Austri - 28.07.1906, Blaðsíða 2

Austri - 28.07.1906, Blaðsíða 2
NH. 25 AUSTEI 96 hlutfallskosningú eptir frasaboðslistam með árituðam nöfnnm þing- mannaefnanna, og á hver kjósandi rétt á að afhenda kjörstjórninni slíuan lista, en nndir hann skulu hafa ritaðt ekki færri en 20 og ekki fleiri en 30 kjóiendur í því kjördæmi sem fram- boðið er í, og eru það meðmælendur peirra þingmannaefna sem á listanum standa. A engnm lista mega standa fleiri D0Ín þingmannaefua, en kjósa á þin^- xnenn í því kjördæaoi, en gildur er listi þótt færri nöfn standi á honum. Kjósendur skclu greiða atkvæði um hvaða lista þeir velja, eu mega ekki velja á mjlli einstakra þingmannaefna að öðru leyti, nema eins og áðnr er á xr.inDzt með því að koma með lista i s»mríði við þingmaunaefni og 20—30 kjósendur. Auk þessa eru í frumvarpina ýms ákvæði um ti bögun kosninganna og 'breytingar á gildandi kosningal^gum, sem leiða af þessu fyrirkomulagi, en það l;ggur fyrir utan tilgang þessarar greinar, og minníst eg því ekki frekar á það. I>að eru aðallega tveir gallar á gild- andi kosníngalögum, sem frumvarpið á að bæta ur. t»að er hinn mikli munur á íbúa og kjósendat^lu í kjör- dæmunum, svo að sumstaðar velja rúmir hundrað kjosendur (I Vest- mannaeyjum) einn þingmann. En apt- ur annafstaðar eru yfir 600 kjósendur (í Reykjavík) um einn fulltrúa. Úr þessu á hin nýja kjördæmaskipting að bæta. Hinn gallinn á gildandi kosn- ingarlögum er sá, að hver er rett- kj0iinn þingmaður. sem flest atkvæði frer, enda þótt hann hafi ekki fylgi flestra kjðsenda í kj^rdæminu. Og getur slíkt einkum komið fyrír ef margir bjóða sig frarx, svo að atkvæði dreifast mikið. Hlutfallskosningarnar eiga að bæta úr þessu, ása-mt því að tryggja fjölmennum minnihluta rétttil að koma að fulltrúa eða fulltrúum, til þess að halda uppi sinni skoðun á málefnum þjððarinnar. f>ar sem hlutfallskosningar eru að- eins val á milli lista, val & milli á- kveðinna flokka þingmanoaefna, þá verða þær að vera vel og vandlega undirbúnar, ekki einasta afpólitiskum flokksijórnum, eða einstökum mönnuin, heldur af kjósendum sjálfum i sam- •einingu og félagsskap, sem nái yfir allt fcjördæmið, svo að|allir þeir í kjördæmi hverju, sem svipaða skoðun hafa í málum þeim sem eru á dagskrá þings og þjóðar, geti fylkt sér um einn og sama listai framborinn af kjósendum fjálfum, eptir nákvæma yfirvegun og undirbúning. Ef undirbúningur kosninganna getur ekki náð þessu takmarki, eða að minsta kosti uálgast það, þá alít eg að hlut-« fallskosningarnar verði ekki nein rétt- arbót, eða trygging fyrir því, að úr- slií kosninganna verði í réttu sam* ræmi við vilja og skoðanir kjóíenda. J>au skilyrði sem eru óhjákvæmileg til þassa, eru að kjósendur sem sama flokk vilja fylía, icnan hvers kjördæmis eða sem líkindi era til að geti kom'ð sér saman um einn og sama lista, geti átt kost á að eiga með ser sameigin- Jegan fund svo fljött sem vissa fæst fyrir því hverjir bjóða sig fram tii þingmennsku, og mættu helzt ekki ný framboð koma eptir þann fund. Til- gangur fundarins á að vera að útbúa lista, sem fari seta næst sameiíinlegri skoðun og vilja kjðsenda. Pundurinn ætti því að vera rétt áður en frestur- inn til að afhenda framboðslista er úti svo að nýir framboðslistar koixii ekki eptir þann tíraa. Helzt ættu þing- maanaefnin að bjóða sig fram nokkru áður, svo að kjósendum væri kunnugt( um hverja væri að velja, og gætu sem bezt kynnt sér skoðanir þeirra. Eptir þeirri kjördæ naskipting, sem frumvarp stjórnariiinar gjörir ráð fyr- ir, er það rojos; miklum vandkvæðum bundið að uppfylla þessi, skilyrði, að allir kjósendur geti tek'ið þátt í undir búningi kosninganua, nema í Heykja- vikur kjördæmi einu (fyrsta kjördæmi) það kjördæmi er lang víðáttuœinnst og kjósendum er þar engin vorkun að mæta á undirbúningsfundum. I 0llum hinum kjördæmam landsins víkur þessu allt öðruvísi við; þar er víðáttan