Lögberg - 25.05.1905, Blaðsíða 1

Lögberg - 25.05.1905, Blaðsíða 1
Screen hurðir og gluggar, ViS #höfum hvorutveggja. Ef þér þurfið að kaupa er bezt aö gera það sem fyrstj Við höfum hurðir á $i og þar yfir. Glugga frá 25C og yfir. Anderson & Thomas, 63S Main Str. HarHware. Telephone 339. Nú er byrjað að flytja is út um bseinn. Hafið þér ísskáp til að láta hann í ? Við höfum þá til fyrir $7.50. Kaup- ið yður einn svo þér getið geymt matinn. Seldir með afborgunum. Anderson & Thomas, Harchvare & Sporting Goods. 638 Main Str. Hardware. Telephone 339. 18 AR. Winnipeg, Man.. Fimtudaginn, 25. Maí 1905. NR. 21. ^7=^ Fréttir. Maövru'ii, sem varð Sergíus stórhertoga í Moskva að bana i". Febrúar í vetur, var tekinn af lífi hinn 17. þ. m. Eög um ýnisar réttarbætur Pól- verjum til handa hefir Rússakeis- ari nú gefið út. Eiga lögin að öðl- ast gildi innan sex mánaða. Ein af þessum réttarbótum, sem I'ól- verjum þykir ekki minst í varið, er það að pólsk tunga vcrður nú kend og tekin upp í öllum skólum, þar sem meiri hluti skólabarnanna ekki eru af rússneskum foreldrum komin. Svo má heita, að með lög- gjöf þessari sé nú fullnægt öllum þeim kröfum.sem þjóðin hcfir ver- ið að berjast fyrir svo árum skiftir, og væntir hún sér hins bezta af. Framfaramenn Pólverja hæla nú keisaranum og framkomu hans á hvert reipi. að verða hengdur sem allra fyrst. og blístraði fjörugt danslag á leið- inni klcfann. dómsalnnm og i fanga- ¦I bænum Chester, í Virgina-. ríkinu, hefir lögreglustjórinn ný- lega fengiö bréf frá manni, sem á þar heima, og ákærir sjálfan sig um morð á fimm mönnum, sem hann hefir framið á undanförnum árum. Auk þess segist hann hafa verið valdur að árás á konu nokk- ura þar í bænum, fyrir rúmu ári síðan, og hafi annar maður verið hengdur án dóras og laga og alger- lega saklaus, grunaður um þann glæp. Rán og þjófnað kvaðst hann hafa framið oftar en tölu yerði á komið. Segir maður þessi í brélinu til logrcglunnar, að á- staeðan fyrir því að hann nú gefi sig fram henni á vald sé samvizku- bit yfir þvi, að1 aðrir hafi saklausir orðið að þola hegningu fyrir glæpi hans. Vínsölubannsmenn í Canada boða nú til stórkostlegs þings, sem halda á í Toronto hinn 22. Júní næstkomándi. Halda vínsölu- bannsmenn því fram, að nákvæm- ar skýrslur sýni, að vínsala og drykkjuskapur sé stórum að auk- ast í Canada og því þurfi bráðra aðgerða viöi -Eina lækningin halda þeir fram að sé algert vínsölubann. Fulltrúar ¦ frá bindikdisfélogum víðsvegar um landið eiga að mæta á þessum fundi, til þess að koma sér þar saman um hentugustu að- ferðina til þess að kom a algerðu vínsölubanni. hann þar til lcngdar getur slíkt orðið Bandaríkjamönnum óþægi- legt cigi þcir hvoruga að styggja. Sprengivélar, sem hrakið hefir til hafs frá Port Arthur, hafa gert talsverðan óskunda.