Lögberg - 07.05.1936, Blaðsíða 7

Lögberg - 07.05.1936, Blaðsíða 7
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 7. MAl, 1936. Skálholt Eftir lcktor Ake Ohlmarks. AÍ5 Þinðvöllum unclanskildum, ls. lands helgasta staS, er enginn staÖur á landinu, sem hefir svo merka sögu, eins og Skálholt í Biskups- tunguni. í meira en sjö aldir hefir Skál- holt verið hinn andlegi höfuðstaður íslands og í vissu tilliti einnig ver- aldlegur höfuðstaSur. Þegar Adam av l'remen segir frá íslenzkum biskupum og lýsir þeim sem kon- ungum, há eru það kirkjuhöfðingj- arnir í Skálholti, sem hann har á viS. Hverri benclingu er hlýtt eins og það séu guðs boð, segir hann. í Skálholti var elzti og bezti presta- skóli landsins, þar voru mikil bæjar- hus, bókasafn. geymsluhús, eldhús. baðstofur og fleiri byggingar. Þar var frægur skóli, og auk þess dóm- kirkja/sem oft hafði brunnið, en a!t af verið bygð upp að nýju, og þá oftast fallegri en hún var áður. Og í langan tíma var hún ein af merki- legri byggingum á Norðurlondum, skreytt helgiskrínum, gullkaleikurn, útskornum munum, málverkum og með stóra og fallega glugga. Hvað hcfir orðið um alt þetta? Ferða- maður, sem nú kemur á hið fræga biskupssetur, sér hér einungis illa hirtan kirkjugarð, þar sem nokkrar þúfur eru bautasteinar hinna fræg- ustu kirkjuhöfðingja á íslandi. Ifann sér hér ósjálegan bóndabæ, klæddan bárujárni og loks litla, fá- tæklega og Ijóta kirkju, sem einnig er klædd bárujárni. — Helzti sögu- staður fslands hefir ekki einu sinni þar til nú fyrir mánuði síðan, veri'o i eign ríkisins, en bóndinn sem hefir átt jörðina og búið þar, hefir sýni- lega ekki getað gætt sögustaðarins sem skyldi. Svo illa er statt með þenna fræga sögustað. Það e: á slíkan stað, sem dáendur íslandr kofna, sem pilagrímar víðsvegar frá Evrópu. Eftir margra ára umtal ákvað loks Alþingi, að ríkið skyldi kaupa Skálholt. Þar með er þó nokkuð fengið. En það er ekki nóg. Skál. holt i því ástandi, sem það nú er, er ennþá hörmulegra sem ríkiseign, heldur en í einstaks manns eign. AJlar þjóðir hljóta að hafa nokkra ábvrgðartilfinningu gagnvart forn- um minjum. Mönnum hefir verið það ljóst, að eitthvað þyrfti að gera þarna og gerast sem fyrst. F.n hvað? Til gangurinn með þessum "reina- flokki, er að reyna að vekja áhngn og skyldutilfinningu þjóðarinnar gagnvart Skálholti, með því að encL ursegja sögu hins fræga staðar, með því að lýsa útliti bæjarhúsa og kirkju á ýmsum timum, métS land- fræðilegri lýsingu staðarins, og !oks með því að lýsa staðnum eins og hann er nú. Að endingu mun eg koma f ram með tillögu um að gera staðinn að kirkjulegu og þjóð'egu menningarsafni, virðulegu safni fyrir merkisgripi þá, sem á einhvern hátt geyma sögu hins andlega lífs á íslandi, jafnframt grafreiti fyrir merkustu menn þjóðarinnar. Sam- tímis gæti þá Skálholt orðið eftit- sóttur viðkomustaður fyrir úflenda Eerðamenn, sem fara til Gullíoss og Geysis. Sögulegi hluti ritgerðnr- innar er að nokkru leyti bygður á hinni ágætu kirkjusögu Jóns biskups I lclgasonar. Skálholt