Lögberg - 13.02.1936, Blaðsíða 4

Lögberg - 13.02.1936, Blaðsíða 4
 LöGBERG. FIMTUDAGINN 13. FEBRÚAR, 1936 Gefi8 út hvern fimtudag af THK COLUMBIA PRES8 IAM1TED i\'.iT, KarKent Avenue Winnipeg, Manitoba. Utanáskrift ritstjórans: EDITOR LÖGBERG, 696 SARGENT AVK. WIXNIPEG, MAX. Verö <3.00 um áriO—Borgist fyrirfram The "Lögherg" is printed and published by The Columbia Press, Limited. 695 Sargent Avenue, Winnipeg, Manitoba. PHOXK 86 327 'ingma *1 SambandsþingiÖ var sett og hóf fundi sína á fimtudaginn þann 'i. 1). m. Boðskapkon- angs flutti hinn nýskipaði landsstjóri, lávarð- uv Tweedsmuir. Dýpri alvörublær hvíldi yfir þingsetningunni að þessu sinni en endrarnær : átti slíkt rót sína að rck.ja til fráfalls hans hátignar, Georgs konungs hins fimta. Sú liin ný.ja stjórn, undir forustu Mac- kenzie King, er vio völdum tók í október- mánuði síðastliðnum, styðst við storkari þing- meirihluta en dæmi oru til í þingsógu hinnar eanadisku þjóðar; á hún 112 þingmanna meiri hluta á að skipa um fram alla aðra flokka. Afturhaldsskúta sú, sem Mr. Bennett er for- maður á, telur þrjátíu og níu báseta; hinn nýi flokkur a'fintýramannanna frá Alberta, er ganga undir nafninu Social Credit, telur seytján fylgifiska. Málsvari þess flokks á þingi, er John Blackmore. Lestina rekur svo Mr. Woodsworth, foringi C.C.F. flokksins, með sex húskarla í þjónustu sinni. 1 efri málstofunni hagar þannig til, að afturhaldsliðið ræður þar yfir svo -að segja tveim þriðju atkvæða. Bnda hrúgaði Mr. Bennett þangað af sinni pólitísku sóttarsæng, árið sem leið, tveimur eða þremur kúgildum vildarvina sinna, er verðskuldað höfðu fyrir löngu tnirra þ.jóna verðlaun, að því er honum fanst.-------- Ráða má það glögt af þeim boðskap, er stjórnin lagði fyrir þing, að mál þau, sem lekin verði til meðferðar, grípi djúpt inn í þróunarviðleitni þjóðarinnar á hinum ýmsu svðum; eigi aðeins stjórnarfarslega, heldur og engu síður efnahagslega líka. Að minsta kosti verður það ekki dregið í efa, að stjórn- in sé staðráðin í því, að hrinda stefnuskrár- atr'iðum sínum í framkvæmd undanfærslu- laust. Eitt með því fyrsta, sem þingið tekur til meðferðar, verða hinir nýju viðskiftasamn- ingar við Bandaríkin; verða þeir að sjálf- sögðu staðfestir með miklu afli atkvæða, þrátt fyrir vísa andspyrnu af hálfu Mr. Bennetts, .sem enn sem fyr, mun halda hlífiskildi fyrir innilokunarstefnu sinni. Frjálslyndi flokkurinn hét því í síðustu kosningahríð, að skiljast eigi fyr við, en Central bankinn nyi yrði þjóðeign; að þessu atriði er vikið í stjórnarboðskapnum, og þarf eigi að efa, að gengð verði svo frá máli þessu á þingi, að fullnægt verði loforðum flokksins og yfirlýstum vilja þjóðarinnar. Frumvarp til laga um breytingar á stjórnskipulögunum, British North America Act, verður og borið fram, er meðal annars kveður á um það, að hið canadiska þjóðþing skuli hafa vald til slíkra breytinga, Meðal þeirra nýmæla, er krefjast stjórnarskrár- breytingar, eru hin fyrirhuguðu lög um skip- un