Lögberg - 09.10.1889, Blaðsíða 2

Lögberg - 09.10.1889, Blaðsíða 2
f ogberg. MIDVIKUD g. OKT. 1889., Útc.kfe.ndur: Sigtr. Jónasson, Bergvin Jónsson, Arni Frtðriksson, Kinar Iljiirleifssnn, Olafur pirgeirsson, Sigurður J. Jóhannesson. .AJlar upplýsingar viðvíkjandi verði á aug- ýsingum i Löuheriu geta menn fengið á skrifstofu blaðsins. JSEve nær sem kaupendur Löiibergs skipta um lnistað, eru þeir vinsamlagast beðnir að senda skriflegt skeyti um það til skrifi stofu blaðsins. TXtan á öll brjef, sem útgefendum LöG keriis eru skrifuð viövíkjandi blaðinu, æt að skrifa : The Ligberg Prmting Co, 35 lorr|bard Str., Winr|ipeg. Imperial Federation er Juigmynil, seni flestum lesendum vorum mun vera fremur ókunn, þó að J>eir við og við hafi sjeð nafnið á Jienni. Enrla er p>að og von; málið er enn svo ungt. Það hef- ur enn ekki komizt eiginlega inn í pólitíkina; það er enn ekki orðið •itt af þeiin málum, sem þing- mannaefnin eru spurð um skoðun sína á. Enginn sjerstakur pólitísk- ur flokkur hefur enn tekið þetta rnál að sjer, enda er og sagt að málinu sjeu hlynntir ýmsir, sem annars hafa innbyrðis liinar sundur- leitustu skoðanir á politiskum málum. En [>að leikur naumast nokkur vali á því, að um þessa hugmynd eru miklar umræður í vændum. Það er ekki að svo komnu auðvelt, nje jafnvel niögulegt, að segja, hve- nær þetta mál verður orðið „brenn- andi spursmal". En það eru allar líkur til, að það verði það fyrr eða síðar. Því að þetta er mjög merkilegt mál. I>að er ekki ólík- legt, að á afdrifuin þessa máls hvíli sfi pólitíska framtíð Canada, það stórvægilega atriði sem sje, hvar í heiminum Canada, þegar tímar líða fram, kemur til með að eiga heima pólitiskt tekið. Tmperial Federation merkir nán- ara samband heldur en íitt hefur sjer stað milli hinna einstöku hluta brezka ríkisins. Það er takmarkið eins og nafnið beiuiir á. Enn sem komið er, er þó huo-myndin ekki víðtækari í uinræðiiin manna en sem sainband inilli Sti'irbretalands og Canada. Aðrar nýlemlur Breta en Canada cru ekki íilitnar svo langt koinnar í pólitísku filliti, að tiltök geti verið að koma þeim inn í slíkt samband. Þær eru svo að- skildar í smáparta, og vantar þá pólitisku festu, sem talin er nauð- synleg. Enn er því með Imperial Federation að eins átt við náuara samband milli Canada og Stórbreta- lands, og það er því sú hugmynd, sem vjer vildum leitast við að skýra fyrir lesenduin vorum, þó ekki verði það nema í stuttu máli í þetta sinn. Fyrir þeim mönnum, sem halda þessu máli fram, vakir alls ekkert í þá átt, að svipta Canada umráð- um sinna eigin mála, enda mundi og óhugsanlegt að fá samþykki lands- manna til neiiis slíks. En þeir vilja að þess sjáist frekar merki, en að undanförnu hefur átt sjer stað, að Canada sje ekki að eins Canada, heldur sje hún líka einn hiuti hins brezka stórveldis. Með öðrum orð- um, þeir halda J>ví fram, að Cana- da eigi að fá sanngjarnan þátt í sítjórn alríkisins, viildunum og á- byrgðinni. Oss vitanlega hefur nm\ ekki verið komið fram með neina ákveðna tillögu um það, hvern- ig slíkri hluttöku ætti að vera háttað. En óhætt mun að fullyrða að fyrir mönnum vaki nýtt allsherj- ar þing fyrir þá hluta ríkisins, sem í sambandinu yrðu, og ætti þá það þing að ráða þeim málum til lykta, heiid sinni. Eins og nærri má geta, hafa þeg- ar komið fram ýmsar mótbárur gegn slikri nýbreytni. Ein þeirra, og það einmitt sú sem hvað mest áherzla hefur verið lögð á, er sú, að með því móti flæktist Canada ineð Stór- bretalandi iun í stjórnmálavafninga við aðrar þjóðir, og