Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 31.08.1910, Blaðsíða 1

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 31.08.1910, Blaðsíða 1
 Terð árgangsins (minnst, 60 arkir) 3 Tcr. 50 aur. erlendis 4 kr. 50 aur., og í Ameriku doll.: 1.50. Borgist ýyrir júnlmánað- arlók. ÞJÓÐVILJINN. — --|=5 Ttjttitgasti og fjórði árgangur =| ==— -^—***= RITSTJORI SKÚLI THORODDSEN. =m«—— | Uppsögn skrifleq Sgild ncma komið sé til útgef- 1 anda fyrir 30. dag jimí- ' mávaðar. og kaupandi siimiiliða uipisbgninni horgi skuld sína fyrir blaðið. M 40. Reykjavík. 31. Agúst. 1910, andhelgisYÖrnin. Um landhelgisvörnina hér við land urðu, svo seni menn muna, talsveiður um- ræður bæði hér á landi og í Danmörku. Danir haía haft hana á hendi hingað til, sem heldur ekki er nema sjálfsagt. Vér íslenzku sjálfstæðismennirnir höf- um litið svo á, að rétturinn til veiðiskap- ar í landhelgi væri ísienzkt sérmál, og íslenzka löggjafarvaldið ætti því að ráða því, hverjir hefðn rótt til fiskveiða í land- helgi. Danir eiga líka bágt með að neita því að svo sé — þeir gera pað nú sumir samt — því að þar að lútandi ákvæði hefír verið tekið upp í íslenzk lög, sem staðfest hafa verið í ríkisráðinu, og dönsku ráðherrarnir því álitið, að ekki gengi út fyrir það sérrnálasvið, sem löggjafarvald Alþingis nær til, samkvæmt stjórnar- skránni. Og eamkværnt þessum íslerzku lögum hafa Danir rétt til fiskveiða í landhelgi. Það má og kallast sanngjarnt, að þeir hafi slíkan rétt, meðan þeir verja hana. En rjpp á síðkastið eru þeir famir að hafa um það. Þegar „Valurinn" var byggður, fóru þeir fiaDi á tð Isiendingar borguðu nokk- uð til hinoa auknn strandvarna. Og þingið sem í þá daga vildi alla skapaða hluti gera fyrir Dani — ritsíina- þingið — varð auðvitað við þessum til- mælum. Á síðasia þingi var heimildin til þess- arar fjérgreiðslu felld burt úr fjárlögun- um, meö því Jika hinn núverandi meíri hluti — eða að minnsta kost) fiestir úr honum — ávalt hafói verið henn: mót- fallinn. Það var ^kki laust við að Danir teldu þetta samningsrof af íslendinga hélfu, enda þótt það sé játað af báðum pörtum að enginn samningur var um þetta gerð- ur, nema hvað þar að lútandi ákvæði var tekið upp í fjárlögin — ákvæði sem að eins gilti fyrir fjárbagstímabilið. Enda er það mesta fásinna að vera að borga Dönum peninga íyrir strandvörn- in8, eins og veiðirétturinn á einhverjum fiskisælustu miðum heimsins sé ekki nóg eDdurgjald. Og þó verður ágengni Dana enn ó- skiljanlegri þar sem þeir hafa haldið því fram að landhelgin væri snmeiginlegt mál — og eptir stððnlögunum eiga þeir t.ð fara með öll sameiginlegu málin og bera útgjöldin við þau. Auðvitað or sú skoðun röng eins og vikið er að bér að framan, en eínurð hafa Danir haft til að halda henni fram. Slíkri fjáikröfu ber Islendingum að svara noitandi. Engin ástæða til að Io9a Dani við byrdarnar af sambandiou meðnn þeir hafa notin. Fiitt er annað mál að þyki Dönum ekki borga sig að fá veiðiréttinn í Lnd- helgi, sem endurgjald fyrir strandvarn- irnar, þá væri ekkert á móti því að ís- lendingar tæku þær að sér sjálfir. Þá væri líka hægt að haga þeiin eptir því sem íslenzkum b'camnnnm hentar | bezt og að eius a þá litið. Stórt spor væri það jafn framt í sjálf- , stæðisáttina. r Bankamálið. líú þegar mesti æsingurinn er úr rnönnum viiðist ekki úr vegi að íhuga hvemig með það mál á að fara. Það hefir verið þyrluð svomikluryki upp í því máli og svo mörgum blekking- um beitt, að það væri sizt að undra þótt cinhverjir hcfðu niglast dálitið. Hór skal farið nokkrum orðum um formhlið málsins. Á ir.