nefndar, er hafa skuli eftirlit með lánum fyrir sambandsstjórnar og fylkisstjórna hönd. E»é gerir og sl.jórnarboðskapurinn ráð fyrir því, að skipuð skuli allsherjarnefnd við- víkjandi atvinnumálunum, er að því starfi í samráði við fylkin, að opna nýjar leiðir til at- vinnu, samræma atvinnubótalöggjöfina ásamt reglugerðum og akvæðum um úthlutan at- vinnulev.sisstyrks. Ráðstafanir verða einnig teknar til verndunar þjóðbrautakerfinu, Canadian Nat- ional Railways, þannig, að þingið hafi ó- bundnari hendur starfrækslu þeirra og yfir- umsjón viðvíkjandi, en viðgekst á undanförn- um árum. Þjóðin borgar brúsann, ef illa lán- ast reksturinn. Og því ætti þá ekki þingið að hafa sem frjálsastar hendur, að því er viðkemur framkvæmdum jafn umsvifamikiis fyrirtækis og þjóðbrautakerfið er? Með það fyrir augum, að draga úr út- gjöldum sem frekast má verða, ráðgerir .stjórnin að steypa saman ýmsum deildunl, svo sem náma og innflutningsmála deild, og umsjón Indíánamálefna, er ganga skal undir nafninu Department of Natural Resources, er Mr. Crerar veitir forustu. Hið endurskipaða samgöngumálaráðuneyti, er nefnt verður De- partment of Transports, innibindur jafn- framt umboðsstjórn þfiggja eða fjögra st jórnardeilda. P^orustu þess ráðuneytis hefir með liöndum, Mr. Howe, þingmaður Port Arthur borgar. Af ofangreindum atriðum, sem í rauninni eru ekki nema örlítill hluti af þeim hinum mörgu og mikilvægu nýmaium, sem þingið fyrir atborna núverandi stjórnar tekur til meðferðar, er auðsætt, að fjölbreytt verði um athafnir í Ottawa á næstunni. M un-ir um mmna Eftir skýrslu að dæma, sem birt var í blaðinu Winnipeg Pree Press þann 8. þ. m., er þess getið, að á síðastliðnu ári hafi sú upp- hæð, sem erlendir ferðamenn eyddu í Mani- toba numið $5,68.3,000. Það munar um minna en slíka upphæð sem þessa, og er jafnframt auðsætt, hve mikilvægt það er, að búið sé sem allra bezt í haginn fyrir ferðamanna- straum þann, er árlega kemur hingað, bæði hvað viðvíkur samgöngubólum, gistihúsum og annari fyrirgreiðslu. Tala þeirra farþegabíla, er hingað lögðu leið sína sunnan úr Bandaríkjum á árinu, nam 179,000, auk þess sem fyrirspurnir þaðan um skemtistaði hér og ferðaþægindi, fóru jafn- framt mjög í vöxt. Það er því sýnt, að því bel ur, sem búið er í hag fyrir þessa sívaxandi tekjulind fylkisins, þess meiri árangurs má vænta. Þó mest kvæði að ferðamannastraumnum frá Bandaríkjunum, kom hingað vitanlega mikill mannfjöldi úr öðrum áttum; bæði frá Evrópu og víðar að. MacKenzie King MAÐURINN 00 AFREKSVERK HAN8. Eftir John Lewis. (Sig. Júl. Jóhannesson þýddi) III. lláskólinn og stjómarþjónustan. A háskólaárum sínum gaf King sig all- mikið að þeim málum, sem almenning snertu. Hann lagði sérstaka stund á stjórnfræði, og eftir að hann i'itskrifaðist í náttúruvísindum og lögfræði frá háskólanum í Toronto, hlaut hann styrk til þesa að halda áfram námi í þjóðmegunarfræði við háskólann í Chicago. Það nám byrjaði hann veturinn 1896-97. Á meðan hann var þar