ætti enda jafnt á hættu eins og Stórbretaland að verða við ófrið. bendluð. Þeirri mót- báru svara sambandsmennirnir íi þá leið, að Canada sje þegar bendluð við slíka vafninga, og lendi Stór- bretaland á aunað borð í alvarleg- um ófrið við aðrar þjóðir, þá sje óhætt um það, að Canada fái á honum að kenna, livort seui slíkt samband kæmist á, sem hjer er um að ræða, eða fyrirkomulagið hjeld- ist það sama, eins og nú á sjer stað. Prófessor Goldwih Smith sýndi fram á í sumar, ©ins og getið var uin hjer í blaðinu, að skyldi ó- friður, sem England tæki þátt í, kvikna í Norðurálfunni, þá mundi stórum lamast, eða jafnvel afnem- ast um stund öll verzlunar-viðskipti Canada við Norðurálfuna. Professor Smitli benti á þetta seni sönnun fyrir því, hve ömissandi verzl- unar-sambatid væri við Bandaríkin. Formælendur þessa alríkis-sambands draga þetta atriði aptur á inóti fram í því skyni, að sanna mönnum, að það hjálpi Canada-mönnum ekki grand, ef í nauðirnar ræki, þó að annað eins los sje á sambandinu milli Stórbretalands og Canada, eins og nú á sjer stað. Oniiur mótbára, ekki óalmenn, er kostnaðurinn. Sambands-me-nnirnir draga lieldur ekki dulur á það, að þessi nýbreytni mundi hafa kostnað 1 för ineð sjer. Kostnaðurinn við stjórn ln'nna sjerstöku Canada-mála mundi að öllum líkindum verða svipaður og hann nú er. Útgjöld- in við hluttöku í alríkismálunum bættist þar beinlínis ofan á. En formælendur sambandsins benda á það, að öll sjálfstjorn liafi kostnað í för með sjer, og hann því meiri, sem vald almennings komist á hærra stig. En sá kostnaður borgi sig ávallt margfaldlega, því að sjálf- stjórninni fylgi hagraður og hlunn- indi, sem geri meira en bæta kostn- aðinn upp. Þriðja niótbáran, sein vjer skul- um tninnast á, er sú, að áhrif Canada í slíku sambandi yrðu svo lítil, að ekkert drægi uin þau. .íafnfá- mennt land. eins og það fyrst um sinn hijóti að verða í samanburði við Stórbretaland, fái ekki miklu áorkað með fulltráum sínum, þegar til þc.-s komi að ráða malum al- ríkisins til lykta. En sambands- mennirnir verða ekki uppnæmir and spætiis [>eirri mótbáru. Þeir benda á, að sú mótbára hafi allajafna verið höfð á takteinum af vissum mönn- um, liveuær sem ræða haíi verið uin sameining eða samband smárra heilda. Dannig hafi verið i"jög mótspyrna í Nova Scotia gegn miki sem snerta alríkið í fylkisnainbaniJi Canada, og fjöldi manna þar hafi verið'óður og upp- vægur ut af því, að Nova Seotia- menn mundu svo lítil áhrif hafa, þar seni um ja;'nstóra heild væri að ræða. En sfi iia.fi orðið raunin á, að menn hafi sætt sig prýðilega við sainbandið milli fylkjanna, og enginn inaður mundi nú vilja láta það samband losna sundur. Oc þetta komi aptur til af því, að á þingum liggi ekki allur styrkurinn í fulltrúa-J'jöldanum frá hinutn ýmsu pörtum ríkisins; heldur fái ríkis- hlutarnir sínum inálum framgengt eptir því, live mikið vit og satin- girni sje í ]>eim inálum, og ept- ir því, hve vel þeim heppnist að senda hæfa menn og dug andi sem fulltrúa sína. Hjer er auðvitað ekki rúm til að ganga í gegn um allar motbárur, sem komið liafa fram gegn þessari miklu og merkilegu fyrirhnguðu til- breytni, nje þau svör, sem formæ!- endur hennar hafa til fundið gegn þeim andmælum. Vjer hverfutn [>ví frá deilum meðhaldsmanna og mót- stöðumanna sambandsins, en skulum stuttlega leitast við að gera lesend-1 ur ekki haldizt til lengdar. Staða um vorum grein fyrir, á hverju saml>andsmennirnir einkum og sjerí- lagi byggja skoðun sína uin nauð- synina á þessari tilbreytni. Menn geta, og meun hafa hugsað sjer pólítiska framtíð Canada á þrenn- an veg — naumast á fleiri vegu: 1. að Canada haldi áfiam að vera partur af hinu Ijrezka stórveldi. 