Austri - 09.04.1898, Blaðsíða 2

Austri - 09.04.1898, Blaðsíða 2
KE. 10 AUSTEI 38 >Mt»" '/A«4W'WVWBtvt; um við pau pó með okkur, og gengum að nokkru leyti í peim, en svitnuðum mjög. En pá við snerum aptur til „Fram" eptir 3 daga, höfðu pau dreg- ið svo mikinn raka í sig, að pað hlaut að verða töluverður pyngdarauki að peim á leiðinni og við purftum að purka pau góðan tíma við ofninn í al- menningi. Auk pess var sá galli á peim, að pau frusu svo saman, er úr peim var farið, að varla varð í pau koraizt aptur. J>essir annmarkar voru pess valdandi, að eg tók ekki úlfaskinns- fötin með í ísferðina; heldur ullarföt, er rakinn og svitinn gufaði betur í gegnum; og slíkt hið sama gjörði Jo- hansen, og varð klæðnaður okkar loks pessi: Næst okkur vorum við í 2 ullarskyrtum, par yfir treyja úr úlf- aidahári, og yzt fata íslenzk bandpeysa. En í stað hennar var Johansen í pykk- um vaðmálsstakk með hettu yfir eins- og Eskimóar. Að neðan vorum við innst í ullarbrókum og par utanyfir í hnébuxum úr vaðmáli, með lausum vaðmálsleggjum. Til að verja oss fyrir frostvindinum og hríðum, vorum við yzt í péttum baðmullarfötum með á- fastri hettu sem hægt var að draga fram fyrir andlitið. Fötabúnaðurinn var mjög svo áríðandi. Við höfðum lausa sokkaboli og á fótunum háleista sem var hægt að purka um næturnar á brjósti sér, er við sváfum. Ef ferð- ast skal í snjó og miklu frosti, eru Finna-skór hentugastir, en gjöra skal pá úr apturfótaskinni af hreindýri. peir eru sterkir, hlýir og mjúkir, en pað verður að fara vel með pá og purka pá meðan sofið er, og má í góðu veðri hengja pá á skíðastafina til perris úti, en snúa peim áður við svo peir porni fyr innan. En í miklum kulda, einsog við Johansen höfðum fyrri hluta ís- ferðarinnar, er eigi hægt að purka skóna úti, og pá er eigi annars úr- kosta en purka pá á berum fótum sér eptir að hafa burstað snjó og klaka vel úr hárunum, snúið peim við og fyllt pá með „sennegrasi", er dregur í sig vætuna, og skríða svo inn í svefu- pokann og hafa pá á berum löppun- um til morguns. Við höfðum líkameð okkur íleppa úr uliu og mannshári, er voru bæði sterkir og hlýir. pá hafði einkum eg seinni hluta ferðarinnar, og urðum við á næturnar að purka pá á bern brjóstinu eða lærunum. Á höndunum höfðum við pykka vetlinga úr úlfaskinni og ullarvetlinga, sem við urðum að purka á sama hátt, er við sváfum. — Veslings kroppurinn er á pessum ferðum pað eina sem hitar, og pað verður að nota hann til alls; við lágum allar nætur í blautum umbúðum, til pess að okkur gæti liðið svolítið skár á daginn. A höfðinu höfðum við pykka barðastóra flókahatta, er skyggðu fyrir hina sterku birtu, og par utan- yfir 1 eða 2 ullarhúfur, eptir pví sem pörf gjörðist. I fyrstunni ætlaði eg okkur svefn- poka úr hreindýrakálfsskinnum, sinn handa hvorum okkar. En par peir reyndust ekki nógu hlýir, lét eg búa til einn svefnpoka úr fullorðnum hrein- dýraskinnum, sem bæði var.heitari, og léttari einn, en hinir tveir. Enga sleðaför skyldi fara par norð- urfrá án pess að hafa tjald með sér, sem er bæði mjög pægilegt og hlúir mikið að manni í óveðri, og pyngir lítið, ef pað er úr silki, einsog mitt". Helgidagsbrot eða ekki. —0— Einn af hvalaveiðabátum Norðmanna fór út af Siglufirði nóttina milli páska- daganna síðastl. og kom inn aptur seint um kvöldið á annan dag með hval, er hann