftist aldrei, en átti félagsbú með bróður sínum með an báðir lifðu. Eftir 6 árá bú- skap á íslandi fluttu þessi þrjú til Ameríku árið 1882 og settust að í Álftavatnsbyggð við Mani- tobavatn austanvert. Um land- nám þeirra og byggð þar nægir að vísa til æfiminningar Högna, er að ofan er getið. Eiríkur var hinn mesti mann- dómsmaður í hvívetna. Hann var glímumaður góður og unni þeirri þrótt og gerði sitt ítrasta til að halda henni við í sínu ná- grenni. Minnast hinir eldri Álftvetningar með ánægju mann fundanna frá) frumbýlingsárun- um, þar sem þeir glímdu við Eirík — og lágu fyrir honum. Ekki þótti honum eins mikið~EU neins koma í starfi Þjóðræknis- félagsins, sem þess, að þeir tóku upp íslenzku glímuna. Sótti hann þá þing foeirra mest til þess að horfa á þá íþrótt. Fátt mun honum þó hafa fundist um kunnáttu hinna yngri manna í þessari list, en lét í ljós þá skoð un sína að þeir "kæmu til með tímanum". Hann unni mjög bókmehnt- um og fróðleik. Las hann allt sem hann komst yfir og var minnug/ur. Var !hann sé^rlega vel heirha í íslendingasögum og íslenzkum bókmenntum yfir- leitt, meira en almennt gerist Hann var einn af stofnendum íslenzka lestrarfélagsins í sinni byggð, og í framkvæmdarnefnd þess allt þar til hann dó. Þegar því var fyrst hreyft meðal bænda í Álftavatnsbyggð að þeir stofnuðu sjálfir rjóma- bú (creamery), var hann með þeim fyrstu sem lögðu fé í það. Var hann einn hinna ötulustu starfsmanna þess fyrirtækfe og lengst af, (ef ekki alltaf) í framkvæmdarnefnd þess. Hinn sívaxandi áhugi hans. ósér- plægni og r&ðvendni gerði hann eftirsóknarverðan meðlim f hverjum þeim félagsskap, sem hann vildi ljá lið sitt. Þessa kosti lærði sá er þetta ritar þó bezt að meta í sam- bandi við kirkjumálin.. Áhugi hans fyrir þeim málum var vist fyrst vakinn þegar hann kynnt ist boðskap Únítarakirkjunnar, (Frh. á 5. bls.)

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.