Lögberg - 08.10.1936, Blaðsíða 1

Lögberg - 08.10.1936, Blaðsíða 1
PHONE 86 311 Seven Lines ÍOT »*» For Service and Satisi'action PHONE 86 311 Seven Lines , &&$**** For p ** Better Dry Cleaning and Laundry 49. ARGANGUR WINNIPEG, MAN., FIMTUDAGINN 8. OKTÓBEE 1936. NÚMER 41 Slœr í brýnu milli Fascista ogCommunistaíLundúnum Síðastliðinn sunnudag höfðu brezkir Fascistar, undir forustu Sir ()s\vald Morley's. boðað til fundar í einu f jölmennasta Gyðingahverfi Lundúnaborgar. Leiðtogar verka- mannaflokksins höfðu krafist þess af lögreglunni að komið yrði i veg fyrir þetta fundarhald með því að til þess væri stofnað til þess að ná sér niðri á vissum þjóðflokki. Lög_ reglan gekst inn á að sporna við fundarhaldinu, en út af þeirri ráð- stöfun sló í brýnu milli Fascista og Kommúnista, er varð þess valdandi, að hátt á þriðja hundrað manns sætti meiri og minni meiðslum. Atburður þessi hefir vakið at- hygli vítt um heim og er nýstárleg- ur með öllu í sögu Breta, því þar er flest leyft, jafnvel skammir um kónginn, og það í Hyde Park. Ekki er samt líklegt talið, að fylgi Sir Oswalds eða Fascista hafi aukist að neinu við uppþot þetta. SEXTUGUR Hon. Ernest Lapointe, dómsmála- ráðherra Sambandsstjórnarinnar, varð sextugur á þriðjudaginn var, fæddur þann 6. október árið 1876. Mr. Lapointe, er áhrifamikill ágætis- maður; hann hefir samfleytt átt sæti á Sanrbandsþingi síðan 1904. Þegar núverandi forsætisráðherra, Rt. Hon. W. L. Mackenzie King, myndaði hið fyrsta ráðuneyti sitt, skipaði hann Mr. Lapointe til þess að veita flota- og fiskiveiðaráðu- neytinu forustu. Við dómsmála- ráðherra embætti tók Mr. Lapointe af Sir Lomer Gouin. ÚTFARIRNAR TVÆR Það hefir verið skamt stórra högga á milli í hinu fámenna mann. félagi vor Vestur-íslendinga upp á síðkastið. Á laugardaginn var bor- inn til moldar einn hinn mætasti og ástsælasti maður í islenzkri samtíð vestanhafs,' Dr. Jón Stefánsson. Útför hans fór fram frá Fyrstu lút. ersku kirkju að viðstöddu feikna fjölmenni. Við kveðjuathöfnina töluðu þeir Dr. Björn B. Jónsson og séra Rúnólfur Marteinsson, en frú Sigríður Olson söng einsöng. Á mánudaginn fylgdi mannfjöldi mikill til grafar frú Önnu Paulson, ekkju merkismannsins W. H. Paul- son, er um langt skeið átti sæti á þingi Saskatchewan fylkis. Frú Anna var ein hin glæsilegasta kona í vestur-íslenzku mannfélagi, og er hörmuð vítt um bygðir vorar. Út- för hennar fór fram frá Fyrstu lút. kirkju. Þeir Dr. Björn B. Jónsson og séra Rúnólf ur Marteinsson f luttu kveðjumál, en frú Sigríður Olson var sólólsöngvari. UPPÞOT t PARIS Síðastliðinn laugardag varð all- alvarlegt uppþot í París milli Komm. únista og Fascista. Kvaddi stjórn- in herlið á vettvang; þó tókst lög- reglunni að stilla til friðar eftir að hafa tekið á fjórða hundrað manns til fanga, er sakaðir hafa verið um að vera valdir að uppþotinu. GULLFRAMLEIÐSLAN EYKST Áætlað var að gullframleiðslan í Canada í ár myndi nema $135,000,- 000. Við lok niu nicánaða, var fram- leiðslan orðin það mikil, að liklegt þykir að við áramótin fari hún um 15 miljónir fram úr áætlun. HÖRMUNGARNAR A SP.