Lýður - 03.10.1888, Blaðsíða 1

Lýður - 03.10.1888, Blaðsíða 1
'25 arkir af blaðinti kosta 2 kr., orlendis 2,50kr.Borgist fyrirframtil útsölumanna. Áuglýsingar teknar fyrir 2 aura hvert orð, 15 stafir irekast, af feitu letri 3 au., 'ou stóruletri 5 au.; borgist fyrirfram. ÝÐ UR B,itgjorðir, frjettir og auglýsingar sendist ritstjóranum. Aðalútsölumenn: Arni Pétursson og Björn Jónsson á Oddeyri. Akureyri 3. október 1888. 1. ár. Hagur og horfur þjóðar vorrar. ¦ J>egar vér nefnum þjóð vora til pess að minnast á hvað til hennar friðar helzt muni heyra, gjörum vér ráð fyrir skynsömum lesendum og svo réttsýnum, eða frjálslyndum, að þeir þoli að lesa sannleikann, eins og vér skiljum hann, og kjósi heldur einurð af vorri hendi en fagurgala og oneti meira sannfæringu og góða viðleitni heldur eu það, að vér fylgjum fjðldanum, í stað þess að segja eitthvað nýtt eða setja út á, og það afdráttarlaust, hvað helzt, sem vér ætlumvera illt, ósatt, hálf-satt eða hættulegt fyrir land og lýð. Vinur er sá eini, sem til vamms segir. Vér skulum þá hefja máls á því, að vér viðurkennum nokkrar, ef til vill töluverðar, framfarir þjóðar vorrar í þekk- ingu, þó alls ek.kí miklar, né heldur nema í nokkrum hér- uðum og í sumum stéfctum. Skólar þeir. sem eru upp að spretta, eins og nýgræðingur á vori, (samfara allsherjar til- sögn þeirri, sem börnum er nú veitt), þcir eru aðalfram- förin, að vorri ætlun,N og vísir mikils vaxtar ef rétt er með- farið. En allar vorar nýju menntastofnanir eru ena þá ung- plöntur, sem eiga meira og minna langt i land þangað til pær geta orðið að fullgildum fóðurjurtum. þamæst er að nefna hið stjómlega ástand og „J>jóðviijann", eða sem vér heldur nefnum: almenningsálitið. Vér viljum fegnir trúa — þó vér ekki sjáura — að hér séu framfarir orðnar, segjum, hin síðustu 14 ár. Hvað stjórn vora snertir, skulum vér nú í þetta -sinn gefa hinum blöðum landsins orðið — einasta skulum vér segja, að pau blöð, eða ef einhver blöð eða blaða- og frelsismenn, vilja kenna alpýðu vorri þann lær- dóm, að allt illt og öfugt á landi hér sé eingöngu eða jafn- vel mestmegnis að kenna stjórninni eða hinu danska sam- bandi voru, þá sé sú kennihg bæði röng og skaðleg. I pólitik, sem öðrum landsmálum liggja orsakir þess illa ekki á einum stað, heldur á mörgum stöðum. Hinn lakasti galli á stefnu og anda flestra vorra blaða, einkum nú í nokkur ár, hefir oss sí og æ og daglega íundist vera einstrengings- legt þjóðdramb og af því leiðandihlutdrægni við stjórn þá, sem í rauninni vill oss vel, þó ónóg og óeðlileg sé i ýms- um málum. En þessi andi, sem menn kalla hinn eina og 'sanna sjálfsmenningaranda, þessi andi er bæði óskynsamlegur og ókristilegur.. Vér, sem eigum að leíða þjóðina, vér eigum ekki að spana hana upp til ofsa og ofmetnaðar, til kulda og hlutdrægni, vér eigum ekki að kenna henni eingöngu að trúa á mátt sinn og megin og ótakmarkaðar réttarkröfur. Mátt- ur og réttur þjóðanna liggur í brjósti þeirra, viti, trú og viljakrapti þeirra, miklu fremur en í höndum þeirra. sem stýra lögum eða jafnvel þeirra, sem setja lög. Eramfarir vorar síðastliðið ár í pólitisku tilliti, að því er vizku og réttvísi snert- ir, frjálslyndi, mannúð og sanna menningu, ætlum vér oflitlar vera. Almenningsálitið hefir pessi ár verið mjóg mis- jafnlega leitt, og verður nú trauðlega leitt á réttari rekspöl fyrst um sinn, nema nýr andi birtist í vorri pólitík — sjálfs- prófandi, auðmjúkari, stilltari, hlýrri andi, andi, sem miður er blindur í sjálfra vor sök, andi sem sér, það sem margir vorir upplýstustu menn hafa séð fyrir löngu, að metnaður og kapp er bezt með forsjá, og að oss ríður ekki minua á en lífið að efla frið og samheldi í landinu, eu forðast allan ofsa, skrum og skvaldur. Og nú kemur hinn eiginlegi hag- ur vorrar þjóðar — vor efna- og atvinnuhagur. Hagur vor og allar horfur hefir um hríð verið sá, og er enn, þótt lítið sýnist skána um