þó nokkur skip siglt á þær og farist. Kúrópatkin hefir 'nú vcrið kall- aður heim af Rússastjórn. llaít er cftir honum, að hefði sér verið bctur hlýtt þá hefðu Japansmcnn aldrei getað hrakið her sinn í burtu frá Mukden. Smáorustur hafa orðið í Manchúriu, en lítið sögu- lcgt gcrst.. NÚ er búist við stór- OtustU þar innan fárra daga. Umbrotin á Rússlandi. StritTiff. Uppskeruhorfur í Ontario cru sagðar í bezta lagi, bæði hvað snertir aldini og korntegundir. Hon. James Douglas Prentice, miljóhaeigandi og fyrverandi fjár- mála- og akuryrkjumála-ráðgjafi í British Columbia, var tekmn fast- ur i Victoria, B. C, í vikunni scm leið, fyrir mjög ósæmilega árás á konu eins af embættismónnum stjórnarinnar þar. Þessi fyrver- andi ráðgjafi er sagður drykkju- maður milcill og vilja nú vinir hans rcyna áð afsaka þetta fram- ferði hans, gagnvart frúnni, sem hann barði til óbóta i andlitið, með þcirri lelcgn málsvöm, að maðttr- 11111 hafi verið viti sínu fjær af á- hrifum víns. Friðdómari einn í bænum Minot í North Dakota hefir verið tekinu fastur og ákærður um, að hafa dregið undir sig um níu þúsundir dollara af opinberu fé. Óeirðirnar, sem átt hafa sér stað á Philippine-eyjunum að undan- förnu er álitið a nú muni á enda kljáðar. Foringinn, Pala að nafni. er sagður fallinn, og liðsafli sem upphafli nálægl hundruðum vel vopnaðra manna, tr mestallur fallinn og liitt 1, ;i víð og dreif. John Hock, fjölkvænismaður- »nn, scni sagt var frá hér í blaðinu 1 vetur scm Iei», hefir nú verið til aauða dæmdur. í síðastliðin fim- tm ár hefir hann gifst fjörutíu sinnum og er uppvís að því að hafa drepið á eitri aS minsta kosti ema af þeim konum sínum. Fyrir það morði er hann m'i dæmdur ti! dauða. Þegar dómurinn var upp kyeðmn kvaðst hinn seki vera við- búinn að mæta dauða sínum, og heldur kjósa þá hegningu en æfi- langt fangdsi. óskaði liann eftir Á hverjum degi er búist vifl stórtíðindnm austan frá ófriðar- stöðvunurri. Sérstaklega hafa menn um langan tima búist við, að her- skipafjotum Rússa og Japans- manna mundi þá og þegar lenda saman. Á mcðan þcss cr beðið hefir mátt heita að þögn hafi orðið. i Það er að segja : að naumast hafi , verið á stríðið minst. Síðan flota- ' deildin, sem Nebogatoff var talinn fyrir, sameinaðist aðal-flotanum, , scm Rojestvensky stjórnar, tclja ! menn eðlilega vafasamt hverjir hærri hlut beri ef til everulegrar sjóorustu dregur. Að vissu leyti er rússneski flotinn öflugri en floti Japansmanna, og yon urri þaö, að hinir síðarncfndu vinni sigur, hlýt- ur aðallega að byggjást á þvi, að 1 Rússar séu ekki mcnn á móti Jap- ansmönnum í herkænsku og dugn- aði. Rojestvensky hefir átta or- J ustuskip, cn Togo ekki nema scx, ! og lausafregn hefir borist um það. að citt þeirra — Yashima — hafi farist, auk þessara sex (.cða fimrn/ j hefir Togo litið skip, sem talið er 1 rheð orustuskipunum. Auk þess hefir Rojestvensky þrjú landvarn- ar brynskip og þrjár brynsnekkj- ur. Að fjöldanum til hafa Japans- mcnn þar yfirhöndina, en vafa- samt cr talið.hvort snekkjur þeirra séu færar í orustum á móti bryn- skipum. Af tundu'rbátum hefir Tqgo miklu fleira heldur en Ro- jestyensky, en óséöl er, að þeir komi að miklu liði. I>að eru nú iiðnar nær þvi átta vikur síðan Ro- jestvensky lagði flota sínum inn í Kínverska liatið. og cftir allan þennan tí'ma eru sumir farnir að ímynda sér, aj engin orusta verði á liafi úti: að Togo muni að smá-glettast til við rússneska flot- ann, cn leyfa honum að komast með tímanum til Vladivostpck og Ioka hann síðan þar inni eins og hinn flotinn var lokaður inni í Porl Arthur. Floti Rússa fer sér hægt og miðar lítið norður eftir, en hvað ilota Japansmanna líður er algert leyndarmál. 