Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 22.06.1910, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 22.06.1910, Blaðsíða 2
110 ÞjÓBViLJiNC XXIV., 28.-29. að því er tiJ ýmsra gagnlegra fyrirtækja í eveita- og bæjarfélögunurn kemur. Vér látum nægja, að víkja að eins etuttlega að þessu, en gerum ráð fyrir, að það leiði til þess, að ýmsir taki mál- ið til nákvæmrar yfirvegunar. Nýjar bækur. Andvökur. Kvœðasafn Stephans G, Stephanssonar. Sum blöðin hafa ekki minnst enn á tvö fyrstu bindin, sem prentuð voru í haust, og getur það ekki verið af því, að neinum ritstjóranum þyki bókin ekki frá- sagna verð. Líklegra er að því haf i vald- ið sá orðrómur, að von væri á þriðja bindinu innan skamms og má þá nú telja vísa ritdóma þeirra blaða, því prentsmiðj- an hefur nú einmitt lokið síðasta um- farínu. Jeg hef átt kost á að sjá þetta þriðja bindi og vildi nú mega benda lesendum „Þjóðviljans" á þessa bók í heild sinni, því raér þykir miklu skipta fyrir menn- ingu okkar og andans þroska allan, að menn kynnist bókioni sem allra fiestir. Það er lind, sem leugi má renna í, og þar eykur hver teygur afl. Stefán fer ekki að yrkja af bríaríi eða til að leika sér með list sína. Orusta mannlegs félags eða ófélags umhverfis hefur smám siman dregið að sér allan hug hans. Eptir rólyndi hans og Jjósa skilningi hefði maður nærri helzt búist við að þessi maður inundi láta sér nægja að horfa á bardagann og fyrirlita okkur, aumka okkur og brosa að okkur tilsýnd- ar, en láta tkotta við sín skip, eins og ! mörgum verður og hefur orðið hér og víðar, þeim sem n.aður hafði vænst af mikils og góðs, en enda með því, að þora hvorki né nenna að verða nokkru því að liði, sem þeir unnu þó með sjálfum sór Eo Stefán er svo skapríkur og ástin á viti og mannrétti er honum svo heit alvara, að hann getur ekki setið hjá og horft á, að þeim blæði til ólífis, sem eru að berjast til sigurs því, sem hann metur helzt nokkurs á þessari jörð, en fávizk- una og ræfilmennskuna sigra af þvi einu, að hún er liðfleiri, meiri kergja í foringj- unum og af því að hinir liggja á liði sínu, sem móti gátu risið. Stefán er því kominn áður en nokkur veit þangað, sem örvarnar fara þéttast og hann neytir nú snilli sinnar til þess að gera brodda sina sem beittasta, og fjarsýni sinnar til þess að miða á berustu blettina og viðkvæmustu, og enginn mun bera honum það, að hann sé ekki happ- skeytur. Meginið af kvæðum Stefáns er slíkar örvar sendar í hverja átt, hvar sem ein- hver menningarhugsjón þarf liðs eða ein- hver fornheimska er að öðlast lífsins kór- ónu eða verið er að slá skjaldborg um einbverja nýja. Hann skrifar lítið eða ekki í blöð né timarit, en lætur Jjóð sín ein fara erinda sinna á hvert land og þaðan gerir hann allar sínar atlögur. Eink- anlega hefur Stefán miðað illilega á það óheilindalið, sem gengið hefnr í vist hjá trú og kirkju til nð skomma hugina og gera vitið tortryggilegt. Þar er og þörfin ekki minnst enn sem komið er, því það sér Leó Tolstoí auðvitað rétt, þótt hann sé nú orðinn elliær, að dulspeki hans og viðrinistrú komast aldrei til valda meðan vit og vísindi sitja uppi og því ofsækir þessi gamli jötunn þekkinguna nú, öld- ungis eins og kristnin gerði meðan hún hafði hug til. Stefán sér það, að þar stend- ur Hfvörður allra meinmætta andlegs þroska lýðsins og neytir hvers höggstað- ar á því liði. Að nefna hér kvæði til dæmis eða erindi er óþarft, enda ónóg, þvi kalla má að allur ferill Stefáns, hvert spor, hvert handtak sé óslitin atrenna til þess að reyna að láta blinda sjá og halta ganga. Af þessu leiðir eðlilega að „elötuðu sálirnir sæki að" skáldinu, „sem sviku það gott í þeim bjó". Það eru bæði þeir menn, sem efni sýodist í, en smámeDnsk- an gerði að leppum og liðhlaupum eða ragrnennskan og værugirnin lét setja hjá, og reyna svo að telja sjálfum sértrúum, að þeir séu hafnir yfir þroskabaráttu mann- kynsins. En Stefán sér geitarhjörtun og fer svo laglega höndum