2. að híin verði sjíilfstætt ríki. H. að hún renni saman við Banda- ríkin. Sambandsraennirnir ganga nú út frá [>ví scni gefnu, aö nieiin vilji ekki slíta sig fit úr fjelagsskapnum við Stórbretaland. Þeir halda |>ví fram, að tími smáþjóðanna sje undir lok liðinn. (Tamlar smáþjóðir kunni að si'inmi að geta haldið sjer scm sjá'fstæð þjóðfjelög, af því að til- vera þeirra hvíli á sijgulegum rjetti, sem menn skirrist við að brjóta niður. En pólitík heimsins stefni að sameining, off geti ekki stcl'nt í aðra íitt, eptir því sem allur liag- ur mannfjelagsins horfi við utn þessar mundir. Þess vegna sjeu engin líkindi til þess að takast muni framvegis að tnynda ný sjálf- stæð þjöðfjelög -• og þess vegna verði ekki Jieldur neitt úr því fyrir Canada, að verða sjalfstætt ríki. Hún eigi |>ví að velja niilli þeirra tveggja kosta að renna saman við Bandaríkin eða halda fjelagsskapn- um við Stórbretalanil. Sambandsmennirnir telja nú víst, að Canadamenn muni heldur kiósa að halda áfram að vera l>rezkir þegnar, en að Bandaríkin slái eign sinni á Canada. Enn verður ekki held- ur sjeð, að þeir hafi rangt fyrir sjer í því efni, hvað sem verða kann í framtíðinni. Eins og kunnugt er, eru íbúar Canada að inestu leyti annaðhvort franskir eða brezkir að uppruna. Frökkum í Canada hefur einmitt á síðustu tímuin komið ver saman við sína brezku landa, en um langan tíma áður. Þrátt fyrir það hefur nýlega eitt af [>eirra merk. ustu blöðuni aftfrattarlaust mótmælt og hafnað i'illum fagurgala Banda- ríkjanna, sem miðað hefur I [>á átt, að Canada ætti að renna satnan við nágrannann fyrir sunnan landa- mærin, og blaðið liefur talið það sem markleysu eina, aÖ Krakkar hjer í landiuu vildu Josna úr fje- lagsskapnum við Stcírbretaland. Dað mun óhætt að fullyrða, að blaðið hafi rjett Jyrir sjer I [>essu efni og Frakkar æski alls ekki eptir þeim umskiptum. í>ví fjarstæðari er sú tilhugsun vilja Breta sjálfra hjcr í landinu, eins og nærri má geta. Vfir hi'ifuð virðist Bretum sialdnast, að þeir finni sannarlegt frelsi annars staðars en [>ar sem ryrirkomulagiö á mannfjelaginu er með brezku sniði. Bandaríkja-frelsið jafngildir hjá þeim alls ekki brezku frelsi; enila er [>að og almennt viðurkennt, að ýmsar hliðar á stjórnarfyrirkomu- lagi Bandaríkjanna viti langt um meira í íhaldsáttina lieldur en til- svaranili hliðar á stjórnarfyrirknnni- lagi lireta, þó að Bandaríkin sjeu lýðveldi ng Stórbretaland konungs- ríki. Enn sem komið er má því svo að orði komast, að lítill eða enginn vottur sjáist þess, aö (Janaila- incnn vilji nein slík umskipti. Bandaríkin skotra hýrurn auguin norður yfir landamæri sín itni jx^ss- ar mundir ]>að vita allir. En eins víst er hitt, að Canada \ill cnn ekki láta tilleiðast, og hafnar þeim ráðahag. En hvers vegna má [>á ekki láta allt, sitja við það gainlaV Það hef- ur fnrið vel um Canada að undan- fornu, með þvi fyrirkomulagi, sem verið hefur. Hvers vegna má þá ekki [>að fyrirkomulag haldast'/ Hvers vegna á að fara að breyta ]>ví scni vel hefur gefizt, og leggja á tvær hættur með eitthvað, seiu nienii enga reynslu hafa fengið fyrir, hvernig gefast muni? Þessuni spurningum svara formæl- endur sarabandsins á. ]>cssa leiB: Núverandi samband Canada pg Stór- Jjretalands er nokkurs konar inilli Jiilsástand, eem eptir eðli sínu get (Janada í lirezka ríkinu er undir- tyllu staða. Canada nýtur þess á ýmsan