ritaði hann fyrirlestur um iðnaðarfélög í Bandaríkjunum alment og annan um alþjóða prentarafélög. Hann hafði orðið gagntekinn af störfum og stefnum ýmsra þeirra, er að alþýðuheill unnu og vegna þess var það, að hann valdi sér bústað í hinu svokallaða "Hull House" á meðan hann var í Chicago. Var það stofn- un, sem mikið lét af sér leiða til líknar og lið- sinnis ])eim, er erfitt áttu, og var forstöðu- kona þeirrar stofnunar Jane Addams, sem heimsfræg var fyrir mannúð og hjálpsemi. Er ekki ólíklegt að þar hafi King orðið fyrir miklum áhrifum og góðum. En bústaðinn valdi hann sér þarna með því ákveðna augna- miði, að kynnast þeim störfum, sem sií stofn- un hafði með höndum og þeim anda, sem þar ríkti. Var þetta þó talsverðum erfiðleikum bundið, þar sem stofnunin var sjö mílur frá háskólanum. 1 bók, sem King skrifaði síðar og nefndi "Iðnaður og mannúð" kemst hann að orði sem hér segir, um reynslu sína meðan hann dvaldi að "Hull House": '' Stofnunin sjálf, alt umhverfið og námið olli því að eg lærði að þekkja stórborgalífið með öllum sínum ljósum og litbrigðum; öllum sínum skýjum og skuggum. Eg tók t. d. eftir því hversu gjarnt útlendu fólki er til þess að hópa sig saman í sérstök hverfi eftir þjóð- erni. Eg veitti því einnig eftirtekt hvernig einstaklings heimili voru að hverfa úr sög- unn í vissum hverfum og í stað þeirra að rísa upp margbýlahús, þar sem fólkinu var hrúg- að saman eins og fé í rétt; þarna vandist það á að mætast og koma saman í drykkjustofum og veitingasölum. Þar var hlýtt og notalegt, en heima fyrir oft kalt og óvistlegt; þar var einnig talsvert um gleði og þar var áhyggjun- um kastað út í veður og vind. En áhrifin yf'irleitt af þessu gerðu heimilin sjálf eins og nokkurs konar óvistleg varaskýli, sem skriðið var inn í, þegar veitingaskálunum var lokað. Alirifin voru í ha',sta máta eyðileggjandi fyrir heilbrigt heimilislíf. Þá kyntist eg einnig lífi og líðan þeirra, sem lön^um stundum vinna þrældómsvinnu á verksmiðjum og er svo úr hnefa skamtað þegar til launa kemur að "Skyrtusongurinn" hans Thomas Hood hljómar í eyrum manns ósjálfrátt og óvelkominn.—(Framh.) » Tvœr barna og ung- lingabœkur i. Karl lilli (saga frá Danmörk), eftir J. Míignús Bjarnason, meC myndum el'tir Jóhann Briem, listmálara. Útgefandi: E. P. Briem, Reykjavík 1935. v"erð: ."> krónur í bandi. Mt-ð æfintýrum sinum, sem prentuð h:ifa verið i íslenzkum tímaritum austan hafs og vest- an, hefir .1. Magnús Bjarnason, skáldsagnahöfundurinn vinsæli, iinnið sév hefðarsess meðal ís- lenzkra æfintýraskálda. Myndi l>að cnn augljósara, væri nefnd- nm æfintýrum hans sai'nað í einn stað, og á hann þó fleiri þeirra óprentuð í fórum sínum. Karl liili, sem hiklanst má telja einhverja allra merkilegustu og sérkennilegustu æfintýrasögu frumsamda á íslenzku, þokar Magnúsi ennþá innar á bekk slíkra skálda vorra, svo að fáir einir |)cirra koma þar til sam- anburðar. Einar H. Kvaran rit- höfundur talar því ekki nt í b!