hafði veitt yfir daginn. pess skal getið strax, að Norðmenn eru vanir allan pann tíma sem peir eru hér við hvalaveiðar, að liggja hér inni á firði alla helgidaga, svo petta mátti álítast sem undantekning frá reglu peirra. Eg áleit petta helgidagsbrot, og að fá- tækrahlutur ætti að greiðast af hval pessum, og kærði petta því tafarlaust fyrir sýslumanni; hann áleit vissara fyrir sig, að ganga ekki beint að hvala- veiðamanninum og heimta af honum fátækrahlutinn, — og sem líka var víst betra að hann ekki gjörði, eptir úr- slitunum að dæma—, heldur skrifaði hann amtmanninum Norðan og Austan um petta mál, og amtmaðurinn Norð- an og Austan skrifaði aptur amtmann- inum Sunnan og Vestan um málið, og spurði hvort hann fyndi ástæðu til að fyrirskipa próf yfir skipstjóranum og hlutast til um að fátækrahlutur yrði greiddur af hvalnum. Nú kemur merg- urinn málsins. Amtmaðurinn Sunnan og Vestan skaut málinu ekki lengra áleiðis, heldur svaraði hinum amtmanu- inum og segir meðal annars svo: „Útaf pessu leyfi eg mér að tjá yð- ur, að eg get ekki fundið næga ástæðu til pess, að hlutast til um petta mál, par sem eg ekki fæ séð, að fyrir liggi helgidagsbrot, pótt hvalurinn hafi ver- ið dreginn á helgum degi í hafi úti, og er eigi fremur ástæða til að saka pessa hvalaveiðamenn um helgidags- brot en hákallamenn og duggara, sem án efa opt og tíðum hafa úti öngla sína á helgum dögum og hefir pó al- drei verið spursmal um að láta koma fram ábyrgð gegn peim, fyrir brot móti helgidagalöggjöfinni". Hér liggur alltsvo elílá fyrir neitt helgidagsbrot, eptir skoðun amtmanns- ins Sunnan og Vestan; ekki pótt mað- urinn taki sig upp af höfn aðfaranótt helgidagá, veiði hvalinn vitanlega á helgidegi og komi inn með hann að kvöldi, og leggi honum hér á höfhinni við festar sínar; og petta er ekki, eptir hans áliti, neitt saknæmara en pað, pótt hákallamenn, sem liggja lengi út í hafi, 4—6 vikur í einu og stundum lengur, kunni að fást eitthvað við veiði- skap á helgum dögum, sem er kannske hægra að segja en sanna. An pess að skrafa meira um málið, skal eg að síðustu geta pess, að raér skjátlaðist hraparlega, par sem eg bjóst við, að úrslit pessa máls mundu fara í gagnstæða átt. Siglufirði 1. febr. 1898. B. Þorsteinsson. Bréfkafli úr Fáskrúðsfirði 27. febr. '98. Sumarið sem leið, var lítt arðber- andi fyrir oss bændurna, sem að mestu lifum á sjáTarútveginum. Beituforði var enginn á frosthúsinu í vor; og par sem síld fór eigi að fiskast, fyr en í ágúst, — önnur beita eigi fáanleg — gat eigi heitið að nokkuð færi að fisk- ast fyr. Eptir pað varð við og við beituskortur í allt haust, pess utan var tíðin í sumar og haust með kvik- ulasta móti, og mjög stormasöm, svo fiskirí varð mjög rýrt, meðfram vegna pess, hve langt fiskurinn hélt sér úti, pví hann gekk aldrei inn í fjörðinn. Frá kauptúninu og út á fiskimiðin mun vera nálægt 3—3l/3 míla; er pað langsótt og erfitt í óhag- stæðri tíð. J>ess utan er sá annmarki hér, að straumur er oft svo harður úti fyrir, að ekki er gjörlegt að róa út og leggja lóðir, pótt veður leyfi; geta sjómenn pá jafnan búizt við að missa öll veiðarfæri sín, pótt ný séu. Sunulendingar voni hér allmargir, flestir upp á mánaðarlaun, pví öðru- I vísi fást peir helzt ekki, munu fiest- ¦ ;illir hafst. t.jm.ið mnirn rxr minna. á. peim, en allir fengu peir laun sín