1 Formosa og Pescadore-eyjun- um, scm liggja í sundinu á'miili Pormosa og Kína, hafa Japans- mcnn haft viðbúnað mikinn. cadore-eyjarnar eru nú útbúnar með skotfæri og vistáforöa til ¦:ia ára,og þar hafa vcrið sctt- ar upp öflugar íallbyssur á ýmsum stöðum. Tvær aðalhafnirnar í Formosa — Keelung og Tamsui —hafa verið vandlcga i'itbiinar mcð sprengivélum og þar eru r5,000 hcrmcnn tfl landvarnar. Getið hefir þcss verið til, að nokk- ttr hluti japanska flotans mundi halda sig þar í nánd í því skyni að gera rússncska flota»um óskunda a norðurleið hans. En slíkt cr get- gáta ein. Xú fréttist, að Rojest- vensky »é meö flota sinn norfian til við Philippine-ryjarrittr. Bvelji fNiðurl. frá 5. bls.) að gcfa {iá út í hinum frjálslyndu prentsmiðjum þeirra, scm á laun við stjómina unnið er við í jarð- húsum. ()g vcgna þess opinberir fundir voru bannaðir, fóru vcrka- menn að lialda þá úti í skógum og í húsum samsærismanna. Og alt þetta Jeiddi til þcss, afl vcrka- mennirnir fóru smátt og smátt að leiða ræður sínar í stjórnbyltingar- áttina — fóru að, brennimerkja keisarann og emhættismenn hans scm óvini vinnulýðsins. Ræður slíkar og boðskapur stjórnbylt- ingarmanna, sem látinn var slá á viðkvæmustu strengma hjá fólk- inu, féll í gljúpa jörð. Atvinnu- málin og mcðfcrð Kósakka keis- arans á fólkinu rann saman í eitt mál,—vayð samtvinnað óápægju og gremjucfni. — I fyrstu átti mestöll pólitísk óánægja upptök sín í æðri skólunum. Xii btettust verksmiðjurnar við, og það í miklu stærri stíl. Stjórnbyítingar æsingamar gerðu nú atvinnumálin og baráttu verkalýðsins fyrir dag- legu brauðt að einu aðalmálinu. Þannig var það þá stjórnin sem rak verkalýðinn niður i samsæris- húsin neðanjaröar, þar sem hann komst undir áhrif sósialistanna og. þar sem áhugi og byrjunartilraun til þcss að koma á vcrkamanna- samtökum breyttist í fylgi með pólitiskum æsingamönnutn. \"erk- föllum fjölgaði. Ilinum óleyfilegu jarðhúsa prentsmiðjum fjölgaði. Stjórnbyltingar - bæklingar komu út í margfalt stærri stíl, náðu meiri og meiri útbreiðslu á meðal fólksins og voru marglesnir. FóJk- ið æstist; fangelsin fyltust af þess- um pólitísku afbrotamönnam; mál þeirra voru afgreidd með óvenju- legum hraða til þess aÖ gete kom- ið nýjum sökudólgum inn í fang- elsin. I stórhópum voru útlagar sendir til Síberíu, sem ekki voru mi flest skólapiltar heldur vi menn. Hreyfingin breiddist óðum n i Ijós í nýjum mynd sjaldan stjórnbyltingarmenn höfðu árætt að láta opinberlei scr bera, þá höfðu menn átt þvi að venjast, að það væri dálítill stú- dentahópur. Xú gengu verkamenn ndum saman i prósessiu.héldu ;i stjórnbyltingarfánum tiðu ; „Niður mcð keisara kröfðust þess upphátt að vinnu- ttminn væri færðvir niðvtr í klukkutíma á dag. niáttti prósessíur þessar búast við að fá að kenna á sverðum og svip- um Kósakkanna; cn með þvi sverðstungur þeirra og svipul breyttu ;i engan há.tt kjörum \ lýðsins til hins betra, þá fór inga-göngum þessum fjölgandi og fteiri og fleiri tóku þátt í þeim. Frjálslyndi flokkurinn fór nú að gcra sér góðar vonir. \ i,i