á- inn, fremur en vænta niátti, þeg- ar hann segir, að saga bessi sé "samboðin hverju heimsfra'gu æfintýraskaldi." (Vestan um haf, bls. XIA'III). Kigi er því heldur að leyna, að við lcstur Kttrls litla i hefir hugur minn hvað eftir ann- ! að hvaii'lað að slíkum bókum som Alice í undralandi (Alice in Won- derland) og Njáls sögu þumalings á fcrð um Svíþjóð (Nils Holgers- sons underbara resa genom Sver- ige) eftir Selmu Lagerlöf, sem báðar eru, eins og alkunnugt er, meðal úrvalsrita heimsbókmenta barna og unglinga. Kurl litli segir frá járnbrautar- ferð lítils drengs yfir á Draiima- mörk og æfintýrum þeim, sem hann ratar í á því viðburðarika ferðalagi. Auðvitað er hann, eins og aðrar söguhetjur Magnúsar, íslendingur að uppruna, en á heima í "einni íslenzku nýlend- unni í Manitoba." Ferðasaga hans er bráðskcmtileg, auðug að fjörugum og furðulegum frásögn- um, sem svala æfintýraþorsta ungmenna og gefa útþrá þeirra byr undir vængi. Er það á færi þeirra einna, sem gæddir eru af- burða hugmyndaflugi, að semja slíka bók; en Magnús hefir marg- sinnis áður sýnt, að hann á þá gáfu í óvenjulega ríkum niaii. ()g í veröld draumanna, þar sem þessi saga gerist, getur hann gof- ið ímyndun sinni lausan taum- inn; hún vængbrotnar þar ekki á veggjum rúins og tíma, né brýtur lög veruleikans, eins og menn venjulega skilja það orð. Inn í frásögnina fléttar höf- undurinn, smekklega og sníðug- lega, vísur, kvæði, gátur, og jafn- vel hcil ai'intýri, eins og sögurnar af Ein-Birni og bræðrum hans og Mjallhvít. Kennir hér því margra grasa, og þeirra góðra. Þá mun ungum lesendum ekki þykja ó- skemlilegt, að ganga á skóla með Karli litla í Draumamörk, fara með honum í leikhúsið á gamlárs kvöld, eða taka með honum þátt i taflinu milli Ljósálí'a og Dökk- álfa. Þó grunar mig, að þeim þyki hvað mestur matur i því, að ferðast með Karli og "Santa Claus" í svifhröðu loftskipi hins síðarnefnda allar götur til Norð- ur-heimskautsins, og síðan land úr landi. Ber margt 'fyrir augu í þeirri för, svo að hún verður ágæl kenslustund i landafræði, eins langt og lýsingin nær. Og það er svo sem sjálfsagt, að þeir ferðalangarnir komi við á fs- landi. i bréfi til mín ber höfundur bókarinnar nokkurn kviðboga fyrir því, að sjónleikurinn, sem Karl litli sækir á Draumamörk, og lýsingin á taflinu milli Ljós- álfa og Dökkálfa, muni þyk.ja langorðar og óskemtilegar. Litil brögð held eg verði að þvi; hitt kann satt vera, að gamla laga- nnálið íslenzka, sem notað er í málssókninni í siónleiknum, Verzlunarmentun Oumflýanleg nú á tímum! Vaknandi viðskiftalíf kref st vaxandi vinnukrafts. Við- skiftavenjur nútímans krefjast sérþekkingar á öllum sviðum. I>essvegna er verzlunarmentun blátt áfram óumflýjanleg. Enda er nú svo komið, að verzlunar- skólanám er talið óhjákvæmilegt skilyrði fyrir atvinnu við skrifstofu- og verzlunarstörf. UNGIR I'ILTAR og UNGAR STÚLKUR, sem ætla sér að ganga á verzlunarskóla (Business Oollege) í Winnipeg, ættu að spyrjast fyrir á skrifstofu Lög- bergs; það