út- borguð, eptir pví sem mér er kunn- ast um. Fyrir landbóndann var tíðin hag- stæðari, grasvöxtur á túnum og engj- um mun hafa orðið fullkomlega í með- allagi og nýting góð. Fjárprísar voru hér sem annarstaðar lágir í haust og fé með rírasta móti, svo í pví var lít- il skuldalúkning. Á bráðafári hefir töluvert borið sem fyrri, en vonandi er, að pví fargi varði bráðum aflétt, pareð bólusetningar hafa lukkast frem- ur vel, par sem pær hafa verið reyndar. Vetivrinn fram að nýári var storma- samur mjög, en úrkomur eigi miklar, og frost svo að kalla engin, jörð langst af auð og pýð, svo fé og hestum purfti eigi að gefa til muna. Eiskur var töluverður út á yztu miðum fram að peim tíma, en sjaldan gjörlegt að róa svo langt í skammdeginu á hinum litlu priggja-manna förum, sem hér eru mest notuð, svo tiltölulega lítið hafð- ist upp. Eptir nýár hafa stöku sinn- um verið lagðar línur útí og eins inn- fjarða, en naumast orðið fiskvart. Síð- an hefir pví ekkert bjargræði verið. Allt fram á porra voru góðir hagar, úr pví fór að snjóa til muna við og við og gjöra áfrera, svo jarðskarpt varð víða, einkum inn til dala. Prost hafa aldrei orðið mikil, heldur ekki lang- vinn, lengst 4 daga í röð, og aldrei yfir 10° E,. Jbann 16. p. m. var bráð- ófær norðanbylur, sem víða olli stör- skemmdum á húsum, bátum og fi.; hér gjörði hann enga stór-skaða. Nú sem stendur mun svo að segja alveg jarð- laust í allri sveitinni, og hafa pegar heyrzt kvartanir um heyskort, pótt veturinn, sem af er, hafi mátt heita hinn bezti, svo ásetningur hefir víst ekki alstaðar verið góður í haust. Er hörmulegt til pess að vita, hve seint mönnum lærist að setja skynsamlega á, á haustin. Líða menn eigi einungis stór-tjón við slíkt, heldur er pað og í mesta máta ómannúðlegt, og eg vil segja syndsamlegt, að kvelja skepnur sínar, svo pær veslist upp úr hor og harðrétti, sem pö munu finnast nokk- ur dæmi til árlega, fjær og nær, pótt ekki sé látið uppskátt á manntalsping- um, sem pó ætti að vera. Með pví bæði síld- og porskafii hefir að miklu leyti brugðizt 2 undanfarin ár, munu margir vera stór-skuldugir við kaupmenn, einkum pó purrabúðar- mennirnir í kaupstaðuum, sem nýlega hafa lagt í stærri og minni bygging- arkostnað í von um að framhald yrði á porsk- og síldarveiðinni og par af leiðandi mikilli atvinnu hjá kaupmönn- um. pótt margir eigi nú sem stend- ur örðugt uppdráttar, mun fljótt rset- ast úr ef afli kæmi tímanlega í vor, og yrði góður í sumar; nú er líka nokkur beituforði i frosthúsinu. pó munar mestu, ef fiskur gengur inn i fjarðarbotn á vetrum og helzt við all mikill 3—4 mánuði, eins og var hér all-mörg ár í röð, síðast veturinn 'g^—'gö^ pví pað mátti kallast auðs- uppspretta, með pví úthaldið er pá svo ódýrt. pá fiskaðist og jafnan meiri síld, en hægt var að nota til beitu, manneldis og gripafóðurs. Allar nauðsynjavörur hafa fengizt lánaðar hér í vetur við verzlan Orum & Wulffs, hinir kaupmennirnir hafa lítið sem ekkert haft, nema nóg brenni- vin og eitthvað af kramvöru-rusli, sem rekur, og ekki er hugsað um annað, en að hafa eitthvað að bíta og brenna. Illa fer pað, ef nýju læknalögin, sem afgreidd voru frá síðasta pingi, ekld fá staðfestingu, er pað vitaskuld ekki verra bragð, en svo ótal mörg önnur frá stjórnarinnar hálfu. Vér Fáskrúðsfjarðarbúar erum mjög illa settir að vera