Lýður - 03.06.1889, Blaðsíða 2

Lýður - 03.06.1889, Blaðsíða 2
sjálfs —, að því rúmi í blaði hans sé óhyggilega vr.rið, seni þessar opt ítrekuðu greinir fylia, hvert heldur að litið er til liættunnar fyrir almenning eði skapsmuna minna, og að hægt væri að nota rúm blaðsins miklu betur, t. d. að skýra ná- kvæmar fyrir alþýðu það sem stendur í „Fjallkonunni" 4. jan. þ. á.: „að öll ástæða sé nú horfin fyrir alþingi til að taka nokkuð tillit til þess, hvaða líkindi væru fyrir til að stjórnin gœti gengið að eður ekki". Ég finn að þetta er gróflega „praktiskt" og karlmannlega sagt. J>að er bara Htilmennska þegar sá sem á undir högg að sækja, eða þarf að gjöra samning við einhvern, tekur hið minnsta (il greina hvað sá vill sem semja þarf við.!! Hið eina er helzt kynni að vera á móti þessu er það: ef stjórnin skyldi hafa sömu skoðun sem vér, að álita þá að- ferð rétta gagnvart oss, sem vér álítum rétta gagnvart henni, sem sé, að setja íram eindregið sina skoðun, án nokkurs til- lits til þess, sem vér viljum. f>etta væri ekki langt frá því, að vera jafnrétti, og varla hægt, að áfella hana fyrir það, þótt hún kynni að álita þann framgangsmáta rettann, sem vér sjálfir álítum réttann. En það gjörir ekkert til, þó svo kynni að fara, „að hér stæði hnífurinn í kúnni', nóg ráð eru til sarnt. því þá blátt áfram, eins og „Fjallk." segir: „kaupum vér OSS fullkomið frelsi", það væri sannarlega tilvinnandi fyrir oss þótt um enga s m á ra u n i væri að tefla, Nokkur huudruð þúsund krónur eða milljónir í eitt skipti fyrir 511, hvað gjörir það til nema ekki neitt. jpegar búið er að af- nema víntollinn og leggja toll á kaffi, sykurog dúka, þá held ég að ekki muni mikið inn að hrissta þetta lítilræði fram úr erminni.! J>etta er nú stórpólitík, sem vert er að verja tíma og rúmi til, fremur en að mala skuggamyudir af mönnum, sem ritstj. sjálfur álítur til einkis nýía. Við hliðina á framan tilfærðu á fyrstu siðu í byrjun árs- ins flytur „Fjallk." þetta. „Bæði í vorri nú gildandi Sijórn- arskrá og f r u m v ö r p u m a 1 þ i n g i s ú i r 0 g g r ú i v a f ákvórðunu m, sem ekkieru byggðaráheill þjóðfélagsins né einstaklinga þes s/- Er nú ekki þetta fallega að orði komizt? og er nú þetta ekki einmitt það sama sem ég hvað eptir annað hefi sagt, um frumvörpm frá 1885—86—87? pótt ég hafi fengið ákúr- ur fyrir, en þarna kemur nú samt í Ijós, að við Asmundsen erum ekki svo ósamþykkir þegar við skellum okkur á stór- pólitíkina. Tr. G. ísland að l>lása upp. Hér vil jeg „leggja orð í belg" og segja álit mitt í stuttu máli; ekki samt til að svara f'yrirlestri sera Jóns Bjarnasonar, pví ég hef enn ekki séð liann. Eg tek að eins hugmyndina. ]?að mun órækt, að frá landnámstíð hefir ísland verið að blása upp, en líka að gróa upp; pví þar sem örblásið er, fer bráðum að gróa upp, nema þar sem óþrotleg eldíjallaaska fýkur á, svo sem á Rangárvöllum og einkum í Landsveit, þar sem margar jarðir hafa eyðst og evu að eyðast, sem lítil von er að grói upp aptur. J>ó má sjá, að t. d. norðurhagarnir í Odda hafa fyrir nokkru verið eyðisandur; þar er nú nýgræðingur; og svo er víðar. Ymsura mun veita betur, blástri og uppgróðri, á ýmsum tímabilura, eptir veðráttufari o. fi. Eyðing skóga hofir einkum á hálendi og i hlíðum, fiýtt fyrir uppblástri; mest af þvi menn hafa rifið skógiun upp með rótum. Márgir hafa sýnt dugnað sinn í þvi um dagana. A fiötu láglendi hafa menn eigi eins getað það; en þar liefir vctrarbeit eytt skóginum. Yrking með öxi eyðir þeim ekki, en getur stundum bjargað þeim frá eyðingu. J>egar limið er tekið að kala t. a. m. eptir vetrarbeit, vikurfok eða að fiðrildis- maðkur hreiðrar sig í blöðunura og drepur alla smákvisti svo hríslurnar deyja, opt á stóru svæði, pá er eina ráðið að rjóðurhoggva strax, áður en kalið nær rötinni; þá kemur ungviði iunan