oíj Skálholtsbiskupar á sjálf stœðistimabilinu. Landnáma segir frá því að þegar Ketilbjörn gamli nam Biskupstung- ur, gerði hann skála sér til nætur- staðar við Skálabrekku, sem stað- urinn nú heitir. Skamt frá bæ hans Mosfelli, voru Skálholtsstaðir. Vegna þess hve Skálholt var vel i sveit komið, í leiðinni á milli Þing- valla og Fljótshlíðar, og hafði góða vegi í báðar áttir, varð staðurinn brátt þýðingarmikill. Teitur sonur Ketilbjörns bygði fyrstur bæinn Skálaholt, cn þannig var það skrif- að í cldri biskupasögunum. Meðal Kirra, sem Þangbrandur skírði. var sonur Teits, Gissur hvíti, og þegar kristin trú var lögleidd á Alþingi árið io;>o, létu þingmennirnir skira sig i laugunum við Laugarvatn, skamt frá Skálholti, á leið austur. Bærinn varð goðasetur héraðsins, og cinnig aðsetur Isleifs, sonar Gissurár, en Isleifur hafði numið i I'ýzkalandi og verið vigður þar til prests. íslendingar voru nú orðnir þreytt- ir á þeim útlendu, ágjörnu hiskup- um, sem komu hingað sem trúbooar, og vildu fá íslending sem biskup. Fyrir valinu varð hinn lærði, gáiac'i prestur ísleifur, sem þá var um fimtugt. En hann var. þá þegi' reyndur og voldugur höfðingi. Eftir vígsluna í Bretnen settist hann að a Eöðurleifð sinni, Skálholti, sem varð biskupsstóll frá þeim tíma fram á byrjun 19. aldar. Hann var illa launiaður, því launin voru aðeins gjafir, sem gefnar voru af frjá'sum vilja og átti hann þvi erfitt meö að cfla kirkjuna og halda stjórn á hin- um uppvöðslusömu goðum. I Skál- holti stofnaði hann ágætan skó'a, scm iitskrifaði marga fræga menn. Eftir dauða Isleifs neyddi Alþing.' son hans, Gissur, til þess að taka við biskupsembættinu. Gissur, sem var cinn af glæsilegustu kirkjuhöfðingj_ um á íslandi, stjórnaði jafnt háuir. sem lágum, eins og hann væri ein- valdskonungur. Það var hann, seni með aðstoð Sæmundar fróða kom á tiundinni, stofnaði Hólabiskups- dæmi og Iét byggja dómkirkju í Skálholti. Þangað til hafði þar að. cins verið lítil kapclla. Mikinn stór- hug og rausn sýndi hann með því að gefa ættaróðal sitt með öllum þess eignum til kirkjunnar og ákveða að biskupssetrið skyldi í framtiðinni vera í Skálholti. Á meðan Þorlákur Runólfsson, sem lét annars lítið á sér bera, var biskup, var kristniréttur hinn gamli itmfærður eftir boði Össurar erki- biskups í Lundi, og prestaskólinn, sem lagður hafði verið niður, var cndurrcistur. Næsti biskup, sem kom á eftir, hinn gjafmildi og mál- 3o<~—>o<____>oc ¦>°.\ Verzlunarmentun Oumflýanleg nú á tímum! Vaknandi viðskiftalíf krefst vaxandi vinnukrafts. Við- skiftavenjur nútímans krefjast sérþekkin^av á öllum sviðum. Þessvegna er verzlunarmentun blátt áfram óumflýjanleg. Enda er nú svo komið, að verzlunar- skólanám er talið óhjákvæniilegt skilyrði fyrir atvinnu við skrifstofu- og verzlunarstörf. UNGIR PILTA'R og UNGAR STÚLKUR, sem ætla sér að ganga á verzlunarskóla (Business Oollege) í Winnipeg, ættu að spyrjast fyrir á skrifstofu Lög- bergs; það verður þeim tií drjúgra hagsmuna. Komið inn á shrifstofuna, eða skrifið The Columbia