Austri - 12.03.1895, Blaðsíða 2

Austri - 12.03.1895, Blaðsíða 2
Nk Á IT 8 T R I 2G hinna nýjustn tíma, aö þó ab hað sé mikill hagnaður ao geta haft mó til eldsneytis, þu muni bráSum þykja eins mikið um- vert aora kosti hans, og rauni Jmsundir manna geta framfleytt sér og shium á ýmisl. atvinnu við framleiðslu margVislegra efna úr honurn. D. Sch. Thorsteinssen. I Kvennaskölaimllið. A S K 0 R U N . ' J\. limdi BÍuum í gær hefir sýslu- tteíndin í Norður-Múlasýslu samþykkt að gaogast fyrir pví að koma upp kvcunaskóla hiir á Austurl&ndi, ef hinar aðiar sýslunefndir amtsmss að mínnsta kosti sýslunefnd Suður-Múla sýslu, vildu verða henni samtaka í pví. Hefir sýslunelndín kosið oss undirskrií'aða í nefnd til að hafa á hendi ýmsar brAðabyrgðarframkvæmd- ir í pessu m.ili, fram að sýslufundi peim er væntanlega. verður haldinn fyrir báðar Múlasýslur, og máske Sknptafellssýslu, snemma í júní í vor. Eitt af pví sem sýsluhefndin sam- pykkti pessa mali viðvikjandi var að \ leita samskota til að byggja skólu.- Iiús'ð, handa hinum væntanlega kvenna- skóla, og var pvi hlutverki beint að oss nefndannönnum að leita simskota pessara kii ibuum Austuramtsius. Yer leyfuni oss pví hermeð að skora á alla íbúa. Austuramtsins sem uiiTia saimxi menntun kvenna, að heíja hú þegar samskot, til pess að reist verði fyrir pau sæmilegt kvermaskóla- hús hér á Austurlandi. Berum ver pað traust til allra hinna beztu manna ög kvenna í sveitunum að peir gjörist förgöngumenn þessa máls, pvi ver von- uro öUum se það Ijóst að sönn kvenn- menntun er bézta undirstaða sannr- ar pjóðmenntunar, og pó hægt se að koma stúlkuru til kennslu á kvenna- skólana i hinum landsfjórðunguuum, er pað miklum örðugleikum og kostnað bunclið, og fer pví mörg stúlka, eink- uni hinar fktækari og úrræðaminni, á mis við menntun fyrir fjarlægð skólanna. enda mun flestum peirra rikum og fátækum vera pað betra að g'eta fengið nienntun heima í súiu 'eigin heraði, pví pað reyaist opt sannur málshátturinn: „Hollt er heima hvað". Vér leyfum oss að óska pess að allir sem fyrir samskotum gangast gjöri svo vel, og skýri einhverjum af oss undirskrifuðum frá árangrinum, fyrir byrjun junimiínaðar næstkom- andi. p. t. Eiðum 6. mi'.rz 1895. Jón Jóusson Magmís Bjarnarson (alpm.) (prestur) Jónas Eiríksson (skólastjóvi). 1. marz 1895 um stofnun kvennaskóla á Austurlandi. Eptir langar umræður sampykkti sýslunefndin eptirfarandi tillðgur: a. að kvennaskóli verði stofnaður á Austurlandi. b. að skólinn verði settur á Eiðum (sam'þykkt með ölhuvs atkv. gegn 1). c. að sýslunefndir pær, er kostabún- aðarskólann á Eiðum taki lán, til pess að stofna skólann seitt íyrst. d. að leitað verði nú pegar samskota um sýslurnar, til pess að fA. kostn- aðiun við að koma upp skólanum borgaðan sem fyrst. e. að 3ja manna nefnd verði kosiu til að hafa á hendi framkvæmd pessa ruáls fyrst um sinn. f. að sýslunefndum Suðurmúlasýslu og Austurskaptafellssýslu verði þegar tilkynntar pessar tillögur sýslunefndarinnar, og óskað að pær taki mál petta til meðferðar á næstu fundum sínum. g. að sameinaðnr sýslufundur Verði haldinn í næsta júnímánuði fyrir báðar Múlasýslur og Austurskapta- fellssýslu. Síðan var kosin nefndin, sem nefnd er í stafli*i „e" og hlutu kosn- ingu Jón aipm. Jónsson, Magnús prestur Bjarnarson og Jónas skóla- stjóri Eiríksson. Eptirfaraudi tillögur Vðra sam- pykktar á sýslufundi Norðinýlinga 5. p. m. 26. Lögð fram áskorun frá út- gefendum blaðsins „Framsóknar" dags. Samanburðuir á landMnaði og sjávarútvegi. Eptir Svcin Jbnsson á Brimnesi. —o — (Framh.) J>að væri sannarlega engin van- þörf á að gjöra tilraun til, að ráða bót á pessu yfirvofandi ófarsældar