því höfðu titcnu aldrei l>úist. að hægt væri ,-ö hlása hinni óupplýstu skilningsdaufu rítssnesku alþýðu stjórnbyltingaranda í brjóst, því síöur að hún gcngi jafn djarf- mannlega fram í r»rofum sínum. A8 sjá verksmiðjulýðinn rhörgum þús- undujm saman krefjast frelsis upp (^ geðið á lögregluliði keisar- ans var lifandi sönnun þess. að hugmyndin um þingbundna stjórn var ekki með öllu bygð í lausu iofti. Stjórnbyltingin var þegar hafin. Ilreyring þcssi hlcypti nýju lifi í fylkisþingin og gerði þau áræðn- ari. Blöðin fóru að krefjast meira prentfrelsis. Mcntaðir mcnn, scm ckki höfðu l>orað að láta uppi óá- na'gju siita. fóru nú þúsundum saman að láta til sín heyra i sömu áttina. Stúdentar, læknar. lög- nicr.n, prestar og vísindamenn 11 mi samhliða verkamönnun- um í prósessíum þeirra, FuJltrú- tniar allra stétta i landinu fylgdu verkalýðnum í kröfum þeirra um þingræði og stjórnarskrá. Xú fór stjórninni ckki að lítast á hlikuna. I>á var gripið til hins svo ncfnda Zubatovismus. Zuba- toff, sá scm getið cr um her að framan, var fyr meir meðlimur Xihilistanna, en hafði unnið scr það til lífs að svikja þá og verða launaður stjórnarspæjari. Hann var kunnugur sósialista-hreyfing- unni innanlands og í öðrum lönd- um og benti hann stjórninni á það hvc mikið pólitískt afl hin vaxandi amannahreyfing á Rússlandi gæti orðið og hlyti að verða. Sem gegn því ráðlagði hann að- |«á. scin við hann er kend síð- an — aðferð þá að láta mynda verkamannafélög undir nafni oe umsjón stjórnarinnar. Stjórnin ;tðli\ ltist þcssa ráðlegging hans og vor t nú spæjarar gerftir út til þess að beina verkamannaæsingunum i verksmiðjunum samkvæmt hug- mynd stjórnarinnar. Til þess að halda fólkinu frá lestri æsingar- ritanna, sem út komu á laun við stjórnina, voru mælskir prófessbr- ar frá skólunum látnir, undir eftir- liti lögreglunnar, halda fyrirlestra um óhollustu þeirra og skaðyæni, á meðal verkalýðsins. (Jmræður um visindalega jafnaðarmcnsku voru hiiidrunarlaust levfðar í tímaritum landsins, og það svo, að Rússland var eina landið þar scm kenning Karls .\lax var aðalum- ræðuefnið svo ánmi skifti í fjölda- mörgum mánaðarritum. „Látum þá ræða sósíalista-kenninguna eins og þeif vilja." sag.li Zubatoff; ..Ivail heldur þeim frá ölluiti verk- legum framkvæmdum í sósíalista áttina á meðan." msum tilfellum var lögreglu- liðinu gcfin bending um að láta verkföll afskiftalaus. En þegar fólkið rak sig á slíka tilslökun þá færði það sig upp á skaftið og gekk lengra cn stjórnin hafði i<t við. [>a,l gerði sig þá ekki á- með kröfurnarsem Zubatoff- ararnir höfðu útbúið fyrir }kss hönd. Það hafði heyrt sagt irá frjálsum verkamannafélögum í vesturlöndum, og þegar stjórn- byltingá sósíal - demókratarnir buðu fr.am ritlinga sína um vi .alircytliigtina í öðrum ; tók það þvi feginshendi. !>aniiig lær.