Press Limited TORONTO og SARGENT, WINNIPEG oc^ooc=ooc=^oc=r3o<^__oo<^^o<==>oc=ooc=3ocrooí^oocrr30<==>oc=>oc snjalli Magnús Einarsson, var af- komarídi Siðu-Halls. Hann keypti ýms lönd og gaf biskupssetrinu, þar á meðal Vestmannaeyjar. — Einnig bygði hann við dómkirkjuna. Eftir. maður hans, Klœngur Þorsteinsson, lét ekki hér staðar numið. Hann lét rífa kirkjuna, fékk tvö sklp frá Noregi hlaðin timbri til byggingar- innar og var hún nú reist með mik- illi viðhöfn. Það er sagt, að þegar Klængur vígði kirkjuna, hafi hann haft boð inni fyrir 800 gesti, og lá við vandræðum, þar eð maturinn dug'^i tæpast. Þrátt fyrir þessa eyðslu, var hann talinn manngersenn hið mesta og lærdómsmaður, og það var hann, sem stofnaði klaustrin i Þykkvabæ. 1 lítardal og Flatey. Árið áður en Klængur dó, út- nefndi hann Þorlák Þórhallsson álx'ita í Þykkvabæ, sem eftirmann ! sinn. Þorlákur var fæcldur á Hlið- 'arenda, en uppalinn i Odda. Hmn hafði verið utanlands í 6 ár og 'e-iti í málaþrasi við erkibiskupinn í Nið- arósi. Eftir vígsluna átti hann 1 stöðugu stríði við höfðingja leik- manna um uniráðaréttinn yfir kirkjunum á jörðum þeirra. Hann átti jafnframt í harðri baráttu þegar hann reyndi að vinna bug á siðleysi stórbændanna. Skriftaboð" hans, sem hann gaf út árið 1178. gefur góða hugmynd af ástandinu á ís- landi á þeim tímum, en biskupinn p Ijómar sem skirasti eðalsteinn í ]iess. um mannsora hins svartasta niður- Iægingartímabils. Prestunum gaf hann strangar lífsreglur og sjálfur var hann fyrirmynd um trúrækni og kristna siði. Hann dó, þreyttur eftir harða baráttu, á eftirlitsferð í Borgarfirði. Litlu eftir dauða hans fóru ýms teikn að koma í ljós í Skál- holti, og menn fóru að sjá biskup- inn i draumum. Orðrómur um að liann væri dýrðlingur breiddist skjótt út. Eftirmaður hans, Páll Jónsson, lét búa til dýrmætt helgi- skrin úr gulli og gimsteinum, "hinn mesti dýrgripur, sem gerður hefir verið hér á landi" (Guðm. Magn. Skírnir [905). Á þeim timum, sem biskupasögurnar voru skráðar, stóð það á háaltarinu og gerðust af völcL um þess mörg undur og stórmerki. Þótt Þorlákur væri aldrei viður- I kendur sem dýrðlingur af erki- j biskupnum í Niðarósi, varð hann þó binn raunverulegi aðaldýrðlingur ( íslendinga. Frá þeim degi að kista 1 hans var grafin upp og færð í söng- ! húsið og f jöldinn kraup á kné kring- um hana til þess að öðlast frið og heilsu, og alt til loka miðaldanna. . var það andi Þorláks, sem rikti i j Skálholti, Á Alþingi 1237 var á- kveðið að Þorláksmessan skyldi . haldin 20. júlí. Hún var jafnan I stórfengleg þjóðhátíð. I glæsilegri skrúðgöngu með biskup og klerka : hans í broddi fylkingar, var skrínið borið kringum kirkjuna. Á eftir fylgdi mikill fjöldi fólks með lof- söngvum og klingjandi klukkum. Sérstaklega var eftirsótt að fá að vera einn þeirra, sem báru skrinið. Nefndist það "að styðja Þorláks hönd," og var allra meina bót. Há- tíðinni lauk með gestaboði, þar seni stórar gjafir voru gefnar. Hinn málsnjalli biskup Páll var Pæddur í Odda. En honum þótti mjög