Lýður - 17.10.1888, Blaðsíða 1

Lýður - 17.10.1888, Blaðsíða 1
25 arkir af blaðinu kosta 2 kr., erlendis 2,50kr.Borgist fyrirfram til útsölumanna. Auglýsingar teknar fyrir 2 aura hvert orð, Í5 stafir frekast, affeitu letri3au., on stóru letri 5 au.; borgist fyrirfram. Ritgjörðir, frjettir og auglýsingar sendist ritstjóranum. Aðalútsölumenn: Árni Pötursson og Björn Jónsson á Oddeyri. 8. blað. Akureyri 17. október 1888. 1. ár. Sættandi pólitik og síjórnarskrárdeilan. Oðara en þetta litla blað fœddist, heyrðtim vér að menn ömuðust við orðinu „sættandi póiitík", og það jafnt rauðir menn og hvítir, (sem svo eru kallaðir). Vér skulum lofa þeim pað, og ekki þrátta urc orðin tóm. Blaðið á smárri- saman sjálft að skýra fyrir lesendum sínum, hvað vér mein- um með sættandi pólitík. í petta sinn viljum vér fara fá- einum orðum um fyrirlestur eptir Pál Briem um stjórnar- skrármálið, sem prentaður var í 38—39. tbl. J>jóðóifs í sum- ar. Vér munum ekki til að vér höfum lesið nokkra grein um þessa áeilu, þar sem málið er íram sett liprara og ljós- ara eða miður vekjandi kapp og mótsagnir, en sú grein er, þö oss dyljist ekki að ýmislegt megí að henni finna. þessa grein köllum vér nú einmitt sœttandi pólitik frá hálfu fram- sóknarmanna þessa máls. Hva') sættandi politik hins flokks- ins snertir, getum vér minna sagt, þvi um hann má segja líkt og Eyvindur heitinn skreyja sagði: „Hvar er nú Norð- manna konungrinn, heíir hann flýit eðr felsk hann?" Jpeirra gnll- eða ægishjálmur hefir að vísu aldrei sézt í þessum bar- daga, svo ekki þurfa þeir Eyvindur skreyja og Alfur askmað- ur fyrir þá sök, að ærast né æðrast, en vera má að þögn þess flokks eða afskiptaleysi sé máli þessu til mikils skaða. Alþýðuálitið þarf á vorum dögum að leiðast og skýrast sí ög æ af hinum alkunnu tveim pólitisku allsherjar- flokkum, í- halds- og framsóknar, og þess utan, ef vel á að vera, af flokki, sem segir kost og Jöst á báðum. Sá eini maður, Hannes Hafstein, setn andæpti þingvallafundarmönniim í þessu máli, talaði að vísu máli minni hlutans eða. íhaldsfiokksins, en ekki köllum vér Hafstein hvítan maun- fyrir það, sízt í orðsins fornu og lökustu merkingu (o: ragur); hann sýndi einurð fulla og rökstuddi eins vel sínar tillögur og hinir beztu hinna, sínar — þó öllum hafi vissulega verið ábótavant, — og í öðrum málum mun hann hafa þótt, og með réttu, ærið frjáls- lyndur. Frjálslyndi er annað en skoðanir um sérstök mál eða sannfæring. En svo vér minnumsl á fyrirlestur Briems, þá linnst hann á yfirborðinu hafa rétt að mæla. Vér íöll- umst vel á sömu skoðun sem þingvallafundurinn og sem fyrirlestur Briems einnig gjörir, að binda ekki stjórnarskrár- breytinguna við frumvörp hinna síðustu þinga framar en nauðsyn krefur, heldur framfylgja aðalefninu, hinu fyllsta stjórnar- löggjafar- og dómsvaldi landsins, eða sem fyllstu stjórufrelsi í sérstökum málnm. Og hvað kostnað hinnar til- vonandi stjórnar og aðra mögulegleika þessara réttarbóta sner.tir, munum vér vera honum sammála um, að pað sé á- litsmál, sem smámsaman verði að skýrast fyrir mönnum. Nú er hvorttveggja. að aðalkrafan um endurskoðun- og um- bætnr stjórnarskrárinnar frá 1874 er oss lögheimiluð, enda er mál petta komið á þann rekspöl að mikill hluti þjóðarinnar vill ekki heyru annað en að málinu sé haldið í horfi unz end- urbætt stjórnarskrá fæst. J>ess skal getið, að allt þar til í sumar var ritstjóri þessa blaðs þeirrar skoðunar, að fresta skyldi málsókn þessarí. Eu nú, er mál þetta er búið að ná enn almennara fylgi fjöldans, nú er sjálfur hinn flokkurinn virðist þagnaður eða búinn að gefa upp vörnina, nú er meiri hlutinn er hættur að berjast fyrir frumvörpum sínum bók- staíiega: nú viljum vér að máli þessu sé framl'ylgt í aðal- efni pess, sem eins og Páll Briem segir eru þessar greiuir: 1. Að tryggja rétt íslands í hinum sérstaklegu málum, eink- uin með pví að konuugur vinui eið að stjórnarskránni. 