^ist ri'issiieskuni verka- um ^ið smátt 1 relsi, fundafrelsi, samtaka- hluttaka i - rcttindi bræður þeirra á Þýzkalandi, ; íu. Frakklandi, Bretlandi og Band- ríkjunum nutu — var nauðsynlegt og, aö atvintiumálin gátu komist i vi?vmanlegt horf - með því móti, að allri veittist atkvæð'isréttur í stjórn utii landsins. Fólkinu n; >sítir undir leiðsögn og eftir fyrirmælum Zubat«ff-manna. vildi ráða scr sjálft, fá að ratiða fána og gcra hávaða með fvelsisópum. Yfirvöldin þóttust sjá affl tiln ar-aðferð þessi væri til ills eins og þessari hefir ekki tekist að draga var þvi á ný farið að hæla niður , úr iðnaí'i Polverja. Ilann hefir verkföllin. \'erkamenn þeir, sem stórum aukist og blómgast, og leyföu sér að biðja um kauphækk- | verkamannahreyfingar þar haft un, voru hneptir í fangelsi og sömu pólitisku áhrifin eins og í dæmdir til Siberíu-útlegðar. En Pétursborgar. Moskva og víðar. Zubatoff hélt við miðlunaraðferð . Kákasus-mönnum er að því leyti sína til þess að reyna að „ala úlf- öðru visi háttal en Pólverjum og inn og jafnframt vernda sauðina" Finnum að þeir vilja ekki losast eins og Rússar komast að orði. 'undan stjórn Rússa heldur vera ó- Ilann og menn hans reyndu að fá aðskiljanlegur hluti ríkisheildar- verkamcnnina til að leiða hjá sér innar, og fá stjórnarfyrirkomulag- a-singaritin sem gefin voru út í mu hreytt. „illtim tilgangi," og töldu þeim trú ' í Lithuania og á ..Ilvita Rúss- um, að stjórnin væri þeim velvilj- landi" hefir verksmiðjuiðnaður litl- tið. En samtimis létu yfirvöldin ' um framförum tekið og því cr þar skjóta verkfallsmenn niður og ckki um mikil vcrksmiðjusamtök fylla fangelsin af meðlimum leyni- að ræða. En þar eru Gyðingar lcgra vcrkamannafélaga. Niður- margmennir, og hávaðinn af dag- hælingaraðferðin var endttrvakin í fcunamönnum og handiðnamönn- hennar grimmilegustu mynd. Stú- um Gyðingar. Og þó allur þorri dentar voru meðhöndlaðir með þeirra sé ólæs á rússnesku þá hinni verstu austurlanda grimd. lcsa þeir flestir eða allir hebresku Hvert upphlaupið eftir annað varð og eru því alls ekki óupplýstir^ Að í skólunum og slógust verkamenn ýmsu leyti standa þeir öðrum rúss- þar í lið með stúdentum eins og neskum verkalýð ofar, og við kjör stúdentar höfðu gengið í lið með þau, sem þeir eiga að búa undir verkamönnum. Næst voru há- harðstjórn Rússa, má búast við skólastúdentar neyddir i herþjón- þeim framarlega í fylkingunni ef ustu ; fólk. sem tók þátt í prósessí- til verulegrar stjórnbyltingar um, var húðstrýkt; saklaust fólk dregur. var hundruðum saman sent í út-' Ófriðurinn við Japansmenn hefir legð. Stjórnin fylti lýðinn ófta og knúð áfram stjómbyltingarhreyf- skelfingu því að enginn var óhult- inguna. Hann hefir veikt álit ttr fyrir lögrcglunni úti eða inni. rússnesku stjórnarinnar hæði inn- ( )g cðlileg aflei'íing þessa varð an lands og utan og, eins og Krím- það, að stjórnbyltingarhreyfingin stríðiðS, opnað augu Rússa fyrir brauzt fram með auknum ákafa og ýmsu sem að er og þeir höfðu ckki áður séð. Þegar Scbastopól fcll árið 1855 þá opnuðust augu manna styrk. Þótt bændaupphlaupið fvrir tveimur eða þremur arum síðan PJ1'- Þvi, að þrældómsbanclið yrði hafi beinlínis vaknað hjá þeim sjálfum, þá er enginn minsti vafi á þvi, að sá eldur i æðum bændanna. sem km'tði það fram, hefir kvikn- a3 við verkamanna stjórnbylting- arumbrotin í verksmiðjubæjunum. Bæ»dasynir, sem við verksmiðj- urnar unnu og höfðu komið heim til vorvinnunnar, og uppgjafa her að leysast. Og við fall Port Arth- ur og allar ófarir Rússa í viður- eigrrinni við