am þau, að Byron sjálfur gerir það ekki betur. Engu síður tekur Stefán á snilli sinni, þegar hann er að eggja karlmannslund- ina, og fegri og dýrari sveiga en Stefáns hefur sá dugur aldrei fengið, sem hélt sinnar leiðar og lét allsleysið hvorki beygja sig né draga sig inn í flokk sómamann- anna. „Að alfaraleið verður einstígur hans þó aldirnar fenni yfir sporin". Um slíkt skaplyndi þykir Stefáni aldrei ofkveðið. Það mætir manni í margvís- legustu myndum um öll bindin og í þeirra manna sveiga er aldrei þurð á etni og þó ekki mörg laufin aðfengin fremur þar eo annars staðar. Við „Ana" segir hann: „Þú lærðir gang i leir og urð og leikfang þitt var klakinn. t>ú söngBt þig framgjörn út og inn um eyðivegu tóma. Hin eina raust var rómur þinn í riki fenntra hljóma. Þú rannst af fjalli, fleygðir þér í foss af hengistölium, og nafn sitt af því byggðin ber og ból í dalnum öllum. Það er bróðug sigurgleði þetta eptir óveg og einveru, og svo slík ljóðsnild sem þessi í ofanálag. Þá er: Lækurinn, Samvizkan, Fíflið, og mörg fleiri gervi þessa aðalsskaplyndis. En sérstaklega verður manni tíðrent huganum til sigur- ijóðsins, sem skéldið syngur „Greniskóg- inum", sem lífið sáði til í argvítugasta endeminu; „Þar sem öllum öðrum trjám oflágt þótti að gróa undir skuggaholtum bám hneppt við sortaflóa". Og „grönin" fær þennan*meginhróður:. Samt þú vóxt og varðst svo há. Viðir laufi klæddir, sem þo voru ofan á undirhleðslnm fæddir, teygja sig þinn topp að sjá teinar veðurmæddir — — — Slíkar línur mættu víst dýriiogar og; milljónamenn kaupa dýrt af' Stefáni. Svo nákomin sem kvæði þpssi eru skáldinu sjálfu eptir því sem skaplyndi þesií er og örlög þess hafa verið, þá verð- ur þó ekki fundið, að tilfinningar þess tali þar örara eða beraraen annars staðarj svo fast er taumhaldið, og getur þó blóð- skyldan varla verið náuari en hún er i. Týnda syninum: I útlöndum vann jeg ei fremd eða föng- né fjárhlut er vænn sé til þrifa. Eitt kvæði jeg kvað þar, einn söng jeg þar söng, UEQ siðkvöld, er þó a að ]ifa. Svipað má segja um „Undir aðfall^ því gott er kvæðið, þó meiri manndóm, og sterkari herðar þurfi til að standa und- ir þvi uppréttur en sá hefur, sem það er lagt á. Þar sem barist er við þekkingarleyst eða óbeit á þekkingu, er fyrsta lifsneist- ans von af fræðslu, og Stefán er óþreyt- andi fræðari, lærimeistari, hvar sem hanrt. er staddur. Oss furðar hve auðugur hann. er að nýjum hugsunum, en þó engu síður hitt, hve rækilega hann hefur endeskiptii á ýmsu götnlu og góðu, sem vér höfðum. ekkif haft auga til að sjá, að stóð á höfði eða höfðum alls ekki séð. Svo' miklum. mun les hann betur sögurnar en vér vel- flestir. Hann botnar þar marga hálf— kveðna vísu, sem vér sáum ekki að neitt vantaði í. Þegar hann les með 088 skilst okkur, að Hjaðningavíg standa enn í dag,. og Mjöll kann enn sögur Snæsdóttir hins- gamia. Og enn eru Tyrtingar til, álaga— vopnin, sem „valda meinum", sú erfðin,. sem skáldið er tregast til að fá dóttur sinni þótt hún krefji. En það látuin vér- ummælt, að Stefáni verði ekki haldsamara en öðrum draugum á Tyrfiogi sÍDum, ef dóttir hans krefst, því þann Týrfing vilj- um vér eiga ofan jarðar, og fyrir þvíi getur hÚD átt hann og borið,.að vér sjá- um þess engin merki, að á þann Tyrfing só lögð nein níðingsverk.. Af því flestir Nikódemusar okkar era skrýddir brúðkaupsklæði, þá stingur bibliu- Nikódemus dálítið í stúf í' kjólnum frá Steféui, og er þó mikið af vatti enn þá, utan á honum. Aptur er kominn stað- góður steinn á leið J.óns gamla hrak. Jeg kipptist við snöggvast, þegar jeg sá nafn Jóns, og flaug í hug, að Stefán ætl- aði nú að gera mér þann ógreiða að snúa Jóni gamla við, en sá undir eins, að það mundi Stefán manna sízt gere. Á\ vorri öld, þar sem engiiin maður verðskuldar að liggja þversum, væri harmur að missa. þetta eina gamla leiði.. Margir happa- drættir eru hér aðrir, svo sem ítæninginni

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.