ÍM Frá Spáni berast daglegar frcgnir af nýjum og nýjum hörmungum og hermdarverkum. Meðal annars er þess getið að á mánudaginn hafi stjórnin látið skjóta 3,000 manns, er neitað höf ðu að ganga til víga. Mælt er að um höfuðborgina, Madrid, þvera og endilanga, sé nú verið að gera skotgrafir. Líklegt þykir að þess verði ekki langt að bíða, að uppreisnarherinn hafi Madrid á valdi sínu. Frá Islandi Prófessor Sigurður Nordal fimtugur Sigurður Nordal er fæddur 14. september 1886. Hann á því fimt- ugsafmæli á morgun. Það er í sjálfu sér lítils vert að safna árum og tekst flestum að gera það, án þess að til tiðinda beri um orðfleyg afrek á hálfri öld, og þótt sé drjúgum lengri tími. En um prófessor Sigurð Nordal gildir ekki hversdagsleg reynsla. Hann var ungur afbragð annara manna og fimtugur er hann efalaust lang-fremsti maður í sinni grein, og einn af þeim fáu íslenzku mönnum, er auðnast hefir að verða þjóð sinni til mikils sóma. Hvar- vetna um lönd, þar sem norræn fræði eru stunduð, er nafn hans kunnugt og í heiðri haft. Sigurður Nordal var snemma til náms settur. Hann lauk stúdents- prófi 1906, nítján ára gamall. Sigldi síðan til Kaupmannahafnar og las norræn fræði við Hafnarháskóla. Lauk hann þar rneistaraprófi 1912. Tveimur árum síðar, 1914, hlaut liann doktorsnafnbót við Hafnarhá,- skóla fyrir ritgerð um sögu Ólafs hins helga. Þótti þá þegar sýnt, að hann myndi verða með fremstu mönnum í fræðigrein sinni. Þa'ð ár fékk hann styrk Hannesar Árnason. ar og dvaldi síðan á ýmsum stöðum við erlenda háskóla, lengst af í Eng- landi, og lagði stund á hcimspekileg efni. Haustið 1918 var hann skip- aður prófessor í íslenzkri bókmenta- sögu vio lláskóla Islands, við lát Björns Olsens. Veturinn 1918-19 flutti hann Hannesar Árnasonar erindi í Reykjavik, er mikla athygli vöktu á sínum tíma, en þar fór sam- an ljós hugsun og frumleg og prýði. leg framsetning, sem jafnan hefir einkennt alt er Sigurður Nordal hef- ir ritað. Mun það ekki hafa leikið á tveim tungum siðan, að hann væri einn hinn fjölmentaðasti maður og gáfur hans að því skapi marghæfar, og gætir þess alls i ritum hans. Hitt er og víst, áð hann er afburðagóður kennari og hinn ástsælasti af læri- sveinum sínum, erlendum og inn- lendum. Það' er venja að telja og meta störf manna við slík tækifæri sem þctta, reikna á fingrum sér, hvað unnist hafi á hálfri öld eða svo. Á- bn'f Sigurðar Nordals sem kennara og rithöfundar, er torvelt að meta. Það cr ef til vill hans minsta verk, að liafa gcrl)reytt viðhorfi manna við íslenzkum seinni akla bókment- um, svo að nú sjá menn nýtt og ó- kannað land þar sem áður var auðn og tóm. Hann hefir fyrstur manna bent á samhengið í islenzkum bók- mentum, svo að ekki varð lengur fram hjá ]'\'i litið. — Rannsóknir hans á bókmentum þjóðar vorrar 1400—1800, eiga að sjálfsögðu enn. þá langt í land, en engum er betur treystandi til að leysa þar afburða- verk af hendi, llann hefir ritað mikinn fjölda ritgerða um ýmisleg efni í erlend og innlend tímarit. Af stærri vcrkum hans öorum má hér nefna doktorsritgerðiría um sögu Olafs hins hclga (1914), Fornar ástir (19/9), Snorri Sturluson (1920), Völuspá (1923), Islenzk lestrarbók (1924), Ágrip af bók- mentasögu íslendinga á 19. og 20. old, <á norsku (1927). Þá hefir hann haft á hendi ritstjórn íslenzkra fornnita og gefið jgjálfur út eitt bindið. Egilssögu (1933). Enn- fremur hefir hann ritstjórn á út- gáfusafni dr. Ejnars Munksgaards á elstu, prentuðum bókum islcnzk- um og ritað þar inngang að útgáfu af Xýja testamenti Odds Gottskálks- •sonar (Monumenta Typographica Islandica I. 1932). Ennfremur má telja að hann hafi átt nokkurn þátt í hinni stórmerkilegu útgáfu Munks. gaards af íslenzkum skinnbókum, Corpus Codicum Lslandicorum medii aevi, og séð hefir hann um útgáfu af einu bindi í því safni, höf- uðhandriti af Snorraeddu (Codex Wormianus, 1931). Sigurður Nordal er vinsæll mað- ur i bezta skilningi þess orðs. Og enga betri ósk munu vinir hans eiga honum til handa en að honum megi auðnast að lifa enn lengi, safna ár- um, ástsældum og heiðri við ný af- rek.