svo mikil og erfiðleikarnir á því að mæta á fjölmennum undirbún- ings fundum, enda benda lögin frá 3. okt. 1903, ura koauingar til alþingis einmitt á það, að löggjafarvaldið hefir fundið erfiðleika á því fyrir kjÓ3endur að sækj'a langt til kjörfunda og hefir því viljað bæta úr þeim vankvæðum. Mér virðist því lagafrumvarp þetta fara algjörlega i gagnstæða átt, svo framarlega sem kjósendur sjálfir al- mennt eiga að ráða, eða hafa íull á« hi'if át hvernig þingmaunaefnuuum er raðað á listana. En þar sem kosn- ingarnar eru takmarkaðar af listunum, þannig að kjósendur eru skyldir til að Kjósa alla eða engan seni á sama lista standa) þá leiðir af þesfíu, að undir- búningur kosninganna, röðun þing- mannaefnanna á listana o. s. Crv. verð- ur að leggjast í hendur kjósenda, og í þeim undirbúningi verða sem allra flestir að geta tekið þátt í ef þetta íyrirkcmulag á ekki að rýra rétt kjós- enda í stað þess að rýmka hann. Við kosningarnar er ekki nægilegt að athfjga hferjir etanda á lista,heldur verður einnig að aðgæta hvernig þirvg- macnaetnunum er raðað á listann, því ef að nokkur ágreiningur er am þÍDg- mannavalið, er ekki hægt nð búast við að fleiri en 2 eða mest 3 þing- mannaefni, sem stanáa á sama lista, nái kosniogu. Við kosningarnar er því tiltölulega lítið tilbt hægt að taka til þeirra, sem standa neðst á listan- um. Ef að saravinnu innan kjördæmis vantar, má búast víð því að óhæfilega margir listar verði afhentir; og þar sem ekki er gjört ráð fyrir nema 4 vikum frá því listar eiga að vera fram lagðar, þar til kosningar fara fram, má búast við að glöggvar frettir af framboðslistunum verði. ekki kunnar mörgum tjósendum fyr en rétt um kosningamar; þeir hafa því litinn eða engan tíma til að kyonast skoðunum þingmannaefnanna og verða að miklu leyti að fara eptir áeggjan flokks- bræða sinna eða flokksstjórnar, sem auðsjáanlega er til stór-skaða fyrir sjálfstæði kjósenda. í framkvæmdinni er mjög hætt viðt að það verði í raun og veru flokks- stjórm'r þeirra pólitisku flokka sem eru, eða kunna að myndast í landinu, s^m ráða mestu eða 0llu um þing- mannaefnin á fiamboðslistunum, en kjósendur gj3ri ekki annað en velja milii listanna og getur þá opt komið fyrir, að þeir greiði atkvæði með lista sem þeir eru óánægðir með, af þvC ekki er völ á öðrum aðgengilegri. Eg sé ekki betur en að það skerði tilfinnanlega kosningartrelsi kjósenda að leggja í hendur flokkstjórnanna að tilnefoa þingmannaefnin o^ raða þeím á listana, en kjósendur gjöri ekki annað en velja á milli listanna. Og það því fremur sem flokkaskipt- ingin mun víða vera nokkuð óljós og hvarflandi. * Auk þess er ekki nægileg trygging í hlatfallakosmngunum fyrir því, að meiri hluti kjósenda í hverju kj'ördæmi fyrir sig velji meiri hluta fulltrúanna. Ekki þarf aonað en að fleiri en einn framboðslisti, komi fram muan sama flokksL til þess að atevæðin dreiíist og hlutfallsleg yfirráð meirihlutans yfir kogningunum þar með eyðileggist. I>annig loguð mistök á kosningunum geta átt dýpri rætur en samtakaleysi kjósenda. J>au geta komið af því, að kjósendum sé hreint og beint ómögu- legt að undirbúa kosningarnsr, vegna þess hve kj0rdæmia eru víðlend og erfitt er nm samgöngur; þau geta verið óoýtri flokksstjórn að kenna og þau geta komið af einræði, eða gjör- ræði flokksstjórnar, ef kjósendar vilja ekki láta teyma sig á eyrunum, eins og henni bezt líkar. Löggjafarvaldið ætti miklu frekar að tryggja skoð« anafrelsi kjósenda, eptir föngum, gegn óhóflegum æsicgum og ráðríki pólitískra flokkstjórna, en að leggja alþingis- kosningarnar að mjklu leyti í þeirra í eudnr. Auðvitað geta svipuð mistök á kosn-i mgunum Komið fyrir þótt kosið sé eptir gildandi kosningarlögum; ea því minni sem kjördæmin era og kjósendam bægra að beita samvinnU) þess meiri kr^fur má gjöra til samtaka og sam- vinnu í kJ0rdæminu. T.'sl þess að skýra það betur, hve hlutfallskösningarnai, geta