Sunnanfari - 15.10.1900, Blaðsíða 2

Sunnanfari - 15.10.1900, Blaðsíða 2
S° Ljóðagerð Bjarna Thorarensens. Hr. Jón Ólafsson flutti í vetur vandaða og skemtilega minningarræðu um Jónas Hallgríms- son og hefir látið prenta hana. Að einu at- riði undanskildu geta víst flestir eða allir verið höf. sammála. En því eina atriði þarf líka að mótmæla Því að það er i meira lagi varhuga- vert. Höf. heldur þvífram,að það sé »algerður mis- skilningur«, að ljóðagerð Bjarna Thorarensens heyri til skáldskap 19. aldarinnar, að öðru leyti en því, að hann orti kvæði sín eftir aldamótin. Að öllu öðru leyti verði að skipa Bjarna Thor- arensen á bekk með 18. aldar skáldunum. Hann sé síðasta og jafnframt langmesta skáld þess tíma- bils. Staðhætíng þessa byggir höf. a þeirri kenningu, að alt sé undir jorminu komið, þegar um ljóða- gerð sé að ræða — »fyrsta atriði — formið; annað atriði — formið: og þriðja og síðasta at- riði — formið !« Samt. er eins og höf. hafi skyndilega orðið þess var, að hann hefði þar kveðið belzt til af- dráttarlaust að orði. Því að tveim línum neðar dregur hann úr ummælum sínum áþennanhátt: »Það er fylsta alvara min, að það standi — ekki á engu, en tilltölulega á miklu minna, hvað það er, sem sagt er, heldur en hvernig það er sagt, að því leyti, sem skáldlegt gildi ljóð- kvæða snertir«. Eg skal nií ekki deila við höf. um mikilvægi formsins í samanburði við efnið, hugsanirnar. Eger vitaskuld á alt annari skoðun en hann. J mínum augum er ekki hugsanarýr ljóðagerð sér- lega mikils virði. Eg held ekki, að nokkur niað- ur verði mikið skáld fyrir »formfegurð, orðskrúð og hljóm«, sem höf. leggur alla áherzluna á. Eg held, meira að segja, að það s'é vottur um bók- mentalega bnignan, þegar slíkar skoðanir taka að ryðja sér til rúms. En að hinu leytinu get eg skilið það, að aðrir, og þar á meðal höf., líti öðr- um augum á það mál. Og mér er ókunnugt um nokkur ráð til þess að færa þeim sönnur á, að þeir eigi að taka minn skáldskaparmælikvarða gildan, en hafna sínum mælikvarða. En þó að eg gæti verið höf. samdóma um þetta atriði, — sem eg ekki get — þá fer því mjög fjarri, að eg gæti samsint þeirri ályktun hans, að Bjarna Thorarensen eigi að skipa á bekk með 18. aldar skáldunum. Því að þó að það væri rétt, að formið sé eini mælikvarðinn á »skáldlegt gildi ljóðkvæða«, þá þarf hitt alls ekki að vera rétt, að það eitt eigi að ráða úrslitum, þegar verið er að skifta skáld- unum í flokka. Með öðrum orðum: þó að kveða mætti á um það af formfegurðinni einni, hve mikil eða lítil skáld menn séu, þá leiðir alls ekki af því að sjálfsögðu, að formfegurðin ein ráði andlegu heimilisfangi skáldanna. Og þvi er ekki heldur svo farið. Né heldur er alment svo á litið. Sannast að segja minnist eg þess ekki, að hafa nokkurstaðar orðið þess- arar skoðunar var, fyr en í þessari minningar- ræðu. Hitt yrði of langt mál, að telja upp alla þá ritdómara, sem skifta skáldunum á alt annan hátt, eins ljóðskáldunum eins og öðrum. Eg skal að eins benda á einn mann, sem við J. 0. berum báðir hina mestu lotningu fyrir, að þvi er snertir vit hans á skáldskap — mann, sem jafnframt leggur hina mestu áherzlu á formfegurð- ina. Það er dr. Georg Brandes, sem eg á við. í einhverju helzta riti sínu, »Hovedströmninger i det 19. Aarh. Literatur«, því riti hans, sem ein- kum gerir grein fyrir flokkaskifting skáldanna, eins og nafnið bendir á, fæst hann yfirleitt mjög lítið við formfegurð skáldritanna, sem hann minn- ist á. Hann skiftir skáldunum eftir hugsunum þeirra, yrkisefni, skilning, þeirra á tilverunni, af- stöðu þeirrra við aðrar hliðar meuningarlífsins o. s. frv. — eftir alt öðru en formfegurðinni. En nú var einmitt Bjarna Thorarensen svo íarið, eins og auðvelt væri að sanna og þegar hefir verið bent á í fyrri ritum, að hugur hans var yfirleitt fráhverfur þeim hugsjónum, er mest einkendu 18. öldina, ef tíl vill, þegar alls er gætt, fráhverfari þeim en hugur nokkurs annars skálds á öldinni. Og hann hneigðist afdrAttar-

x

Sunnanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sunnanfari
https://timarit.is/publication/140

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.