vænt um Skálholt og nefndi það hina andlegu ástmey sína. Prá Xoregi flutti hann með sér tvo gler. glugga í dómkirkjuna. Hann út- vegaði einnig samhljóma kirkiu klukkur og reisti Þorlákskapellu 1 lann gerði Skálholt að dýrlingssetri og guðsþjónusturnar miklu veglegri en áður tiðkaðist. (Framh.) Hún gaf þér öll gull, sem hún átti og glöð alla ieiki þér kendi; i laun fékk hún ljúfustu kossa og Ijós í sitt hjarta, sem brendi; þú klappaðir henni um kinnar með hvítri og dúnmjúkri hendi. Hún gleymdi öllum glaumi og sorgum af gleði yfir hamingju sinni með fögnuð og fegurstu vonir um framhald á tilveru þinni og samleið til sigurs og frægðar, —þá var sólskin í húsinu inni. ( )g timinn leið áf ram og árin og afmælin þin urðu fleiri, og skilningur þinn var svo skarpur i skóla, ]'ú öðrum varst meiri. ()g senn varstu seytján vetra, þá kom sorgin, með brugðnum geiri. Xú dimt var í húsinu hennar og hjarta, svo alt varð að móðu, að sjá augun þin aflvana lokast, sem áður af lífsfjöri glóðu. ( )g yfir þér deyjandi, — dánum — í dapurleik foreldrar stóðu. En Guð, sem er himninum hærra og heyrif hvert andvarp, sér tárin; hann sendir þeim huggun og sólskin í sál þeirra' um framtíðar-árin með fullvissu að finna þig aftur hjá föðurnum — það græðir sárin Ilún móðir þín sífelt þig syrgir, en samt er hún glöð því að trúa að þú lifir og elskir sig ætíð lu'm í eilífð með þér fái að búa; unz sjáist þið aftur hvin segist hvert 'sumar að gröf þinni hlúa. Þárður Kr. Kristjánsson. P.S.—Foreldrar pilts þessa voru Sigjurh'na Jónasdóttír Stratton og Mr. Robert Stratton, Winnipeg. AF PARÍSARFÖR MINNI (Framh. frá bls. 3) * biskup í Hamborg og Abbia, fyrv. biskup i L'arís). 2)Lútersk kristni og heimatrúboð (aðalræðumcnnirn- ; ir voru þýzkur rektor Laurer frá Neuendettelsau, Ralph Long frá New York og Daninn A. Th. Jörgensen frá Kaupmannahöfn). 3) Lútersk kristni og trúboðið meðal heiðinna þjóða (aðalræðumennirnii- voru : Astrup Larsen, (forseti norsk- ameríkönsku syndounnar í Iowa, og Norðmaður, dr. S. Normann prest- ur i Oslo). 4) Lútersk kristni og þjóðlífskre]ipa vorra tíma (aðal- ræðumenn voru: Svíinn Samúel Stadener biskup í Wexjö og Ung- verjinn TCarl Pröhle prófessor). 5) Lútersk kristni og hin komandi kyn- slóð (þar töluðu ekki færri en sjö æskulýðs-leiðtogar frá ýmsum lönd- um). 6) Hagur lúterskrar kristni yfirleitt og afstaða hennar til vanda- mála nálægs tíma (aðalræðumaður_ inn var: Stange prófessor frá Gött- ingen), (Framh.) Orið mitt ROBERT JAMES STRATTON Fœddur 18. nóvember 1017 Dáinn 15. júní 1934. (Minning, í nafni móðurinnar) Þú fæddist sem fífill á vori með frjómagni andlegra gæða; varst frumburður foreldra þinna, þcirra fegurstu vonir að glæða. Þau unnu þér hugástum, ungum og öll vildu lifsmein þín græða. I'ú brostir við brjóst þinnar móður scm blómið í vordaggar-úða, mco' sakleysis sólskin í augum i svanhvítum barnsvöggu skrúða. flún áleit þig dásamd frá Drotni, með draumbros um andlitið prúða. Þú hef ir fylgt mér þrjátíu ár og sjö. þú hefir "gengið" með mér hvert eitt