útliti fyrir sjivarútvegsbóndanum. Jarðaeigenclur og jarðaumráðendur í sjóplissunum geta mestu um pað ráð- ið. J>eir ættu vun leið og peir leyfa purrabúðarmanni grunnstæði undir hús handa sér, að gæta að hættunni sem vofvr yfir höfði p'essa purrabúðar- nianns ef sjórinnbregzt honnm. Lands- drottnar ættu að gjöra scr pað nbfastri vcijlu. að leigja ekki fleirum purrabúðar- mönnum húsgrunna í landareigninni en svo, að peir geti, sér að skaðlitlu, iátið svo stóran blett fylgja grunni hverjum, að leiguliði (purrabúðarmað- urinn) geti ræktað ser tún sem fóðri minnst 1—2 kýr. Samhliða pessu ætti landsdrottinn að taka pað fram í byggingarskilmálunnm, að ræktun á túninu, og girðing í kringum pað færi fram á ákveðnum, hæíilegalöngumtíma, náttúrlega semallra stytztum. J>að er pví beíra fyrir ieiguliðann, pess njót- ara sem bletturinn ber ávðxt. Hér er ekki að ræða um neina heptingu á frjálsr.xui leiguliðans, pó honum sé gjört að skyldu, að hafa tún, og rækta pað og girða sem allra fyrst; pvi harn parf að gæta pess, að hann cr ekki frjáls að byggingu e'tur búsetu í lanlinu, fyr en hann hi fir feugið leyfihji landsdrottni, meðptim skilmilum, sem lionum (landsdr.) póknast að setja. J>ess utan ætlast eg til að leiguliðanum skiljist, að pað er honum fyrir beztu sjálfum, ef landsdrottinn gjörir honum pað að skyldu, í byggingarskilmálunum, að hafa tun, og rækta pað og girða sem fyrst, svo hann geti sem fyrst haft kú eða kýr. |>að er illkljúfandi fyrir purra- búðarmanninn að hafa kýr, ef hann parf að kaupa handa peim fóðrið. Fóðri hann pær á tömri töðu og purfi að kaupa hana, kostarpað handa 1 kúminnst 200 kr. Ætli hann ser að fóðrameð mat og töðu verður pað einnig mjög dýrt. Mjólkin er serlega góð í bú að leggja, en pað er svo aðeins veruleg- ur hagur að haida kýr, að ekki purfi beinlínis að kaupa fóðrið. Rækti purrabúðarmaðurinn ser tún sjálfur, hefir hann komið í veg fyrir pað. að hann purfi beinlínis að kaupa fóðrið handa kúnni, eðakúnum. J>að kostar hann að vísu viniiu og mAske nokkra peninga, að rækta og girða tún, en túnið er honum líka sama sem peningar á rentu peg- ar verkinn er lokið. |>að eru margir peir timarnir sem purabúðar- manninum eru öarðbærir við sjóinn og getur iiann pá ekkert parfaia gjört en að rækta sér tún. Enginn maður a hægra með að afla sér túns áburðar en einmiW sjávarútvegsmað- urinn. AUur úrgangur úr fiskinum sem ekki er brúkaður til matareða verzlun'arv.'iru, svo seni hausar, hrygg- ir og innýlli, er einniitt bezti og krapt- mesti áburður, se hann rettilega not- uður, og enginn á hægra með a.ð veita sér pennan áburð en einmitt sjivar- bóndinn, úr pví aðal atvinnuvegur hans eru fiskiveiðar. Með pessum sloráburði má græða upp tún úr verztu óræktarjörð, svo sem mýrum, móum og melum. |>að yrði oflangt mál hér að gjöra tilraun til að útlista hvernig skyldi meðhöndla pennan áburð, eptir pví sem jarðvegur er á sig kominn, enda er pað eigi mitt meðfæri, til pess vantar niig næga pekkingu (jarð- og etiia- fræðislega). J>að er verkefni fyrir búfræðingana, sem auðvitað eru of-fáir og of lítið notaðir. Sem sagt er sloráburður (eptir minni reynzlu) sá bezti, sem fijótverkandi áburður til að f.i sem fyrst gras uppúr óræktar jörð. Og pað er áríðandi fyrir purrabúðarmann sem er að rajkta sér tún, að fá gras- ib sem fyrst til að vaxa; svo pegar grasið er vaxið, liggur næst að fá sér kúna, eða kýrnar, og pegar pær eru fengnar, pá er aptur fenginn uýv á- burður, til að skipta um við slor a- burðinn, sem er mjög nauðsynlegt. J>egar piirrabúðarmaðurinn hefir pannig ræktað ser tím og fengjð sér kýr, pá er hann ekki lengur pttrra- búðarmaður, og pó að tvær kýr sé ekki