—Þ. J. —Nýja dagbl. 13. sept. Hin nýju karfamið fyrir Austurlandi Hin nýju karfamið fyrir Aust- urlandi virðast vera mjög rík af karfa og að þar sé eins mikið af þessum fiski og á Halamiðum, sagði Þórarinn Björnsson slýri- maður á varðskipinu "Þór" í við- tali við Alþyðublaðið i gærkveldi. Þórarinn Björnsson var með í rannsóknarleiðangri "Þórs", er hin nýju karfamið fundust i sumar, og eftir að togarinn Brim- ir hafði l'arið á miðin án þess að það bæri góðan árangur, var Þór- arinn Björnsson ásamt báts- inanninnm af "Þór" Þorsteini Jónssyni, sendur austur, og fylgdu þeir Brimi á miðin, og fékst af því góður árangur eins og kunnugt er. "Straumur cr þarna allharður, og fiskurinn er á tiltðlulega mjó- um hrygg," héU Þórarinri Björns- son áfram, "um 170 til 180 faðma dypi, en minkar strax og komið er á 190—200 faðma dýpi, eða út af hryggnum. Það er því mjög erfitt fyrir eitt skip að halda sig a miðunum. Væru 2—3 skip að fiska þarna, vhtí aðstaðan inun lietri. Eftir rúmlega þrigg.ja sólar- hriga veiðar höfðum við fengið 175 tonn, þar af 135 tonn af karfa og 40 tonn af upsa. Við tókum 35 köst, og eru því til jafnaðar 5 tonnn í kasti, sein er mjög gott. Mest fengum við í einu kasti 9—10 tonn. Upsi var mestur, þegar togað var með straum og skipið fór hraðar; en þegar togað var á móti straum fékst að iuestu leyti karfi. , Hér um bil í hverju togi fcng- ust ein og tvær og jafnvel þrjár lúður, 10—80 kg. hver, mcira í'engum við ]>ó af stærri lúðu. Ágætur tog botn er alls staðar á þessu svæði, þar sem kastað hcfir verið. Má telja það einstakt hvað botninn er góður á þessu sva-ði, scm aldrci hci'ir verið tog- að á, og er botninn miklu bctri cn á Halamiðum. Karfinn cr mjög svipaður og á Halamiðum og sizt smærri. Með- al sjávarhiti er þarna 9 gráður." Þér teljið miðin litil um sig? "Nei, engan veginn. Við vor- um að vísu svo að segja altaf á sama slað, en eg tel mjög liklegt, að miðin scu stór. Hinsvegar er það órannnsakað. Og tel eg nú SÆMl) GULLMEDALÍU I A * 1 "1 ^ rA L 1 f l Aðskilnaðarmenn 1 Quebec kretjast þess að lávarður Tweedsmuir láti af embœtti Elva Pálsson var sæmd gulmedaliu af konunglega hljómlistarskólanum í London á Englandi, fyrir að skara fram úr öllum kepj^inautum sínum í Canada við hljómlistarprófin síðastliðið vor. Þetta er í fyrsta sinn, sem íslend- ingur hefir hlotið slikan heiður. Elva er fjórtán ára, dóttir þeirra Mr. og Ms. Jónas Pálsson í New W'cstminster, B.C., og stundar hljómlistarnám sitt hjá föður sín- um. brýna nauðsynn til þess, að svæð- ið sé rannsakað miklu nákvæmar og mælt upp að nýju, og að það sé gert sem allra fyrst."—Alþbl. 12. sept. fslands Sild Norðnmnna Samkvæmt símskeyti frá Berg- en, 1. sept., sem Fiskifclaginu hcfir borist, frá fiskimálastjóra Noregs, höfðu norsk skip flutt heim af íslandsmiðum eftirfar- andi aflamagn 29. f. m.: 94,400 tunnur af sallsíld; 31,974 tunnur af matjesíld; 4,368 tn. kryddsild; 22,173 tn. hausskorna síld; og 2,123 tn. með ótilgreindum verk- imaraðferðum.