Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 10.05.1913, Blaðsíða 1

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 10.05.1913, Blaðsíða 1
ÞJÓÐVILJINN 18.-19. tbl. Rerkjavík 10. maí 1913. XXVII. ávg. Eimskipafélagið. (Sunduvlausav athugasemdiv). Öllum þorra landsmanna er það óefað Ijó.tt, hve æskilegt það væri, að vöru- og fólks-flutningarnir milli íslands og út- landa gætu sem allra bráðast — og í mun frekari mæli en nú er — orðið í höndum íslendinga sjálfra, og hve brýn þörfin er því, að því er stofnun „innlenda eim- skipafélagsins" snertir, eins og nánar var vikið að í 12. nr. blaðs vors þ. á. Segja má að vísu, að til þess að koma Töru- og fólks-flutningunum milli íslands og útlanda i hendur landsmanna sjálfra, sé það þó að vísu engau veginn óhjá- kvæmileg nauðsyn, að skipin séu íslenzk eign.*). Sama takmarki mætti að sjálfsögðu engu siður ná, ef skipin, sem notuð eru. ?æru tekin á leigu, — að eins að stjórn- in m. m. væri í höndum íslendinga sjálfra. En það er síður en svo, að einatt sé hlaupið að því, að fá hentug skip á leigu. Óneitanlega er það og æ skemmtilegra og myndavlegva, að skipin séu sjáJf inn- lend eign, enda ætti stofnun „innlenda eimskipafélagsins" sizt að vera lands- mönnum öllum ofætlun, ef samheldnina brysti eigi. Nota þá gamla lagið, sem fæstum þeirra er ókunnugt, að reyna að „drífa" einhversstaðar „upp ]ánu, ef eigi vill betur verkast. Ekki heyrist og enn annars getið, en að málefninu sé yfirleitt hvívetna mjög vel tekið í orði, — bæði í höfuðstað vor- um og út um landið. Menn líta þá og eigi hvað sízt á þjóðræknis hlið málsins, og ýtir það undir eigi fáa, er síður létu málið ella til sin taka. Sem dæmi þess, hve vel málinu hefir þegar verið tekið á sumum stöðum, má geta þess, að í Landmannahreppi í Rang- árvallasýslu áttu bændur fund með sér, og varð niðurstaðan þar sú, að láta sveit- arfélagið taka hluti í félaginu fyrir alls 3 þús. krónur, er hreppurinn tekur að láni í bráðina, en gjaldendurnir leggja siðan á sig, á nokkrum árum, ásamt »t- svörunum. Líkt gætu fleiri sveitarfélög gert, ef áhuginn vœri tikui, og það þá munað samtals svo miklu, að fé fengist nægilegt, þótt alls eigi fengist ella. *) Gleyma roá þvi' og eigi, að það, að lata Btnifta sér nýtt skip, mA nær einatt i reyndinni ¦— engu síður en er hús er byggt — teljast að gfera sig að mun fátækari, ef eigi að deila pen- jngunum, seni tíl þess ei varið, með tveimur. — Hæpið œ að betur seljist, ef seljast þarf. Á hinn bóginn er þó eigi téU, ad ginna einstaka menn, — félög, eða sveita- eða sýslu-félög —, til að gerast hluthafar í fyrirtækinu, undir því yfirskini, að þar sé um óbrigðult, eða þá mjög sennilegt, gróðafyrirtæki að ræða. Sé það gert, og fé þannig haft iit úr mönnum, — fjöldanum enda all-efnalitl- um, — þá kemur óánægjan á eptir, ef vonirnar bregðast. Betra því, að segja þegar í byrjun- inni, sem er, að vel gæti svo farið, að félagið verði alls eigi arðvænt, og megi þvi hver vera við því búinn, að orðið geti enda hið versta. þ. e. að félagið svari alls eigi vöxtum, um lengri eða skemmri tíma, ef eigi einatt, eða þá svo lágum, að alls eigi séu teljandi. Óskandi að vísu, að svo færi eigi, en dæmin eru þvi miður nóg, sé á ýms er- lend eimskipafélög litið, þótt eigi rekjum vér það hór frekar. En fari svo, að félagið svari — þótt að eins sé sum árin — annað hvort alls engum vöxtum til hluthafa, eða þá að mun lágum, þá má og veta oid þvi bú- id, ad hlutalnéfin tcekki ad mun í vejdi, svo að sá, sem t. d. á 100 kr. í fólaginu, gæti, ef selja vildi, jafn vel eigi fengið nema 80—90 kr. fyrir téða eign sína, eða þá eitthvað meira eða minna.