stund — að nálega, gjörvallur pjóðbú- stopur Tor mátti heita kominn á höfuðið. Menn eða blöð, sem aldrei sjá, eða neita að sjá, neyð og hágindi hræðra sinna eiga hér ekki atkvæðisrétt. Eptir hálft annað góðæri sýnir nú þessi hagur sig. Skoði menn hann, dæmi menn sjálfir!' Hvað liður landssjöðnum ? Verður ekki að fá nýja skatta til að verja hann skuldum? Hvað líður viðlagasjóðnum? Er hann ekki bundinn, eða honum eytt, er minnst varir? Hvað liður verzlaninni? Er hún ekki í svo miklu ólagi, að engin verzl- unarstétt er i landinu — beinlínis engu öðru að kenna en ó- lagi og örbirgð landsmanna sjálfra. — Og ðll þjóðin! Er hún ekki fjötruð afskuldum? Hvað líður sveitaþyngslunum? Eru þau ekki víða það okið, sem næst hafísnum, rekur fólk- ið þúsundum saman úr landinu? Að stjórnin, hversu óhentug sem hún kann að vera, hafi rekið nokkurn mann burt af Is- landi, ætlum vér að se ósannað mál. TJm landbúnað og iðn- að hefir einn hinn búfróðasti maður íslands nýlega sagt: að ástandið í landi voru muni aldrei hafa aumára verið síðan eptir móðuharðindin. Og þá er eplir að spyrja um framfarir vorar í trú ogsiðgæði, en með því þetta er veraldlegt blað, og ekki er unnt að hreifa við því efni, hvort heldur er,í landi, sem »kkert kristindómsblað á, skulum vér sleppa því efni. |>ó má spyrja: hvar sjást framfarahreifingar í kirkju- málum vorum? Jú, fríkirkjan fyrir austan, verður svarað og það er satt, sú hreifing er betri en ekki,' en hún er upp- haflega framkomih af stjórnlegri hvöt, en ekki, svo ver vitum til, runnin af trúarlegri rót. Yfir höfuð má spyrja: hvað líð- ur andlegu lífi þjóðar vorrar, hvað hennar eyrð og kjarki, hvað hennar framförum i sönnu siðgæði? Hvað líður trú- mehnsku og haldinyrði eða viðskiptatmusti? Eptir því sem unnt er um að dæma ætlum vér, að hin fyllsta ástæða væri til, að benda á framfaraskort í þessum efnum, að heldur ekki í þeim veittiaf fundura og samtökum, samfara ströngu eptir- liti og alvarlegum áminningum þjóðarinnar leiðandi manna —' auk klerka og kennimanna, því þeirra rödd á vorum tím- um er alls eigi einhlýfc, því allt kirkjulegt hjá oss hefir ein3 og „fæðingarhríðir og þráir frelsi", þráirreform. Jú,nálega er allt hjá oss í bágbornu eða öfugu ástandi, nálega í ðllum efnum tilkemur oss bligðun vors andlitis. Eða — ef það skyldi reynast sannara — að slá sökinni uppá stjórnina! Nei og aptur nei! hversu sek sem hún er, getum vér pað ekki, enda væri það lítil bót, þótt vér gætum það, því minnst gæti h ú n bætt úr voru böli. Engin stjórn breytir, eins og menn vita náttúrukrðptum og höfuðskepnum, og þó vér slepp- um að spyrja um það, að hve miklu leiti fullkomið stjórnar- fyrirkomulag verki á framfarir þjóðanna, og játum að þess á- hrif hljóti að vera mikil og góð, þá er hitt vísfc, að stjórn- frelsi og hin beztu landslög verður þó aldrei nema einn lið- ur og atriði þeirra hluta, sem í sameiningu endurreisa þjóð- irnar og beina þeim og marka nýja framfarabraut. A Eng- landi, Erakklandi, í Bandaríkjunum mætti segja, að það var ekki bezta, heldur hin versta stjórn, sem benti þeirra landa pjóðum á frelsis og framfaraveginn. En þær þjóðir voru miklar og sterkar, og lönd þeirra einhver bezt sett í heimi og hvorki eldgosa né hafíslönd. Nú er spursmálið þetta: A íslandi framtíð í vændum? Og annað spursmál: A þjóð vor framtíð eða framfaratíð fyrir höndum? Hér gildir: „Lít- ið sjáum aptur, og ekki fram". Hvort landið sjálft heldur lengi horfi sem byggilegt, getur enginn fullyrt, nema hvað reynslan hefir sýnt, að i eldgosa og hafísaárum er öll lands- ins byggð í dauðans greipum, svo ver þekkjum ekki nokk- urt byggt land í heimi, sem talið getur fleiri eymdar- og hallærisár en vort land, ekkert land þar sem að tiltölu jafn títt og jafn margt fólk og fé hefir fallið fyrir hungri og fári. Og þó er annað enn ógurlegra. Hvort hafísinn — eins og

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.