spor, þú, sem bæði þá- og nútíð átt, þú átt kanske langt framtið enn, cnáske Iengri leið að fara en eg, lcngra áfram, þá eg staðar nem, þegar mitt er þrotið æfiskeið, þegar tíminn hefir markið sett. Aldrei trúrri átti nokkurn vin,— ekkert tvihugs rót, ná skilnaðs tal,— horfir aldrei aftur, ávalt fram, einuin huga ganga Hfs cr háð. Mér við brjóst. þitt heyri eg hjarta. slag. hjarta þitt er orðið partur af mér, cins Og mær. scm elskhugans við barm ástarþrungin bcrgmál vakið fær. Þá eg græt, þín grætur trygga sál, gegnum tárin bros |>itt sendir mér bros, sem vekur dug og þrek og dáð, dáð að brosa, kalt þó andi mót, köld þó blási kólga lifsins horð, kjör ]'ó séu þung í manna bygð, éins þú brosir, þá mér hugur hlær, hlátur þcgar fram á varir brýzt, hlátur, ]'á eg heyri sauða suð, suð um lifsins spursmál, djúp og há, þegar gleðin glæðir s.álarfjör, geislar þegar skína á mína sál, þegar vinir anda yl að mér, eygló lífs, er gefur nýja von. Þó eg yrki, heyri eg hjartslátt þinn, harmónera við mitt ljóðarím, fylgja mér um drauma-dvala-svið, draums að skoða fagran mynda- kranz, fortíð mína finn í nýrri mynd, fcgurð, sem að skreytir liðna stund. fegurð, sem að fyllir huga minn, fegurð, þegar eg í draumi bý, f egurð, sem að bæði í vöku og blund birtist þeim, sem ávalt getur dreymt. Þá mig svæfa töfrar tíma og rúms, telur þú mér hverja liðna stund, heldur reikning yfir alt mitt Iíf, endurvekur, þegar sólin skín, þegar dagur vekur mig til verks, vonir þegar lyfta minni sál, þegar vorið varpar til mín yl, veitir mér að nýju líf og þrótt, sýnir mér, að enn er ást og líf cilif saga, tíma og rúmi háð. S. B. Benedictsson. GEFINS Blóma og matjurta frœ ÚTVEGIÐ EINN NÝJAN KAUPANDA AÐ BLAÐ- INU, EÐA BORGFÐ YÐAR EIGIÐ ÁSKRIFTAR- GJALD FYRIRFRAM. Frceið er náhvœmlega rannsakað og ábyrgst að öllu leyti _______ TAKIÐ ÞESSU KOSTABOÐI! Hver gamall kaupandi, sem borgar blaðið fyrirfram, Í3.00 áskrift- artrjald (il 1. janöar ia37, fíir afS xelja Í síil'nin af þremur númerum, 1., 2. og 3 (í hverju safni eru ótal tegundir af fræi eins og auglýsingin ber metS sér). Hver, sem sendir tvö endurnýjuð áskriftargjöld, $6.00 borgaða fyrirfram, getur valiS tvö söfnin af þremur, nr. 1., 2, og 3, og fœr nr. 4 þar að auki. Hver, sem útvegar einn nýjan kaupanda og sendir áskriftargjald hans, $3.00, fær að velja tvö söfnin Qr nr. 1., 2. og 3., og fær nr. 4 þar að auki. Hinn nýi kaupandi fær einnig að velja tvö söfnin nr. 1., 2. og 3., og fær nr. 4. þar að auki. Allir pakkar sendir mðttakanda að kostnaðarlausu. No. 1 COLLECTION—Vegetables, 15 Packets BET7TS, Detroit Dark Rcd. The best all round Beet. Sufficient seed for 20 feet of row. CABUAGE, Knkhuizcn. Good all round variety. Packet will grow 1,000 lbs. of cabbage. CAKltOTS. Half Ivons t'liantenay. The best all round Carrot. Enough seed for 40 to 50 feet of row. CUCCMBER, Early Fortune. Pickles, sweet or sour, add zest to any meai. This packet will sow 10 to 12 hills. T.in'TT'CE. Granrt Itapids. Loose Leaf variety. Cool, crisp, green lettuce. This