*) Þetta er hverjum manni alómissandi, að gera sér sem l}ósast. Annad mál: að fallegt er það þvi fvemur, og vel gert, að vilja þó leggja fiam sinn skerf, —þefo semþadgeta—, góðu og þörfu málefni til stuðn- ings. Þess er og því fremur þörf, að gera sér a.Jls engar gylli-vonir í byrjuninni, eða glæða þær hjá öðrum. sem á það er að líta: a, ad við þann keppinaut getur orðið, og verður óefað, að einhverju leyti, að eiga, — þ. e. „sameinaða gufu- skipaféJagið", sem gert getur hér- lenda eimskipafélaginu eigi all-]ítinn óleik, ef því býður svo við að horfa, — getur látið sig alls engu muna, að færa að mun niður flutnings- og farþega-gjöldin, jafn vel áreptirár, ef eigi flytja allt ókeypis. b, ad vér getum þá og því miður engan veginn treyst þvi, að þeir, sem mestu ráða, að því er flutning- ana til landsins snertir, verði þá — sízt nema sumir þeirra — svo fé- lagslyndir, að þeir standist freist- ingarnar, og láti þá æ innlenda eim- skipafélagið sitja fyrir vörutíutning- unum, hve mikill óhagur sem það kann enda að verða þeim sjálfum. Þá er og eigi að vita, hvernig stiórn félagsins, og framkvæmdir allar, kann að fara xír hendi o. fl. o. rl. Heimtufrekja landsmanna og óefað engan vegmn samberandi við það, sem nú er, er við samlenda er um allt að eiga, -— auk þess er óhöpp og æ geta að hönd- um borið, er eigi verður við ráðið. En hvað sem þessu öllu líður, þá væri það mjög leitt — þar sem út i málið var lagt ¦—, ef það strandaði þegar í fæðingunni á féleysinu. Færi svo, sem — að voru áliti — vel getur orðið, að eigi fengist nægilegt hluta- fé, þá: ætti landið sjálft að gerast hlut- hati, segjum t. d. fyrit 100—200 þús. laóna, eda þai yfii, svo að fyrirtækið strandi eigi. Félagið verður svo, hvort sem er, er á laggirnar er komið, að vera kjöltu- harn landssjóðs, ef svo mætti að orði kveða, — þ. e. Jandssjóðurinn verður þá eigi að eins, að styðja það, með árlegum fjárstyrk, heldur og að vera enda við því búínn, að þurfa að lokum — ef verst fer — að taka félagið alveg upp á sína arma. Gæti því og komið til mála, hvort eigi væri rétt, að landssjóðuv tæki að sév ábyvgð hlutabvéfanna þegav í byvjun, enda áskildi þá og þinginu að sjálfsögðu þá hluttöku í stjói'n þess, og það eptivlit, sem nauðsynlegt kynni að þykja. I>á ætti hver hluthafi það vist, að tapa eigi fé sínu. Menn mega eigi missa sjónar á því í máli þessu, að við öflugan er að etja, þar sem „sameinaða gufuskipafélagið" er annars vegar. Það er landssjóðsins ems, en eigi fá- tæks félags, sem ætlað er þar á ofan að byrja með því, að byggja á lántöku. ítölsku eldfjöllin: Æthna, Vesu- vius og Stvomboli gusu öll þrjú í senn í aprilmánuði þ. á. Vita menn slíks engin dæmi þarfyr, og hefir ae verið litið svo á, sem hin lægju niðri, er eitt gysi. Eldgosin eru, gem betur fer, ekki sögð ttikil. *) Benda má hér og á íslandsbanka-hluta- biéfin, sem nú eru sögð f'allin ofan í 83--84 hundraðið, í kauphöll Dana.

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.