nein stórkostleg gripaeign, pá er pað pó cign sem ekki er eins b- viss eins og fiskurinn í sjónum. Hann (sjávarbóndimi) getur pá með minni skelfingu hugsað til hættunnar sem vofir ytír purrabúðarmanninuni pegar fiskileysis árin koma. Fyrrum á bág- indaíirum mun pað eigi sjaldan hafa komið fyrir að eigi var annar matur til á heimilinu en mjólkin úrkúnum, (um lengri eða skemmri tíma) og mun hún ekki sjaldan hafa bjargað mönn- frá hungursdauða pegar annað þraut, J>etta er nóg'til að sýna að 2 kýr eru ekki litils virði í búi sjómannsins, hann mun bezt finna pað pegar annað' prýtur. J>að mun óhætt að segja pað, að góð kýr gefi af sér mjólk í búið, um árshringiiín, ekki minna en uppá 200 krónur, pó mjólkurpotturinn sé ekki virtur, sem búsílag, meira enn 10 aura, og væru nú kýrnar 2, og nægilegt fóður, pá eru pað ekki litlir peningar sem pær gefa af sér; auk pess er mjólkin oinkar holl fæða, serstaklega fyrir sjómanninn sem opt verður að gjöra sér að góðu að lifa á óbreyttri og stundum ekki sera nota- legastri fæðu. Lög um purrabúðarmenn 12. jan. 1888, ákveða, að hverjum, sem byggja \i'l purrabúð utan kaupstaðar, skuli mæla út lóð sem okki se minni en 400 [1 faðmar að stærð. Ef lóðin er ekki stærri sem purrabúðarmanni er leyft að hafa til afnota, pá er Jiún lionum ónóg, pví hann getur ei ræktað meira en svo sem svarar kálgarðsstærð af slikum bletti. J>ótt lðgin ákveði ekld lóð, kanske af hlífð við lands- drottna purrabúðarmannanna, pá banna pau heldur ekki að lóðarbletturinn megi vera stærri. Jarðaeigendur, og jarðaumrað- endur í sjóplássunum ættu samhuga að gjöra sitt til, framvegis, pegar poir leyfa purrabúðabyggingar i lönd- um sínum, að afstýra þeirri hættu, sem ávalt vofir yíir pttrrabúðarmönn- unum pegar fiskileysis ái- ber að höndum. J>eir hafa pað auðveldlega, að miklu leyti, með pví að leyfa ekki purrabúðarbyggingar í löndum sinum, með ð^ rum skilinálum en p?im, að maíurinn, sem byggingarleyfið i'ær, rækti og girði kringum svo stórt tim, að nægilegt fóður fáist af þvi rækt- uðu handa 2 kúm. Hvorja aðra skil- nn'da sem landsdrottnar kynini að vilja setja, væri þeir íiittiirlega sjAlf- rAðir uin, enda er engin astæða til l' að efa mannúðlega breytui peirra í pví tilliti. {>að lilyti að vera sðnn ánægja fyrir hyern laudsdrottinn að vita að itann hefði gjört sitt bezta til að skjól- stæðingum sínum líði vel, og væri ekki í annari eins hættu einsog þeir iiiundu verið hafa, ef ekki liefði verið svona vel að þeim hlynnt. Landsdrottiiin getur ekki liðið mikinn skaða við petta ef hinir leigðu blettir eru umgirtir, svo hans eigin kvikfénaðiu' verði ekki fyrir cmæði af túuavörn leiguliðanna. Og með velpókmm getur hann litið yfir land sitt yrkt og ræktað. Undir pessuin kringuinsta?.ðum er leiguliðiim, sem útvegsbóndi, mikið betur settur enn ella. Hann getur óhræddur hugsað til fiskileysisáranna og auk pess hefir líonum með pe«su verið fengið verkefni til að vinna og hugsa ura, og pað er svonauðsynlegt lífsskyl- yrði fyrir jafnv.ægi sálar og líkama. Eigi parf hann að kvíða pví, að hey- vinnan á túnbletti pessuni muni mikið tefja eða trufla. fyrir sjávarútvegi hans, pví hann er ekki lengi — með sjó- mðnnuin sínum — að slá túnið, sem er fast við bæ, haus. „Hæg eru heimatökin" segir gamall mAlsháttur. J>að er annars sorglegt til pess þess að vita, hvað nautgriparæktin er lítil hér á austurlandi og víðar, serstaklega i sjóplássunum, par sem pörfin er einua mest fyrir hana, og par sem áburðurinn er svo auðfengiim

x

Austri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austri
https://timarit.is/publication/141

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.