læknislausir, — pví pfið kalla eg við séum, fyrir gamal- menninu, sem situr á Eskifirði og hvergi kemst, hvað sem á liggur. — Hingað koma, sem kunnugt er, árlega á annað hundrað frönsk fiskiskip, fyrir utan öll önnur, svo sem fjölda af ensk- um fiski-gufuskipum og fl., sem hæg- lega geta flutt með sér næma sjúk- dóma og peir svo útbreiðst, áður hægt yrði að stemma stigu fyrir peim. pess utan er orðið hér svo fólksmargt, að brýn pörf er á lækni. Aðgengilegra ætti pað að vera fyrir hinn tilvonandi lækni, að franska stjórnin kvað hafa lofað 1000 franka tillagi árlega til læknis hér, gegn pví að hann stundaði veika á sjúkrahúsi pví, er hér hefir verið byggt fyrir sjúklinga af frönsku fiskiskipunum. allir hafa tapað meira og minna á ' við ekki lifum á, pegar í nauðirnar Síra Júlíus Þörðarson, sem nú dvel- ur í Noregi og mun ætla sér að ílengj- ast par, hefir nokkrum sinnum prédik- að á íslenzku í Kristíaníu, og eru norsku lýðmálsmennirnir („Maalstræv- ere") mjög hrifnir af, að heyra ræður fluttar á hreinni norrænu, enda er pað fjrir peirra tilstilli, að síra Júlíus flytur pessar prédikanir einmitt á ís- lenzku, og er að sjá, sem pessu verði haldið fram að minnsta kosti í vetur, prí að talað er um, að láta prenta nokkra 'isltnzka sálma og guðsp'jalla- texta til notkanar við guðsþjónnstu þessa*, svo að fólk geti fylgzt betur með, pví að pótt bændamálið norska, er lýðmálsmennirnir vilja hefja til vegs og virðingar, sé allsvipað íslenzkunni, pá er pó munurinn eigi svo lítill, eink- um í framburði. Aðal-málgagn lýð- málsmannanna er blaðið „Den 17. Mai", er Árni Garborg og Kasmus Steinsvik gefa út í Kristíaníu. I pví blaði (7. des. f. á.) er dálítill greinarstúfur um hina fyrstu íslenzku guðspjónustu síra Júlíusar, sunnudaginn 5. des., og sagt að par hafi verið troðfullt hús. Eru taldir ýmsir heldri menn, er par hafi verið viðstaddir: (A. C. Bang biskup, Blix háskólakennari, Jakob Sverdrup ráðgjafi o. fl.). Síra Júlíus er kallaður „alvarlegur, góðlegur maður",og „snjall og fjörugur prédikarr. A undan pré- dikun var sunginn sálmur síra Matthías- ar „Faðir andanna". Um sjálfa pré- dikunina segir blaðið: í fvrstu iétu orðin ókunnuglega í eyrum manna, dá- lítið svipað ensku. En smátt og smátt tóku menn að fylgjast með: „p" og „ð" hljóðið, sem vér höfum ekki átt að venjast, hvarf að mestu, og maður gat stundum ímyndað sér, að pað væri mað- ur úr Sogni [héraði í NoregiJ, er ræð- una héldi. ¦— pað var einkennilegt að heyra í fyrsta skipti á æfi sinni, flutta guðspjónustu hór í Noregi á hljómfag- urri fornnorrænu — hina fyrstu eptir margra alda dá. Hversu mikið höfum vér misst undir yfirráðum erlendrar stjórnar! Jpað var ekki afbakað sveita- raál, er pessi maður talaði, mál, er hann sjálfur blygðaðist sín fyrir. Nei, pað var fagurt, fullkomið mál, vel lag- að fyrir allskonar umræðuefni, mál, sem var eigin eign hans og brot af iionum sjálfum". — —• — í öðrunúmeri blaðs- ins nokkru síðar (23. des.), er einnig minnzt á petta sama efni, og sogir par: „Det gjer so godt í hjarta" að heyra sitt eigið (forna) mál, pað tengir sam- an hið gamla ognýja, endurminningar (* Leturbreytingin er gjörð af oss. Ritstj.

x

Austri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austri
https://timarit.is/publication/141

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.