áliuu eru tvær hliðar önnur laga- leg, en hin pólitísk. Þaö á að skera úr því lagalega hvort ráð- herra hafi með ráðstöfunum sínum farið út fyrir valdsvið sitt. Þ8ð úrskurðarvald bafa að sjállsögðu dómstólarnir og þeir einir. Politístu atriðin eru hvort ráðstöfunin hafi verið réttmæt er litið er á hag bankans og éstand og afleiðingar þær sem slik stjórnarathöfn hlaut að hafa fyrir land og lýð, utan lends og innan. Dóuistólarnir eiga því að skera úr því hvort gæzlustjórarnir eéu óafsetjanlegir eða ekki f-ptir bankalögunum frá 1909, sem og, ef við þarf, hvort beimilt hafi verið, eptir gömlu bankalögunum að víkja þeim frá að fullu og öllu eða að eins um stundaisakir. Um það á löggjsfarvaldiðekki atkvæði. Það getur að visu skýrt lögin á bind- andi hátt —, gefið á þeim „autentíska" skýr- ingu, en sú skýringu verður þá að ger- ast í lagaformi og bindur að eins i fram- tíðinni. Hvað séu lög í laudinu, úr þvi skera dómstólarnir. Hitt er alþingis að dæma um það, hvernig lögunum sé beitt af hálfu fram k vaFmdarvaldsins. Það á þá að skera úr hvort eakirnar á hendi r hinum gömlu bankastjórum hafi verið svo stórar, að slík ráðstöfun hafi verið réttmæt. Og þó svo hafi verið, hvort hún hafi verið svo nauðsynleg að á h na hafi bor- ið að hættn, jafu við>j\rvcrð og hún hlaut að vera fyrir bankarm og viðskiptalíf landsmannn í heild sinni. Og hvort hún hafi verið framkvæmd með þeirri varbyggð, sem sjálfeögð er, þá um slika ráðstöfun ræðir. Jafnframt hlýtur og þingið að gera þá kröfu til stjómarinnar að hún hraði svo fyrir dómsúrskurði í málinu sem henni f<r frekast nr.nt, o£ vita bafióþarfa drattur orðið á honutn er heuni, se fiök á gefandi. Siyitrður Lýðsson. Eitstjóri „Þjóðv " vill láta þess getið, að hann er því ekhi samþykkur, að fulln- aðarúrskurður alþingis, að því or til banka- málsins kemur, þurfi að biða úrslitadóm- stólanna. Að öðiu leyti minnist „Þjóðv." siðar á mál þotta. Ritstj. Þjóohátíð Vestur-íslendinga. — 0 — Á þjóðhátið Vestur-íslendinga var sungið kvæði það er hér fer á eptir: A vöku-lúður leikið er, svo loksins má þó fylkja sér og hlutast um hvor vinni vald: Kröpp vörn í sókn o# undanbald! Svo fram eða aptur! eins og fyr, fyrst engum tekst að standa kyr. En apturför sá særi sver, sem segist vernda það sem er, sem stimpast mót að stýfa ok — allfc striðið hans er undan-þok, og sá bor illan æfi-fram af ósigrum á grafar-barm. I apturför er einnig sú, sem ekki kann við því að siá: að fært sé haft svo hrrátur hvor sé hábinding við nœsta spor — hvcr minkunn setjist samþykkt á sem selur fót í blekki þá. Svo brýnist fram til bús og þings um byggðir Vestur-íslendings, aö sækja fram og gera gagn: hvert geymt og aukið bæjarmagn og sérhver þar í sveit bann kemst. En sigurinn þeim sem hugar fremst! Við eigum tungu, eigutn ljc'ið, við eigum sæmd og heima-þjóð. og væri oi borskum hejðurs-snjallt að hata stækkað þetta allt, og reisa yfir íslenzk bein i álfuiii tveim, þann bautastein. Því svo er að hugsa sína þjóð, að sé ei hennar tign o£-góð

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.