Japansmenn hefir rússneska þjóðin meira og meira sannfærst um, að hún ekki gæti mælt sig við helztu mentalönd hcimsins nema hún væri leyst ttnd- an núverandi miðalda-harðstjó'rn- aroki. Þjóðin rússneska þrífst menn, sögðu fólkinu sögurnar af ekki.un,dir skrifstofuvaldinu, og stjórnbyltingarumbrotunum í borg- unum sem verksmiðjulýðurinn — meginþorrinn bændasynir — átti mcstan þátt í. verði hún ekki á friðsamlegan hátt leyst undan þvi. þá leysir hún sig undan því sjálf — þó það kosti blóð. Hún vill sjálf fá að lækna Liberalarnir byrjuðu ekki á út- ÞJóðarmein sin. ",1S og Maxim gáftt hins ágæta og kjarnorða mál- Gork-v konlst nýle^a að orÖ1' ~ gagns síns „Emancipation"', sem vera sinn e,^in »áralæknir - og nt'i hefir náð svo almennri viður- ^ tre.vstir hun scr tl! aí^ gera ef kenningu fyrir áhrif þess.fyr en kc,sanm fæPt ti5 a(^ ge/a hermi stjórnarskrá og fulltrúaþing í stað cinræðis og harðstjórnar skrif- stoíuvaldsins. Ensk-lúterskur söínuður. Lúterska kirkjufélagið General verkalýðurinn fór að láta til sín taka i frelsisbaráttunni og hafði vakið þá. Þegar talað er um rússneska Iiberala þá eru auð- mennirnir vanalegast ekki taldir Jiar með. En mentuöum verk- Ijueigendum og skólagengnum Council lunarmonnum fjölgar óðum. sjálfsagt flestir við> er nu {vrir a]- og þetr kannast við það, að þing- vöru ^ bvrja a kirkjuleíírí starf. bundtn stjorn se nauðsynkg til' semi .- niJ,al ensumælandi fólks í þess að iðna^ur og verzlun njóti Canada_ Byrjar fel ið .¦ starf. fynr strtðið á milli semj þeirrj meg serstöku tllliti til verkalyðsms og verkgefenda, þá enskumæiandi iúterskra manna. Cr eru þo pohtiskar krötur beggja (il Canada m, nuttir llokkanna hmar somu l>á kveður ekki minna tjorn- Og tnunu - flytja'frá Bandaríkjun- 5rum enskumæla«di 1 ngarhreyfingunni á Póllandi. tim. í Austur-Canada hcfir verið er iðnaður eldri og Iengra ;í- byrja.l 1 starfsemi þeirri veg kominn, cn á Rússlandi, og i Montreal, Ottawa og Toronto og: gerir stjórnin alt sem hún getur til búist við að bráðlega verði tekið tií þess að vernda rússneskan iðnað starfa á fleiri stöðum. Hingað til samkep . á mefíal \\iiin ir félagið sent ung- annars með |)\í að setja þeim an mann J. S. Herold að nafni. Er flutningsgjald með járnbrautum verið að byggj'a hús handa honum miklu hærra. Þannig hafa Pól- sunnarlega á Victor stræti, og verj'ar neyðst til að senda vörtir kirkjtt á bráilcga að raisa á lóð. sinar mcð hestavögnum um landið scm keypt hefir vcrið á suðvestur og j járnbrautunum nes og Ellicc stræt- iflutningar eru því um. Til bráðabirgða prcdikar i I terold prestur í TjaklbiV'arkirkj- a Póllandi. Til þess að koma unni. Er það eftir honum haft. að im frá Warsaw til Pétursborg- hann hafi hér fundið allmargt af ar tneð járnbrautum, verður fyrst lútersku fólki sem ckki skilji ann- ignuni til að mál en enskuna, og býst hann bæjar ut; inds í við a<A fjöruttu til fimtíu fjölskyld- War- ( ur innritis söfnuður mynd- saw og Pétursborgarjárnbraut-' ast, ast er til að bráðum iuni; því ld frá út- verði. V'erður I ucil lönd ra en frá hæj- kirkja þessi áttunda lútcrska kirkj- En n: 1 an hér í borginni.

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.