skamms upp aptnr. Bn ekki má beita á ungviðið. petta er mér kunuugt af reynzlu. Hnign- un landbúnaðar hjá oss mun ekki koraa mest afuppblástri og clcki holdur af eyðing skóga. þó hún se slœm, | ar eð hin- ir fornu landkostir voru mjög svo fólgnir í óbrigðulum úti- gangi penings í skógura. Eu með slikri notkun hlutu þeír líka að smá eyðast. Verst hygg ég sé úttæming frjó- s e m i n n a r ú r j a r ð v e gi n u m. Grasið er víðast bitið upp eða slegið árlega, án þess jörðinni bætist nein teljandi efni i staðinu, að túnum sleptum og þeim engjuin, sem frjóefnablönduu vatni er veitt á; eu það er óvíða að fá. Aveituvatn — þó þess sé kostur, sem eígi er allstaðar — ræktar jörðina að sama skapi, sem það færir henni frjóv- efni; vanti þau, gjörir það ekki annað en fiýta fyrir x'it- tæmingunni. Jþað má segja að ver höfum í 1000 ár lifáð af þeirri frjóvsemi, sem jarðvegurinn hafði er landnáms- menn komu; má ekki undra þó jðrð sé ekki eins grasgefin og fyrri, og pað er hún heldur ekki. Jafnvel fyrir tæp- um mannsaldri báru margar jarðir meiri féiiað með minni tilkostnaði en nú. Til að bæta úr þessu þarf aukna r æ k t u n ; h ú n þarf a u k i n n v i n n u k r a p t, og h a n .11 parf auknar sa mgöngur og viðskipti, svo a r ð u r framleiðslunnar borgi sig æ betur og betur, án þcss menn neyðist til að spara vinnukostnað eða ofsetja á hey og haga, eins og á ser stað meðan búnaðurinn á svo bágt með að bera sig. Eptir pví sem úr pessu raknar, eptir því glaðnar yfir fraratíð landsins. — |>að mun lika órækt að ísland hefir ávalt verið að blása upp andlega og jafnframt að gróa upp. Eldri hugmyndir hafa sífelt blásið burt og aðrar komið. |>að hefir gcngið koll af kolli, og gcngur vfst altaf. Apturför í sumu og framför í öðru fylgjast víst að hér eins og ann;irstaðar. |>ó mun framförin hafa betur, einnig hjá oss. Avallt verðum ver s k a m m s ý n i r; þó er sjónarsvið vort holdur að víkka. Avallt verður trúin hjá oss að íklæðast búningi jarðneskra hugmynda, þó hallast hún meir og meir aó hinum æðri og andlegu hugmynd um Avallt verðum ver b r e y s k i r; þó er mannúðartilfinning yfir höfuð að glæðast og því kemur breyskleikinn fram í væg- ari myndum cn áður. Yfir höfuð verður oss ávallt ábóta vant og mislagðar hendur er úr því skal bæta. En á þcssu græðum vér reynslu. J>að er t. d. framför, að vér erum hættir að segja pað, sem ver sögðum lengi með hclzt of miklum sanni, að „bókvitið verði ekki látið í askana". En þessu fylgir einskonar apturför, að pví leyti sem hlutfallið milli peirra, sem starfa að framleiðslunni og greiða fyrir henni og hinna, sem lifa af henni án pess að styðja hana, er að færast yfir i pað horf. sem mjög er athugavert, eptir pví sem hér er ástatt, og getur, ef eigi er hyggindum beitt, leitt af sér fjárhagslegan uppblástur eða úttæmingu. J>að má líkja menntuninni við áveituvatn: að pví leyti sem hana vantar frjóvgandi efni fyrir efnahag- inn, fiýtir hún úttæmingu hans, með pví, bæði að leggja kostnað á framleiðsluna og að draga menu frá henni. Vév purfum að fá sanna menntun, sem vekur elsku og virðing á framleiðslustörfu m eins og bókmennt- um og sameinar hvorttveggja, að pví er orðið getur. |>að hugarfar, og yfir liöfuð allt sannarlegt framfara hugar- far, munum vér einna helzt fá af viðkynningu við Ameríku. Og pað raun Iiafa mikla pýðingu fyrír franitíð vora, að eiga frændaafia í Ameríku, er beini til vor menntunar- straumnum paðau. Br. J. Dr. Gruðbrandur "Vigfússon. Erændi þessa merkilega landa vors, dr. Jón |>orkelsson t Khöfn, helir látið prenta i „ísafold' 25. þ. á. mjög fall- egt ytírlit yfir æíi hans, starfsemi og fráfall. Vér sem þekktum hann persónulega og höfum notið svo mikils fróð- leiks og ánægju af ritum hans, getuin ekki stillt oa að bata

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.