—Samtals 155,309 tn. og er þetta afli 112 skipa, sem þá voru koin heim. Frá Karmö^ er nú skýrt frá því, að 20 kr. scu greiddar fyrir grófsaltaða íslandssíld, og 38 kr. fyrir matjesíld. Búast norskir eigendur fs- landssíldar við því, að allmikill hagnaður verði að útgerðinni á |)cssu suinri.—Mbl. 2. sept. lOÞ/i.v. Króna Gjöf til Blindravinafélags íslands Blindravinafélag (slands hefir fcngið 10 þúsund króna gjöf frá manni, sem ekki vill láta nafns síns getið. I>cssi höfðinglcga og kærkomna gjöf cr i bankavaxtabrcfum, sem hinn ókunni gcfandi hcfir ánafn- að lilincjravinafclaginu eftir sinn dag og skal bcnni varið til starf- scmi fclagsins á sinum tíma. Hlindravinafclagið cr ungt enn- þá, cn það hefir þegar unnið mik- ið og gott starf. Slík g.jöf sem þessi sýnir, að hinn stórtæki, ókunni gefandi hcl'ir kunnað að mcta starf fclagsins, enda mun hann með sinni höfðinglcgu gjöf koma mörgu góðu til leiðar i framtíðarstarfi fclagsins. — Mbl. 2. scpt. Vestmannaeyingar Gera Nei Sin Sjúlfir Netagerð Vestmannaeyja var stofnuð í vikunni sem leið. Til- gangurinn er að hnýta öll þau þorskanet, sem notuð eru í Vest- mannacyjum, en þau eru 7—8 þús. ár hvert. Auk þess er tilætlunin að hnýta önnur net, svo sem dragnætur. Vélar eru va>ntanlegar frá Nor- egi í þessum mánuði. Stjórn fyr- Nefnd aðskilnaðarmanna í Quebec-fylki, er stofnað hafði á mánudaginn var, til fjölmenns mannamóts við gröf Armand La- vergne eins af forvigismönnum Nationalista, þar í fylkinu, og vara- forseta Sambandsþingsins frá 1930- 1935, krafðist þess að lávarður Tweedsmuir léti þegar af embætti. í ályktun, sem fundur þessi gerði, var komist þannig að orði: "Æskan er sameinuð um það, að verja með vopnum ef þörf krefur, vöggu og h'f canadiskra manna af frönskum stofni, gegn yfirgangi brezkra og Gyðingaættar okrara. Hinir ungu Nationalistar krefj- ast ]>ess að lávarður Tweedsmuir segi af sér, með því að hann breyti ckki eins og rikisstjóri í Canada, heldur sem agent, er vér launum sjálfir, í þjónustu brezkra auðkýf- inga og útgerðarmanna." irtæksins skipa: Sigurður Á. Gunnarsson kaupmaður, Ársæll Sveinsson útgerðármaður, Guð- laugur Brynjólfsson útgerðar- maður, Jónas Jónsson forstjóri og Eiríkur Ásbjörnsson útgerðar- maður.—Mbl. 2. sept. Karfaveiðarnar Fimm Kveldúlfstogarar komu inn i gær og nótt með fullfermi af karfa af Halamiðum. Til Siglufjarðar komu: Skalla- grimur með um 240 smál., Egill Skallagrímsson með 170 — 180 sniál. og Arinbjörn hersir var væntanlegur í nótt með um 170— 180 smál. Skallagriímur misti talsvert af þilfari því stormur og sjógangur var í gær. Til Hesteyrar komu í gær: Þór- ólfur með um 240 smál. og Snorri goði með um 220 sniál. Gulltoppur var úti á Hala í gær og sagði storm og ilt sjóveður.— Mbl. 2. sept. Árbók Ferðafélags lslands —1935 ræðir um Yestur-Skaftafellssýslu, eitthvert hið einkennilegasta og merkilegasta hérað á landinu, hvort sem litið er til náttúru, sögu eða mcnningar fólksins. Nægir að nefna nokkur nöfn eins og Kötlu, Mýr- dalssand, Skaftáreldaliraun, Skeið- ará, Skeiðarár-sand og -jökul ásamt Lómagnúpi, til þess að rifja upp fyrir mönnum hina stórfeldu eld- fjalla- og jökla-náttúru héraðsins. Talið er, að Skaftárelda-hraun sé mcst hrauna þeirra, er menn vita til að runniÖ hafi í einu á hnetti þess- um, síðan sögur hófust, enda var það harðasta plágan, sem náttúran hcfir nokkru sinni refsað íslending- um með. Hvergi er eldurinn fjör- ugri í fjöllum landsins en í Vestur- Skaftafellssýslu, eins og eldgosin í Kötlu (1918) og Vatnajökli á síð- ustu árum — síðast nú í haust — bera vitni um. Og á hinum miklu söndum vinna árnar "úr jakatoga band" eins og Grímur kvað, meðan n.