2. Að ákveða betur ábirgð stjórnarinnar og trýggja hana með því uð skipa landsdóm hér á landi, og 3. Að fá innlenda og þingbundna stjórn. |>egar nú allra þessara meginatriða er gætt í aðalefni þeirra og þau borin sáman við stjórnarskrána og hin eldri frum- vörp, þá finnst oss — í fljótu máli að segja, — að allt vort stjórnarbótartal geti vel stefnt til sátta og samkomulags. í Frakkaveldi er eigi allt með feldi. J>ótt einvígi sé enn alltíð á Prakklandi og þótt þarti:í landi og einkum í París sé skamt milli öfganna, þótti >.þó frámm úr keyra 13. júlí í sumar þegar tveir helztu menu ríkisins gengu af þingi og hlupust á sem grimmir vargar og heimtu hvor annars blóð með brugðnum sverðum. Venjulega eru þó einvígin þar háð fremur fyrir siðasakir en í fullri al- vöru, en hér skyldi skríða til skarar. Boulanger hershöfð- ingi og Ploquet ráðherraforseti eru svarnir fjandmenn. Eins og kunnugt er þykir stjórn pessaþriðjaþjóðveldis Frakka skorta bæði þrek og samheldni, einkum í utanríkisstjórninni. Nú er Boulanger oddviti þess flokks, sem mest þráir hina gömlu utanríkisfrægð, en allir aðrir flokkar gjöra ýmist, að peir nota B, eða vilja riða hann ofan *- allt eptir því, hvern- ig hagar sókn og vörn gagnvart stjórninni. — B. þótti fara halloka við þingkosuingarnar, og risu menn þá upp og gjörðu að viðkvæði, að hann væri skrumari einn og lukkuriddari enda væri öll hans frægð á enda. þá treysti B. á vini sína fór til Bretagne og félrk þar hinn mesta sóma . J>egar hann kom úr þeirri fðr var það að hann bar þá tillögu t'ram í fulltrúastofunni, að deildin sjálf legði það til að hún yrði íflfiíð niður. J>á lenti þeim Ploquet saman, því á honnm le'uti ákæran sem stjórnarforseta. Sagði F. að það eina, sem pyrfti að afnemast með öllu væri flokkur Boulagers sjálfs, og kvað hann B. vanastan að vefjast fyrir fótum ríkismanna. Boulager kvað alkunnugt að Ploquet hefði fengið illt uppeldi og kvað gersakir hans við sig hatur og lýgi, o. s. frv. sagði sig siðan úr þinglögum og gekk út úr salnum fylgdu houum flokksmenn hans allir. í einvíginu börðust báðir fræknlega, því að hvor- tveggi er vígfimur. P. er sextugur, en B. á bezta aldri. F. fékk tvö sár en hitti hershöfðingjann á hálsinn og var pað mijiill áverki. Voru þeir þá skildir. Nú er sár hans gróiði en pó ekki um heilt gróið milli þessara nýju víkinga. fyk- ir þessi aðferð hinna frönsku höfðingja vera heiðinna manna háttur, enda er allur stjórnarbragur þar í landi mjög æstur og óstöðugur. Háreysti mikil, óp og ólæti ganga eigi sjaldan á á þingum Englendinga, en slíkt er svipur hjá sjón við lætin hjá Frökkum, því optlega er ofsi þingmannanna svo mikill sem allir væru óðir og vitstola. Orsakir harðæris í viðskiptuni. Eius og kunnugt er, hót'st fyrir 8—10 árum síðan óáran mikil í verzlua og viðskiptum; það var eins og einhver ulls- herjar doði legðist yfir heimsmarkaðinn, bankar hrundu tugum saman, auðmenn urðu gjaldþrota, fabrikkum var lokað, fjárleig- ur lækkuðu, verkaföll fjölguðu, peningar lágu kyrrir eða feng- ust ekki og stigu óðum í verði, hungur eða skortur gjörðist alm'ennur meðal vinnustéttanna. öamt helt sáð og uppsbna frost og hiti, liku lagi og áður. Hverjar voru orsakirnar og hverjar eru þær enn að því leiti sem varla getur heitið . að árf'erðið í viðskiptum manna hafi náð sér aptur til hlýtar? pessu hafa menn margvíslega reynt að svara þótt engir það vér vitum, þótt ótrúlegt sé, hafa gjört það eða getað til fulls. Líkastþykir að aðalorsökin sé óhóf manna, ey ðsla, ági rnd,

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.