verður þeim til dr júgra hagsmuna. Komið inn á skrifstofuna, eða shrifið The Columbia Press Limited TORONTO og SARGENT, WINNIPEG lenzka lóan" er í flokki fuglanna í aldingarðinum fagra á Drauma- mörk. Brúða Mjallhvítar er "ljóshærð og bláeyg." Og sjáll'ur er Karl litli stoltur af því að vera íslcndingur, og strengir þess heit ávalt að vera það, þó hann ætll að eiga heima æfilangt vest- nr í Canada. En þrátt fyrir það, að saga þcssi ber ósvikið íslenzkt ættar- mót, kemur það viða fram í lýs- ingum og samlíkingum, að hún er rituð í erlcndu umhverfi, og eykur l>að á gildi hennar í is- lenzkum bókmentum. Eru hér nokkur dæmi þess: "Og eldflug- urnar komu á kreik stuttu eftir sólsetur, kveiktu á töfralömpun- uni og lcituðu um allan skóginn að huldum fjársjóðum."—"Skóg- arrunnarnir og hólarnir og tjarn- irnar og húsin þutu fyrir glugg- ann - þutu og þeystu og hentust, cins og ólinir og tryltir bronkó- folar, og hlupu í felur." — " 'Ding dong." sagði koparklukkan stóra, sem húkti á gufukatlinum eins og l'roskur á vatnsósa ticdrumb." .I-]fintýrasaga þessi er því fjöl- brcytt mjög að cl'ni, og í heild sinni prýðisvel sögð. Eins og slíkri sögu ha'fir, er hún fræð- andi og göfgandi að sama skapi. Þar er hvarvetna heitur undir- straumur góðlciks og mannástar. Heilræðin, sem kennarinn í Draumamörk gefur nemendum sinum, eru mcðal annars á þessa lcið: "Opnið aldrei hjötu ykkar fyrir þeim, sem býður ykkur nýja lampa fyrir gamla, milligjafar- laust." — "Verið æfinlcga aóo'." Og Kaii lilli vinnur sigur á Dökk- áífum, af þvi að hann er hrein- hjartaður." Enda má mcð sanni segja um höfund umræddrar bókar likt og Thomas Mann, þýzki rithöfimd- Urinn hcimsfrægi. sagði nýlcga um Selmu Lagerlöf, að hjarta- hreinleikur hennar Og göfgi gerðu ritsnild hennar stórum aðdáun- arvcrðari. Getið skal þess, að þó Karl litli sc nýkominn á bókamarkaðinn, er ferðasaga hans samin fyrir eitthvað 17 árum, þcgar höfund- urinn átti heima norður í Mani- toba. En bót er í máli, að þcgar bók þessi loksins kemur í hlað, er hún sparibúin, því að vandað hefir verið til útgáfunnar, og hún er prýdd fögrum myndum eftir Jóhann Briem, Hstmálara. Þorsteinn skáld Erlingsson komst svo að orði, að þvi hefði aldrei verið spáð um Álftanes "að ættjörðin frelsaðist þar." Þeir, scm •tómlátastir hafa verið um íslenzka bókmentaiðju í Vestur- heimi (og hamingjan veit, að þar er mislitur sauður i mörgu fé), hala cflaust ekki búisl við því, að einangraðir og önnum hlaðn- ir íslenzkir rithófundar norður við Manitobavatn ssttu eftir, að verði ungum lesenda torskilið; en | auðga íslenzkar bókmentir að vitanlega er það sett þar til fróð-| gagnmerkum rituin í óbundnu leiks, og fullorðnum ætlað að skýra það, eins og annað það i sögunni, sein skýringaþurfi kann að vera. Sem annarsstaðar í ritum Magnúsar, eru fslandsást hans og mctnaður hans fyrir hönd landa hans fagurlega skráð á sp.jöldum þessarar bókar. "Blessuð is- máli: J. Magnús Bjarnason með þessari óvenjulegu ai'intýrasögu