áttúran annars "talar ein við sjálfa sig." En milli sanda og hrauna býr fólkið, afskekt, þar til á síðustu cára. tugum, þegar brýr og vatna-bílar eru farin að leysa vatnahestana af hólmi. En svo afskekt sem fólkið hcfir verið, þá hafa samt verið unn_ in andleg stórvirki þar í fásinninu. Þar var Njála skrifuð, að ætlan þcirra, scm bezt mcga vita; þar skrifaði séra Jón Steingrímsson æfi- SÖgU sína, eitthvert hið fróðlegasta og skemtilegasta rit frá þeirri öld. Eftir henni mestmegnis skrifaði Jón Trausti Sögur frá Skaftáreldiun, á- gseta al]'ýo'ul)ók um i)lágurnar 1873- 74. í verklegri menningu hafa Vestur- Skaftfellingar haft sérstöðu sökum landshátta. Má til þess nefna kunn. áttu þeirra að ríða vötnin á söndun. um, sem enginn utanhéraðsmaður mundi leika eftir þeim, fuglatekju þeirra, sem þeir raunar eiga sam- ciginlega við Vestmanneyinga og fleiri, og loks meltekjuna, þessa al- íslenzku kornskurðar aðferð, sem geymt hefir einkennileg orð og orð- tæki, líklega aftan úr forneskju. En svo fornir, sem Vestur-Skaft- fellingar eru í aðra röndina, þ.á urðu þeir einna fyrstir til að koma upp raflýsingum hjá sér á sveitabæjun- um. Þar runnu Öræfingar á vaðið, en síðan hafa margir eftir farið.— Man eg eftir því, hve myndarlega var hýst og raflýst á Kirkjubæjar- klaustri, er eg gisti þar vorið 1924. Eg man lika, hve góðar viðtökur eg fékk þar, eins og raunar allsstaðar i Skaftafellssýslunum, og hve gaman eg hafði af að hlusta á snillinginn Helga Lárusson taka í orgelið. Þar voru engin vetlingatök, enda hafði hann numið listina að sjálfum Páli ísólfssyni. — Fyrstir urðu og Vest- ur-Skaftfellingar til að koma út mjög myndarlegri lýsingu af héraði sínu með bókinni Vestur-Skafta- fcllssýsla og íbúar Iicnnar, er prest- ur þeirra í Asum, séra Björn O. Björnsson gaf út 1930. Eftir þeirra fordæmi hafa nú Borgfirðingar sent út Hréaðssögu Borgarfjarðar I. (1935), mikið rit, en með nokkuð öðru sniði. * Þeir, sem ekki hafa rit Björns O. Björnssonar, geta samt fengið ágæta hugmynd um héraðið af Árbók Ferðafélagsins. Er það séra Óskar J. Þorláksson á Prestabakka, sem hér lýsir því í langri ritgerð "Lönd og leiðir í Vestur-Skaftafellssýslu." Af fallegum' og einkennilegum myndum má nefna "Brim í Vík" (P. H.), "Systrastapi," "Stjórnar- foss" (H. Lárusson), "Lómagnúp- ur" (Ól. Magnússon) og "Kötlu- gosið 1918" (Kjartan Guðmunds- son). Auk aðalgreinarinnar skrifar Jón Eyþórsson hér "Gengið á Mýr. dalsjökul" og Haraldur Jónsson "Til Kötlu." Er kverið yfirleitt hið eiguleg- asta, enda er Ferðafélagið vinsælt mjög heima á íslandi (félagar á 2. þús. 1934) og ætti likar vinsældir skilið vcstan hafs sökum fróðleiks- ins um landið og hinna ágætu mynda. ^IcMimagjaldið er 5 krón- ur, og geta menn snúið sér beint til Fcrðafclags Islands, Reykjavík um upptöku í félagið, enda fá menn þá Arbókina fría. Stefán Einarsson. John Hopkins Uuniversity, Baltimore, Md. A FLUGFÖR UM BANDARÍKIN S a mg ö n g u málaráðherra Sam- bandsstjórnarinnar i Ottawa, Hon. C. D. Hove, er á ferðalagi loftleiðis um Bandaríkin þessa dagana. Er hann að kynna sér hvernig til hag- ar viðvikjandi farþega og póstflutn. ingum í lofti hjá nágrannaþjóðinni syðra. Mr. Hove hefir nú tekist á hendur yfirumsjón flugm.álanna í Canada fyrir stjórnarinnar hönd.

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.