packet wíll sow 20 to 25 feet of row. IjETTTJCE. Hanson, Head. Ready after the Leaf Lettuce. ONION, Ycllow Globe Danvers. A splendid winter keeper. ONION, Whlte Portugal. A popular white onion for cooking or pickles. Packet will sow 15 to 20 feet of drill. PARSNIP, Half Ix>ng Guernsey. Sufficient to sow 40 to 50 feet of drill. PIJMPKIN, Sugar. Packet will sow 10 to 15 hills. RADISH, French Breakfast. Cool, crisp, quick-growing variety. This packet will sow 2 5 to 30 feet of drill. TOMATO, Earliana. The standard early variety. This packet will produce 75 to 100 plants. TTJRNIP, White Summer Table. Early, quick-growing. Packet will sow 25 to 30 feet of drill. FLOWER GARDEN, Surprise FloAver »Oxture. Easily grown annual flowers blended for a successton of bloom. SPAGHETTI. Malnbar >Iclon or Angel's Hair. Boil anij cut off the top and the edible contents resemble spaghetti. No. 2 COLLECTION SPENCER SWEET PEA COLLECTION S—XEW BEAT TIFIL STIADES—S Reprular full (ize packets. Best and newest shades in respective color class. A worth-while gavlng buyiruj two. Soe regnlar Rweet P«a List also. SEXTET QT3EEN. Pure White. GEO. silAWYER. Orange Pink. I''i\.' and s;x blooms on a etem. WELCOME. DazDzlins; Scartet. WHAT .TOY. A Delightful Cream. MRS. A. SEARLES. Rich Pink BEALTV. Blush Pink. shadlng Orient Red. SAIILES. Salmon Bhrlmp Pink. REI> BOY. Rich Crimson. No. 3 COLLECTION—Flowers, 15 Packets ET>GING BORDER MIXTTJRE. MATHIOLA. Evening scented ASTERS, Queen of the Market, stocks. BACIIELÖeR'SbB^rON Many MIGNONEFTE. Well balanced BACHELOKS BUIIOXN. Many mIxtured of the old favorite. new shades. ^^ CALENDTJLA. New Art Shades. NASTI7RTTUM. Dwarf Tom CALIFORNIA POPrf. New Thumb. You can never have Prize Hybrids. t0° rnany Nasturtiums. CLARKIA. Novelty Mixture. PKTHNIA. Choice Mixed Hy- CLIMBERS. Flowering climb- brids. ing vines mixed. POPPY. Shirley. Delicate New COSMOS. Xew Early Crowned Art shades and Crested. EVERLASTINGS. Newest shades ZTNNTA. Giant Dahlia Flowered. mixen Kewest Shades. No. 4—ROOT CROP COLLECTION Note The Ten Big Oversize Packets BEETS. Half Ijong Blood (Large PARSNIPS. Early Short Round Packet) (Large Packet) < ABBAGE, Enkbnlien (Large R\DTSH, ...French .. Brenkfast Packet) íLarge Packet) ^.„„^™, -«. „ ,. , TT'RNTP. I»uní1c Top Rtrap CARROT, Chantenay Half Ix>ng ^ (J^J Packe't). Th'e (Large Packet) ^^ wWU ,„„,„„ table OXIOX. Yollow G)obe Danvers, turnip. (Large Packet) TTTRNTP. Swcdc Canadlan Gem TiETTFCE. Grand Rapids. This (L.lrce Paeket) packet will sow 20 to 25 feet ONTON. Wbite Pickling (Large of row. ' Packet) Sendið áskriftargjald yðar í dag (NotiÖ þennan set5il) To THE COLUMBIA PRESS. LIMTTED, Winn'peg. Man. Sendi hér meS $..........sem ( ) ára áskriftar- gjald fyrir "Lögberg." SendiÖ póst fritt söfnin Nos.: Nafn ...........................'...................... Heimilisfang .......................................... Fylki..................................................

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.