sinni og Guttormur J. Guttorms- son með leikritum sinum, að ó- glcymdum öðrum merkisritum þessara höfunda. En leikrit ' oya Kennarafélag" að miklu leyti "merkilegt fyrirbrigði í íslenzk- um bókmentum," í nýprentaðn ritgerð um þau í "Lögréttu." Og hann leiðir þar rök að því, að þau hal'i orðið til "úti á Nýja ís- landi samtímis eða jafnvel á und- an stórmerkilegri stefnu i leik- ment Norðurálfu og Ameríku." Með öðrum orðum, að Guttormur hafi með þessum leikritum gerst brautryðjandi í leikritagerð. Og vel sa'inir okkur þá, vest- inönnnm, að hlynna að þeim í okkar hóp, sem svo eftirminni- Icga hafa haldið á lofti merki okkar á ritvellinum; því að fátt er sann-listnrnni lund óvamlegra til þroslía heldur en tómlætið. II. Til Færeyja. Ferðasaga ís- lcnzkra skóladrengja vorið 1933, eftir drengina sjálfa. Beykjavik 1934. Verð: 2 kr. í kápu. Eins og segir í inngangskafl- anum að þessari bók, þá er hún einstæð í íslenzkum bókmentum —"fyrsta bók, sem íslcnzkir barnaskólanemendur gefa út." Og ekki verður annað réttilega sagt, en að myndarlega sé hér farið úr hlaði, bæði i efnisvali og frásagn- arhætti. Vorið 1933 fóru 26 drengir úr Austurbæjarskólanum í Beykja- vík í kynnisför til Færeyja, og er þetta ferðasaga þeirra. Farar- stjórar voru kennararnir Aðal- steinn Sigmundsson og Stefán Jónsson, er rita sina greinina hvor, en að öSru leyti hafa drcng- irnir sjálfir skril'að sögu l'crðar- innar, með þeim haili, að 18 þeirra hafa hver um sig samið einn þátt hennar. Um það farast Aðalsteini Sigmundssyni svo orð i inngangsgreininni: "Vegna þeirra, sem halda, að slíkir nem- endur geti l'átl unnið sjáll'stætt, skal það tekið fram, að drcngirn- ir hafa samið greinar sinar alveg hjálparlaust, og eru þær prent- aðar hér eins og þeir ganga frá þeim, nema ritvillur leiðréttar." línnfremur skal bent á það, að allir voru drengirnir á fermingar- aldri. En þeir hafa bcrsýnilcga haft augun hjá sér þessir ungu is- lenzku utanl'arar, og seg.ja skemtilcga og lipmicga frá þvi, sem fyrir sjónir bar og á daga þeirra drcil' á ferðalaginu. f gagnorðuni frásögnum er hér Iýst ferðinni sjálfri, heiman og heim, Fa'reyjum og Færcyingum, mentastol'nunum og merkisstöð- uin í landi þar, atvinnubrögðum og þjóðlíf'i. Mikinn fróðleik er því að l'inna í ferðasíiguþáttum þessum um færeyska frændur okkar, land þeirra, líf og sögu. En óhait mun mcga segja, að fs- lendingar bal'i ekki l'yrri en á síð- ustu árum gefið þessari náskyldu nágrannaþjóð sinni verulegan g a u m, merkilegri menningu hcnnar og sjáll'sta'ðisbarátlu. Tíðrætt verður drengjunum að vonum iim gcstrisni Færeyinga, |)\í að alstaðar átlu þeir þar hin- um glæsilegustu og ástúðlegustu viðtökum að f'agna, var tekið sem bczlu bræðrum. Annaðist "For- Guttorins kallar ungur leikrita- fræðingur og rithöfundur heima á íslandi, Lárus Sigurbjörnsson, móttökurnar, en al' einstöku mönnum áttu þar stærstan hlul að máli þeir kennararnir Rikard

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.