hátt, ef mál brezka ríkisins eru í góðu horfi; hún geldur þess jafnframt að ýmsu leyti, ef J)au fara afiaga. Hún getur sjálf orðið bein- línis eða óbeinlínis orsök í því, að vafningar komi upp railli þjóðanna, eins og t. d. í fiskiveiðadeilunni og Bærings-sundsmálinu. Hún bendlast, eins og áður er bent á, svo sem af sjálfsögðu við dfrið, ef Strtrbreta- land lendir í honum á annað borð, o. s. frv. En liún hefur ekkert tækifæri til þess að hafa Jiönd í bagga ineð meðferð slíkra mála. JÞar hefur hún ekkert vald og enga Ibyrgð. Að því er kemur til al- ríkismála, sem þó geta snert hana sjálfa beinllnis, er hún ómyndug. Þetta¦-- segja formælendur sambands- ins hlýtiir að Jjreytast jafnframt því sem Canada vex fiskur um hrygg. Eptir að hún er sjálf kninin af barnsaldrinuin, er það henni allsend- is ósamboðið, að standa hjíi Og horfa á, þegar um slík mál er að ræða, heinata að eins vernd annars þjóðfjelags, þegar eitthvað bjátar á fyrir henni sjálfri, en standa sjálf, eins og barn, ráðalaus, valdlaus og ábyrgðarlaus gagnvart slíkuin málum, og leggja ekki heldur neitt fram svo sem í staðinn fyrir slíka vernd. Tökurn til dæmis Bæringssunds-mál- ið, sem níi stendur yfir, segja saiu- bands-mennirnir. Menn eru bál- vondir út af því, livað l^rezka stjórn- in fer sjer hægt í því máli. En sjá rnenn ekki, að það er óvirðing fyr- ir Canada, að þurfa að hrópa þann- ig og æðrast og heimta eins og sjálfskyldu, að J>rezl<a stjórnin skipti sjer af málinu og rjetti hlut ('ana- da, þar sem Canada aptur á móti ekkert Ieggur sjálfviljuglega í siil- urnar, ef í nauðirnar ræki fyrir Stór- bretalandi? Saml>ands-rnennirnir telja því víst, að Canada muni aldrei geta unað við þetta iil frambúðar. Jlfin mundi býða tjón af því níi- veranda fyrirkomulagi, og hfin mundi finna til þess að þetta valdaleysi og ábyrgðarleysi sje sjer ósamboðið. Jíins og einstaklingarnir geti ekki náð öllum þeim þroska, sem þeim sje áskapaður, nema með fullkom- iimi sjálfstjðrn og fullkominni ábyrgð eins sje því og varið með þjöð- irnar. En meðan Canada sje í þeirri undirtyllu-stöðu, sem hún enn sje, þá vanti mikið á, að um fullkomna sjáH'stjórn og fullkomna ábyrgð sjc að ræða, að því er stjórnmálum hennar við kemur. Auk þess riikstyðjn og sambands- mennirnir hugmynd sína með sjer- stöku tilliti til Bandaríkjanna. Þeir lialda því frain, að svo framarlega sein Canada bindist ekki sterkari biiniliiin við England, þá hljóti svo að fara, að lifin innlimist í Banda- ríkin, hvort sem lu'in vill eða ekki. Alls ekki endilega á þann hátt, að Bandarikin fari að taka Canada her- skildi, heldur með því móti, að híin erði látin sæta ýmsum afarkostum, einkum að því er viðskipti snerti, svo að hún að Jokum sjái sitt ó- vænna og dragist inn með. þeir benda é það með mikilli áhorzlu að jafii-al'urvolihigt ríki eins og Banda- ríkin eru, hafi ótal vegi til þcss að ná tangarhaldi á öðrum eins þjrtð- fjelags-smælingja og Canada, lia>ði með illu og góðu, úr J>ví hugur þeirra stefni nú einmitt í p& átt. En með J>ví að binilast; sem traust- ustum jiólitiskum og viðskipta-biind- um við Stórbretaiand, sje Canada borgið sem cinuni hluta hins brezka ríkis en ekki Jieldur með neinu öðru móti. FRJETTIR FRA ISLANDI. (Eptir „Þjóðólíi"). Beylýavík :.