mistekizt skal eg taka eitt dæmi: I ki 0rdæmi, sem á að kjósa 5 þing- mennj eru tveir andstæðir flokkar. Annar flokkurinn hefir lagt fram einn hsta, sera eg kalla A-lista og fær hann öll atkvæði þess flokks t. d. 500. Hinn flokkurinn er fjölmennari, en fyrir sundrung og samvinnuleysi í kjðrdæminu hetir sá flokkur lagt fram tvo lista, ef til vill án þess að vita hver af öðrum fyr en eptir á. Við kojnÍDgarnar fær annar þessara lista. sem við getum kallað B-lista, 490 atkvæði, en hinn listinn, C-listinn aðeics 160 atkvæðí. Kosningu hafa því hlotið 1., 2. og 3. maður á A-list- anum og 1. og 2. maður á B^listai en af C-listanum hefir eoginn náð kosn- ingu. Fámennari flokkurinn (500 kjóaendur) hefir því valið 3 fulltrúa en fjölmennari flokkurinn (650 kjós- endur hefir aðeioa komið tveim full- trúum að. Auðvitað má segj'a, að flokkurinn megi sjálfuœ sér um kenna, að koma sér ekki saman um einn lista, en til þess er því að svara, að í stórum kj0rdæmum eru erfiðleik- arnir 4 samvinnu niilli allra kjósenda svo miklir, að þeir afsaka fullkomlega þannig löguð mistök, enda hefir þing og stjórn viðurkennt þá, þar sem Komingarlögin frá 1903 einmitt eiga að ráða bót á þeim, eins og eg hefi þegar bent á. Eins og eg hefi cýnt fram á hér að framan, gjörir kosningarlagafrumvarp síðasta alþingis hvorki að tryggja kosn- ingu eÍDstakra þingmannaefna, sem yfirleitt hafa mest fylgi í kjördærainu, né hlutfallsleg yfirráð meirihlutans yfir kosningunam í heild sinní; ea þar á móti mnni það í framkvæmdinni skerða tilfinnanlega kosningarrétt kjósenda. Aptur jafnar frumvarpið vel blutfallið milli kjósenda (og ibúa) og fulltrúanna. Ójöfnuð þann, sera nú er á kjör- dæmaskíptingunni, mætti mikið laga, með hliðsjón ef tillöium sýslunefnd- anua og amtsráðanna, um leið og tvímennings kjördæmunum er skipt. Og þó að fullkominn j^fnuður náist ekki, þá get eg ekki séð, að það hafi stórvægilesta þýðinpu, ef aðeins stærstu misfellurnar eru lagaðar. Sé nú skipting sú, sem fari? er fram á í frumvarpi stjórnarinnar í sumar, lögð til grundvallar fyrir nýrri kjðrdæmaskiptingu og hverju þessu kJ0rdæmi, innan þeirra takaiarka sem tilfærð eru, skipt í jafnmörg einmenn- ingsi£J0rdæmi og því er í frumvarpinu ætlað að kjósa marga þingmean, þá hygg eg að velviðunandi jöfnuður fáist. Skiptingin verðnr að vera bundin við hreppa, en við kjósendatölu og íbúa- fj0lda aðeins að svo miklu leyíi, sem það verður samrýmt við hreppa tak- mörkin. .ákveðnar till^gur um skiptinguna og takm0rk hvers kjördæmis^ þyrftu að koma svo snemma að kjósendur ættu kost á að koraa fram með, fyrir næsta þing, þær athugasemdir og breytÍDgartillögur, sem þeim þætti víð þurfa, svo að þingið geti tekið sanngjarnt tiiht til þeirra. J>að leiðir af sjálfu sér, að í ein- mennings kj0rdæmuma er það ætíð meirihlutinn, sem getur ráðið úrslitum ko3ninganna, en eg hygg að það mnni optast fara svo, að þeir flokkar, eða þær stefnur, sem verulegt fylgi hafa, muni í snmum kj^rdæmum landsins hafa meirihluta aikvæða; eða með öð- rum orðurn, að sá flokkur, sero í engu kjördæmi hefir svo mikið fylgi, að hann ráði úrslituru kosninganna, hafi yfir h0fuð að tala mjög, litinn byr hjá þjóðinni og getí þvi ekki gjört kröfu til fulltrua. Z. wwfliiiw &uðlaug M. Jónsdóttir. Nil reynist lífið vona valt er vorið hylur rós og skæra unaðs skinið allt og sknggar gleðiljós. "því sú var stundin svipleg, h0rð, af sárum dauðans geir að sjá þig lagða í svarta J0rð, og sjá þig ekki meir. J>að vitni ber um svöðu sár og sorg er af þökk er heit, þau vandalausra og vina tár er vættu gratar reit. J>ú kveiktir vlða kærleiks yl og kættir lánið valt. J>ú varst svo fús að finna til og friða og gleðj'a allt. Að ánægju þías eiginmanns

x

Austri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austri
https://timarit.is/publication/141

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.