*:i. dgúst 1889. Fiskiverð í verzlunum við Faxaflóa almennt 4"> kr. skpd., hjá stöku manni 18 kr. skpd. og 42 kr. smáfiskur. Á Isaf. er saltfisk- ur stór 50 kr. og smáfiskur 48 kr. skpd. Smáfiskur v*r þar 40 kr., en (var færður þetta upp, er kaupfje- lagsskipin komu [>angað, því að kaupmenn „munu Jjykjast fá Jítið af fiski". Aflabrögð ágæt á ísafirði á síld; mest af fiskinum lagt inn Idautt til kaupmanna á 6 a. pd. af þorski, en 4 a. pd. af ýsu. — A Strönd- um orðið aflavart. — Af Austfjörð- um skrifað 31. f. m.: „Uppburður af fiski hjer í fjörðunum núna og í Norðfirði að heita má í allt vor, en síldar hefur enn eigi nema rjett orðið vart". A u s t a 11 ]) ó s t u r koin í gær; tíðarfar ágætt að frjetta fir Míila- sýslum og Skaptafellssýslum. Ur Suður-Múlas. skrifað 31. f. m.: „tíð- arfar ágætt og varla komið dropi úr lopti síðan í miðjum júní". Þ j 6 ð v i n a f j e 1 a g i ð. Alþing- ismenn hjeldu aðalfund þess í gær. Varaforseti Eiríkur Bríem, sem boð- aði til fundarins og stýrði honum í fjærveru forseta, skýrði frá frani- kvæmdum fjelagsins um síðustu 2 ár. Reikningar [>ess um árin 1887 og 1888 voru lagðir fram og úr- skurðaðir. Um önnur fjelagsmálefni urðu svo sem erigar umræður. For- seti fjelagsins var kosinn Tryggvi Gunnarsson með 13 atkvæðum, vara- forseti Eiríkur Brietn með 25 at- kvæðum. í forstöðunefnd voru kosn- ir alþm. sjera Benedikt Kristjáns- soni nieð 15 atkv., landritari Jón Jensson með 14 atkv. og próf. Þór- arinn Biiðvarsson með 13 atkv, Endurskoðenilur voru kosnir Indriði Einarsson revisor með 14 atkv. og Björn Jensson með 13 atkv. I Sauðanesprestakalli varð alls ekkert af prestkosningu. Pró- fasturinn i Norður-Þingeyjars. hafði eins og liig jjera ráð fyrir, boðað til kosuingarfundarius, en þegar á hann var kornið, var engin kjör- skrá til, og því eigi hægt að Kta prestkosninguna fram fara. M a n n s 1 á t. Nýlega er látinn uppgjafaprestur Ouðmundur Jónsson, síðast prestur á Stóruvöllum í Rang- árvallasýslu. II ú n a v a t n s s ý s 1 u, 1 8. ]>. 111. • . „Heyskapurinn í sumar hefur geng- ið vel, enda hefur tíðin verið góð, nema níi um vikutíma hefur rigut meir og minna daglega. Tiiðurn- ar þornuðu næstum fyrirhafnarlaust því að þá voru breiskjur á hverj- um degi". 27. ágúsl 1889 Stjórnarskrármalið. Þeg- ar stj(5rnarskrárfrumvar])ið korn frá efri deild, tók nefndin í neðri deild það til íhugunar að nýju; eptir að nefndin hafði rætt málið á tveim funduin, klofnaði hfin alveg; einn nefndarmanna, Sigurður Stefánsson, vildi breyta frv. aptur nálega í sörr.u mynd eins og það var, er það l'iir l'rá neðri deild; vildi þannig ekki taka neitt tillit til breytingar þeirra, er efri deild hafði gjört a því, neina að mestu lejti að því, er snertir skipun efri deildar, og kom tneð sjer á parti breytingar- tillögur um þetta, án þess í áliti sínu að gjöra wokkra grein fyrir skoðan sinni á breytingum efri deild- ar á frv. - Aptur á inóti komu hinir í nefndinni (Eiríkur Briem, Jón Jónsson, þm. N. - Múl., Jón .lónsson þm. N. - Þing., P&ll Briem, Þorleifur Jrtnsson og Þorvarður Kjer- úlf) með ýtarlegt álit um breyting- ar þessar; telja þeii margar þeirra ekki óaðgengilegar, en hins vegar eigi umtalsmál að samþykkja frv. óbreytt; en með því að þii var eigi neina einn dagur eptir af þing- tímanuin, var enginn tími til, að frumv. gæti náð fram að ganga, ef því yrði Jjreytt og það yrði aptur að ganga til efri deildar. Meiri hluti nefndarinnar áleit því tilgangslaust, að koma fram með ákveðnar breytingartillögur, en kom hins vegar með svohlj. þingsálykt- unartill.- „Neðri deild alþingis skor- ar á niðgjafa íslands, að leggja fyrir næsta alþingi frumvarp til stjórnarskipunarlaga um hin sjer- staklegu málefni íslands, er veiti íslandi innlenda stjórn í hinum '

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.